الف.م. نیساری: دفتر شعر «لیلاکوه» سروده «پیمان طالبی» دربرگیرنده 66 شعر است که 63 شعر آن غزل است؛ غزل‌های 6 تا 9 بیتی و گاهی هم یازده بیتی؛ غزل‌هایی که مثل بسیاری از غزل‌های غزل‌سرایان، صرفا خطابش به یک «تو» نیست که این «تو» یا معشوق است یا یاری و معبودی، بلکه غزل‌های این دفتر در عین عاشقانه بودن، از تنوع موضوعی نیز برخوردار است. گاهی هم این تنوع ـ در عین مثبت بودن ـ منفی عمل می‌کند و شاعر را از آن طرف بام به سمت نظم و حرف‌های معمولی و گاه نیز سخنان حکیمانه یا شبه‌حکیمانه پرتاب می‌کند:
«دوران استحاله شده، استحاله باش
از چاه اگر درآمده‌ای، فکر چاله باش
بردند اگر تمام مایملک تو را
در فکر جور کردن حق‌الوکاله باش
هم‌سفره جذامی اگر بود آن کریم
تو با رعیت نفسی هم‌پیاله باش
ملکی که شد به نام تو، دستت امانت است
کمتر به فکر کسب سند یا قباله باش
آه ای وطن، که خواسته از تو الی‌الابد
که در میان این همه گل، باغ لاله باش
خاک قدوم حیدرم، آن کس که گفته است:
در فتنه‌ها چنان شتران دوساله باش»
شاعری که گاه در ابیاتی از غزل‌هایش، زیبایی را هم میهمان شعرهای خود می‌کند و مخاطب را نیز در این بزم شریک خود؛ مثل زیبایی‌هایی که ابیات اول و ششم و هفتم و دهم دارند، مابقی ابیات یا معمولی و تکراری است، مثل بیت سوم، یا متناسب نیست در به کارگیری کلماتی چون «محتاج» و «کمان» در بیت چهارم، یا بیت پنجم که ارتباطی با ابیات دیگر ندارد و با آوردن نام‌هایی چون «فردوسی» و «وطن» و «خراسان» این بی‌ارتباطی را رقم می‌زند، یا بیت هشتم که نامفهوم است، چون که شاعر «درخت را خطاب قرار می‌دهد و خود می‌پرد»، انگار که پرنده‌ای است. تا اینجا درست و این گفتار مفهوم است اما در کل غزل، حرف از «پریدن» و «رفتن» یار است، حال این پریدن شاعر یا عاشق را کجای رفتن و پریدن باید جای داد؟! بعد می‌گوید «مسبب شادی تو الحان من است»، اگر چنین بود، چرا یارت یا طرفت یا معشوقت، شادی را رها کرد؟! از این رو است که شاعر هیچ توجیه و منطق و تمهیدی برای این امر و این حرف خود ندارد. در بیت یکی مانده به آخر هم در خطاب به رقیب می‌گوید: «قدر یک موی یار را بدان»، بعد ناگهان و بی‌دلیل و بدون اتصالی می‌پرد و می‌گوید: «قدر سر یار را بدان»؛ لابد صرفا به این دلیل که «مو روی سر قرار دارد»؟! ضعف تالیف از این آشکارتر؟! در هر حال، همین غزلی که پر از ابیات دارای اشکال و سست و نامفهوم است، ابیات زیبایی هم دارد؛ ابیات اول و ششم و هفتم و دهم. در بیت آخر (دهم) اسم منزوی (حسین منزوی) را به شایستگی و شاعرانه جا انداخته است؛ هر چند ستایشی که از این طریق از منزوی کرده، مناسب شاعر نیست. ضمن اینکه شاعر با آن همه تعریفی که از یار و معشوق خود کرده، در این بیت (بیت آخر)، خود را حسین منزوی می‌کند و یار را در حد یکی از غزل‌های دیوانش! فقط همین؟! این با منطق کلی غزل جور درنمی‌آید، اما خود بیت به تنهایی و جدا از ابیات دیگر زیباست. البته شاعر راه داشت اما حواسش نبود؛ مثلا می‌توانست بگوید «تو بهترین غزل دیوان من هستی» که در این صورت و با این صفت تفضیلی، جایگاهی را که شاعر به یار در ابیات قبلی داده است، در این بیت (آن هم این گونه حقیرانه) از دست نمی‌رود:
«زمین‌های شالی و باران من بود
زنی که نسیمی ز گیلان من بود
شبی دیدم او راست موی سفیدی
همان شب که از صبح مهمان من بود
مرا با همین درد تنها رها کرد
کسی که نفهمید درمان من بود
چنان راز ناگفته روی لبانم
به هر روی محتاج کتمان من بود
ز فردوسی‌اش شعر بهر وطن خواست
چه می‌خواست؟ او خود خراسان من بود
من او را به سرپنجه‌ام آفریدم
خدایش شدم چون که انسان من بود
الا دخت زیبای فرمانده! آن تن
که پایش زدی، جسم بی‌جان من بود
درختا! پریدم ولیکن بدان که
سبب‌ساز شادیت الحان من بود
رقیبا! بدان قدر آن تار مو را
که آن سر شبی روی امان من بود
مرا منزوی کرد اما ندانست
یکی از غزل‌های دیوان من بود»
بی‌تناسبی و جور درنیامدن واژه‌ها در کنار هم و درست ادا نکردن تعابیر و از این قبیل موارد در مجموعه شعر «لیلاکوه» بسیار دیده می‌شود؛ مثل بیت زیر:
«گلایه‌ام ز تو از شیوه مصاف نبود
که در دیار تو حتی شراب صاف نبود»
اساسا گلایه از «شیوه مصاف» چه محلی از اعراب دارد در غزل زیر؟! حالا گیریم در مصراع خودش به تنهایی معنا دارد (که دارد اما برای دعوای زن و شوهری و دعوای دو معشوق سنگین و نامتناسب است) و ارتباط ناچیز و کمرنگی هم با ابیات بعدی. بیت دوم هم در کل مفهوم است و منظور شاعر آشکار، اما خیلی سخیف است بی‌پروایی شاعر در این بیت. حالا گیریم سخیف هم نیست و گاه لازم است شاعری این گونه با صراحت مسائل را بیان کند اما درباره ارتباط 2 بیت اول که هیچ ربطی به هم ندارند چه باید گفت، و اگر دارند، ارتباط‌شان بسته به نخ نازک سستی است که دست‌نخورده در حال پاره شدن است و... .
بیت‌های دیگر غزل زیر را خود بنگرید که در توضیح و آشکار کردن تک‌تک مشکلات این غزل برای کسی که بخواهد حلاجی‌اش کند، جز خستگی مفرط نمی‌ماند (چون هر اثری ارزش بررسی تام و تمام را ندارد که هیچ، گاه ارزش بررسی جز و موردی را هم ندارد)؛ چون گوینده ناگهان وارد فضایی دیگر شده که بر گنگی و نامفهومی و بی‌تناسبی غزل و بی‌ارتباطی ابیات کاملا افزوده است؛ یعنی بعد از معشوقه‌ای که فقط «اهل لحاف و بستر بود»، کارشان به جدایی می‌رسد، ظاهرا سخن از «حرمسرا» و «خواجه» و «مالیات» و «قبیله گلیم‌باف» و «اعتکاف» است و ارتباط‌های دور دور دور الا ماشاءالله!
«گلایه‌ام ز تو از شیوه مصاف نبود
که در دیار تو حتی شراب صاف نبود
گرفتمت! تو نبودی که تا همین دیشب
خیال خام تو جز بستر و لحاف نبود؟
مپرس دیشب ما را، جدال می‌کردیم
به کار تو نمی‌آمد، شب زفاف نبود
بگیر تیغ کج کُند خویش را و برو
نظاره کردمش، اندازه غلاف نبود
حرمسرای تو را داده‌ام امان خواجه!
گذشتم از تو، نیازی به اعتراف نبود
لباس و خود بیفکن ولی، که پیش از این
ز مالیات بزرگ تو هم معاف نبود
تو را چه کار به پیکار، پای خود پس کش!
مگر قبیله‌ات از دم گلیم‌باف نبود؟
شناختم ز کجا هستی و ز نسل که‌ای
اگر چه دست‌کم آن مرد اهل لاف نبود
به مسجد آمده بودی به شوق توبه ولی
ز شوربختی‌ات ایام اعتکاف نبود»
با این همه، گاه در کمال تعجب نیز در مجموعه شعر «لیلاکوه» پیمان طالبی، روانی و زیبایی غزلی را می‌بینیم که ارتباط اجزای یک بیت در ساختاری سالم جا افتاده و ابیات دیگر به لحاظ محتوایی نزدیکی‌های بسیاری به هم دارند؛ مثل غزل زیر که همه چیزش به همه چیزش می‌آید؛ اگر چه بیت آخرش که باید بهترین یا حداقل یکی از بهترین ابیات غزل باشد، نه در ظاهر اما در نوع بیان در تضاد با ابیات دیگر است و اساسا بیت لازمی نیست و بهتر بود نباشد؛ چون همان بیت ششم می‌تواند بهترین و مناسب‌ترین مقطع برای غزل زیر باشد:
«چون موج توفان کرده بودم
هر آنچه گفت آن کرده بودم
این خانه را از بهر سنگی
آیینه‌بندان کرده بودم
این کوچه را از بهر ظلمت
آن شب چراغان کرده بودم
این‌سان و حتی بیش از اینها
آری، فراوان کرده بودم
او را که ما را نیک بفروخت
هر بار میهمان کرده بودم
پیمانه بردم به مسجد
پس نقض پیمان کرده بودم
مصحف گمان کردند و می را
در جامه پنهان کرده بودم»
بعضی غزل‌های مجموعه شعر «لیلاکوه» هم در عین زیبایی، دچار ابیاتی در مرکز خود است که طبعا کلیت غزل را به سمت کاستی و کوتاهی می‌برد، زیرا شعاع ابیات یک غزل اگر روشن باشد، روشنایی می‌پراکند و اگر تیره باشد تیرگی؛ مثل بیت سوم و چهارم غزل زیر:
«باختم شیرین به خسرو، لیک در اندیشه‌ام
بعد از این خود بیستونم، بعد از این خود تیشه‌ام!
مردن بی‌شاخه و بی‌برگ ننگ است ای تبر!
گر به سر شوق هرس داری، بزن از ریشه‌ام
مسجدم، معمارم اما گاه هم می خورده است
سنگم اما الفتی بوده است با هر شیشه‌ام
شیر بودن مفت چنگال شغالان حرون
می‌روم شاید بماند نام من در بیشه‌ام
سنگ بر پیشانی من زود جا وا می‌کند
«شیعه‌ام، مانند مولایم ملامت‌پیشه‌ام».
مجموعه شعر «لیلاکوه» از پیمان طالبی را انتشارات «نزدیک‌تر» به سال 1402 در 78 صفحه در تیراژ 300 نسخه و به قیمت 110 هزار تومان چاپ و منتشر کرده است.