طه صابریان
شاهزاده طلال بن عبدالعزیز پدر میلیاردر معروف شاهزاده ولید و یکی از فرزندان ملك عبدالعزیز اخیرا شایعات تشکیل جلسه برای تعدیل تشکیلات «هیات البیعه» را رد کرد و اظهار داشت: هیچ بازنگری در اقدامات اخیر هیات البیعه نشده است. طلال بن عبدالعزیز که در اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 رهبری شاهزادگان آزاده سعودی ضد استبداد ملک سعود بن عبدالعزیز (برادر ناتنی) را بر‌عهده داشت، اخیرا نسبت به تصمیمات ملک عبدالله در ارتقای مقام شاهزاده نایف بن عبدالعزیز (از جناح سدیری‌ها) اعتراض کرد. ناراحتی و نگرانی شاهزاده طلال [که دارای افکار اصلاح‌طلبانه و دیدگاه مثبتی درباره روند اصلاحات در کشور است] بیشتر به خاطر نادیده گرفتن مقام و شأن وی است (مادرش هرچنداز قبایل عرب معروف نبوده ولی از سوگلی‌های ملک عبدالعزیز بوده است). بازگشت شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز و ناتمام گذاشتن روند معالجه و دوره نقاهت، سناریوهای متعددی را مطرح ساخته و پیرامون علل و انگیزه‌های بازگشت او ابهامات و پرسش‌های معناداری در افکار عمومی مطرح است. موضوع جانشینی و بازچیدمان قدرت و سلسله مراتب در درون خاندان سلطنتی یکی از انگیزه‌های مهمی است که به دنبال آن شاهزاده سلطان مراکش را سراسيمه به سمت کشورش ترک گفت. سیمون هندرسون، پژوهشگر آمریکایی و مدیربرنامه منطقه خلیج‌فارس و سیاست انرژی در انستیتوی مطالعات خاورمیانه واشنگتن، روی همین محور تاکید دارد و معتقد است بازگشت شاهزاده سلطان به عربستان سعودی، معادلات پویش‌های سیاسی در درون خاندان سلطنتی را تغییر خواهد داد. هندرسون بر این باور است که ملک عبدالله از زمان به تاج‌و تخت رسيدن
(در 2005 به دنبال مرگ ملك فهد) تاکنون از ساز وکارها و ابزارهای متعددی برای مهار قدرت جناح سدیری‌ها و کاهش نفوذ آن در دستگاه روحانیت (شریک سنتی و تاریخی خاندان سلطنتی سعودی) ارتش و رهبران عشایر نجد و قبایل حجاز، عسیر و حایل استفاده کرده است. گرچه ملک عبدالله با تاسیس سازمان «هیات البیعه» در سال 2006 سعی داشت دامنه منازعات مزمن را میان جناح‌های درون خاندان سلطنتی تا اندازه‌ای کاهش دهد، اما به اعتقاد بسیاری از پژوهشگران عرب و آمریکایی اقدام ملک عبدالله در راستای برقراری توازن قدرت در میان جناح‌های رقیب در درون خاندان بوده است. این پژوهشگران معتقدند که این نهاد حقوقی و مشورتی (اعضای آن فقط شاهزادگان نسل اول و دوم آل‌سعود هستند) در انتخاب پادشاه آینده و مدیریت بحران جانشینی، توان و ظرفیت مناسبی نداشته و بحران‌جانشینی ممکن است با بازگشت شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز ولیعهد و وزیر دفاع عربستان سعودی گسترش یابد.
به اعتقاد پژوهشگران آمریکایی گستره اختلافات میان شاهزادگان سعودی و شدت رقابت میان آنها آنچنان جدی و عمیق است که استخدام نهاد هیات البیعه به‌عنوان مکانیزم حلال مشکلات برای موضوع جانشینی در عربستان سعودی کافی و چندان سودمند نیست. موضوع جانشینی در عربستان سعودی مورد اهتمام بسیاری از محافل سیاسی منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای است بویژه که همگان می‌دانند که سن کوچک‌ترین شاهزاده از میان 20 شاهزاده باقی‌مانده از اولاد ملک عبدالعزیز از 6 دهه گذشته است.
همچنین نصف شاهزادگان باقی‌مانده از 75 سالگی گذشته و به انواع بیماری‌ها دچار شده‌اند. پادشاه در نظام الیگارشی سعودی دارای وظایف، مسؤولیت‌ها و اختیارات زیادی است و قدرت وی در ابعاد مختلف فراتر از قوانین و عرف این مملکت است. ملک سعودی به‌عنوان پادشاه، نخست‌وزیر و فرمانده کل قوا در مدیریت و رهبری ارتش و دولت نقش اول را دارد. علاوه بر مسؤولیت‌های سیاسی، نظامی و امنیتی پادشاه دارای اختیارات مذهبی و معنوی است. او به‌عنوان خادم‌الحرمین، دستگاه روحانیت، قوه قضائیه و مجلس شورای ملی (مجلس مشورتی و انتصابی است) را رهبری می‌کند. از لحاظ اجتماعی پادشاه شیخ مشایخ عشایر و قبایل کل عربستان سعودی محسوب می‌شود و جایگاه پرقدرتی در جامعه عشیره‌ای این کشور دارد و با عنایت به این جایگاه ممتاز و فراقانونی، پادشاه در روند سیاستگذاری و تصمیم‌گیری در این کشور حرف اول را می‌زند، بنابراین پاسخ به این پرسش که در آینده نزدیک و پس از درگذشت ملک عبدالله (سنش از مرز 85 سالگی گذشته است) چه کسی بر تخت سلطنت این مملکت می‌نشیند، بسیار ضروری و بااهمیت است. برای آمریکا موضوع جانشینی در عربستان سعودی به‌عنوان یک موضوع داخلی مطرح است. گرچه تمام جناح‌های درون حكومت در ابعاد و سطوح مختلف با نهادهای آمریکایی همچون کاخ سفید، دستگاه دیپلماسی، سازمان سیا و پنتاگون ارتباطات سنتی و ارگانیکی دارند، اما گرایش پادشاه آینده و نوع تعامل وی با سیاست‌های منطقه‌ای واشنگتن بسیار حائز اهمیت است. تلاش‌های اخیر شاهزاده نایف وزیر کشور (برادر تنی شاهزاده سلطان و عضو جناح سدیری‌ها) برای رسیدن به تاج و تخت سعودی بسیاری از محافل و بازیگران منطقه و فرامنطقه را نگران ساخته است، زیرا ارتباط و پیوند ساختاری وی با روحانیون افراطی وهابیت و تضاد وی با روند اصلاحات و دادن هرگونه امتیاز به شیعیان و بقیه مذاهب اهل سنت مانند مالکی‌ها و شافعی‌ها، آینده آزادی مذاهب و اصلاحات مدنی در عربستان سعودی را به مخاطره خواهد انداخت. بحران جانشینی در خاندان سلطنتی سعودی
طه صابریان
شاهزاده طلال بن عبدالعزیز پدر میلیاردر معروف شاهزاده ولید و یکی از فرزندان ملك عبدالعزیز اخیرا شایعات تشکیل جلسه برای تعدیل تشکیلات «هیات البیعه» را رد کرد و اظهار داشت: هیچ بازنگری در اقدامات اخیر هیات البیعه نشده است. طلال بن عبدالعزیز که در اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 رهبری شاهزادگان آزاده سعودی ضد استبداد ملک سعود بن عبدالعزیز (برادر ناتنی) را بر‌عهده داشت، اخیرا نسبت به تصمیمات ملک عبدالله در ارتقای مقام شاهزاده نایف بن عبدالعزیز (از جناح سدیری‌ها) اعتراض کرد. ناراحتی و نگرانی شاهزاده طلال [که دارای افکار اصلاح‌طلبانه و دیدگاه مثبتی درباره روند اصلاحات در کشور است] بیشتر به خاطر نادیده گرفتن مقام و شأن وی است (مادرش هرچنداز قبایل عرب معروف نبوده ولی از سوگلی‌های ملک عبدالعزیز بوده است). بازگشت شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز و ناتمام گذاشتن روند معالجه و دوره نقاهت، سناریوهای متعددی را مطرح ساخته و پیرامون علل و انگیزه‌های بازگشت او ابهامات و پرسش‌های معناداری در افکار عمومی مطرح است. موضوع جانشینی و بازچیدمان قدرت و سلسله مراتب در درون خاندان سلطنتی یکی از انگیزه‌های مهمی است که به دنبال آن شاهزاده سلطان مراکش را سراسيمه به سمت کشورش ترک گفت. سیمون هندرسون، پژوهشگر آمریکایی و مدیربرنامه منطقه خلیج‌فارس و سیاست انرژی در انستیتوی مطالعات خاورمیانه واشنگتن، روی همین محور تاکید دارد و معتقد است بازگشت شاهزاده سلطان به عربستان سعودی، معادلات پویش‌های سیاسی در درون خاندان سلطنتی را تغییر خواهد داد. هندرسون بر این باور است که ملک عبدالله از زمان به تاج‌و تخت رسيدن
(در 2005 به دنبال مرگ ملك فهد) تاکنون از ساز وکارها و ابزارهای متعددی برای مهار قدرت جناح سدیری‌ها و کاهش نفوذ آن در دستگاه روحانیت (شریک سنتی و تاریخی خاندان سلطنتی سعودی) ارتش و رهبران عشایر نجد و قبایل حجاز، عسیر و حایل استفاده کرده است. گرچه ملک عبدالله با تاسیس سازمان «هیات البیعه» در سال 2006 سعی داشت دامنه منازعات مزمن را میان جناح‌های درون خاندان سلطنتی تا اندازه‌ای کاهش دهد، اما به اعتقاد بسیاری از پژوهشگران عرب و آمریکایی اقدام ملک عبدالله در راستای برقراری توازن قدرت در میان جناح‌های رقیب در درون خاندان بوده است. این پژوهشگران معتقدند که این نهاد حقوقی و مشورتی (اعضای آن فقط شاهزادگان نسل اول و دوم آل‌سعود هستند) در انتخاب پادشاه آینده و مدیریت بحران جانشینی، توان و ظرفیت مناسبی نداشته و بحران‌جانشینی ممکن است با بازگشت شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز ولیعهد و وزیر دفاع عربستان سعودی گسترش یابد.
به اعتقاد پژوهشگران آمریکایی گستره اختلافات میان شاهزادگان سعودی و شدت رقابت میان آنها آنچنان جدی و عمیق است که استخدام نهاد هیات البیعه به‌عنوان مکانیزم حلال مشکلات برای موضوع جانشینی در عربستان سعودی کافی و چندان سودمند نیست. موضوع جانشینی در عربستان سعودی مورد اهتمام بسیاری از محافل سیاسی منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای است بویژه که همگان می‌دانند که سن کوچک‌ترین شاهزاده از میان 20 شاهزاده باقی‌مانده از اولاد ملک عبدالعزیز از 6 دهه گذشته است.
همچنین نصف شاهزادگان باقی‌مانده از 75 سالگی گذشته و به انواع بیماری‌ها دچار شده‌اند. پادشاه در نظام الیگارشی سعودی دارای وظایف، مسؤولیت‌ها و اختیارات زیادی است و قدرت وی در ابعاد مختلف فراتر از قوانین و عرف این مملکت است. ملک سعودی به‌عنوان پادشاه، نخست‌وزیر و فرمانده کل قوا در مدیریت و رهبری ارتش و دولت نقش اول را دارد. علاوه بر مسؤولیت‌های سیاسی، نظامی و امنیتی پادشاه دارای اختیارات مذهبی و معنوی است. او به‌عنوان خادم‌الحرمین، دستگاه روحانیت، قوه قضائیه و مجلس شورای ملی (مجلس مشورتی و انتصابی است) را رهبری می‌کند. از لحاظ اجتماعی پادشاه شیخ مشایخ عشایر و قبایل کل عربستان سعودی محسوب می‌شود و جایگاه پرقدرتی در جامعه عشیره‌ای این کشور دارد و با عنایت به این جایگاه ممتاز و فراقانونی، پادشاه در روند سیاستگذاری و تصمیم‌گیری در این کشور حرف اول را می‌زند، بنابراین پاسخ به این پرسش که در آینده نزدیک و پس از درگذشت ملک عبدالله (سنش از مرز 85 سالگی گذشته است) چه کسی بر تخت سلطنت این مملکت می‌نشیند، بسیار ضروری و بااهمیت است. برای آمریکا موضوع جانشینی در عربستان سعودی به‌عنوان یک موضوع داخلی مطرح است. گرچه تمام جناح‌های درون حكومت در ابعاد و سطوح مختلف با نهادهای آمریکایی همچون کاخ سفید، دستگاه دیپلماسی، سازمان سیا و پنتاگون ارتباطات سنتی و ارگانیکی دارند، اما گرایش پادشاه آینده و نوع تعامل وی با سیاست‌های منطقه‌ای واشنگتن بسیار حائز اهمیت است. تلاش‌های اخیر شاهزاده نایف وزیر کشور (برادر تنی شاهزاده سلطان و عضو جناح سدیری‌ها) برای رسیدن به تاج و تخت سعودی بسیاری از محافل و بازیگران منطقه و فرامنطقه را نگران ساخته است، زیرا ارتباط و پیوند ساختاری وی با روحانیون افراطی وهابیت و تضاد وی با روند اصلاحات و دادن هرگونه امتیاز به شیعیان و بقیه مذاهب اهل سنت مانند مالکی‌ها و شافعی‌ها، آینده آزادی مذاهب و اصلاحات مدنی در عربستان سعودی را به مخاطره خواهد انداخت. ارسال نظر
پربیننده