تا وقتی که هنوز عاشقیم!

چیستا یثربی صحنه کوچکی در دل مردم، شاهد نبرد خیر و شر... صحنه‌ای بی‌زمان و بی‌مکان، بازیگرانش آفتاب و تاریکی، تماشاگرانش عاشقان... صحنه‌ای که به آن نیاز داریم برای نمایش عشق، «و عشق» چه کلمه کوتاه الکنی، آنجا که شور عاشورا به میان می‌آید.... از صحنه لایزال «تعزیه» می‌گویم، از این هنر نمایش دینی ایرانی، یکتا و بالنده بر صحنه نمایش جهان از اشک می‌گویم، اشک مشتاقان و تماشاگران... از تعزیه می‌گویم، از تضاد ابدی خیر و شر و نمایش 2 گروه آفتاب و سایه بر صحنه‌ای کوچک، نزدیک مردم، تو گویی در دل مردم. آیین نمایشی عاشورا مواجهه عشق و شقاوت، کشف رمز جاودانگی و نوشیدن از دریا، دریای دور.... از زمان شکوفایی تعزیه در عهد صفوی تاکنون هیچ آیین و مراسم نمایشی نتوانسته است، چنین جایگاه عظیم و مبارکی در دل تماشاگران ایرانی داشته باشد. رمز ماندگاری تعزیه چیست؟ آیا همان نبرد دائمی میان خیر و شر، تعزیه را چنین عزیز می‌کند؟ یا رمز مقدس را باید در جای دیگر جست؟ گرچه حتی در آثار هنری پرمخاطب امروز دنیا، هرجا که سخن از نبرد خیر و شر به میان آید، آن اثر به نوعی پا جای اسطوره می‌گذارد و مثل شاهنامه فردوسی، آینه ضمیر جمعی مردم می‌شود، اما فقط جنگ جاودانه روشنی و تاریکی به تعزیه جان نمی‌بخشد، بلکه شور و عشق امام حسین(ع) و یارانش است که این صحنه را قرن‌ها در دل مشتاقان و سپس در عرصه نمایش، روشن نگه داشته است. مثل تصویر ازلی از نور که تمامی ندارد. «همی نگر به ماه که درخششی ندارد و آفتاب که تاریک است، آنجا که عباس(ع)، اسب می‌تازد و صحرای تشنه، سیراب می‌شود... کنون هستی من تیره روزتر از اسب تو، آیا خدا فریاد ما را بر صحنه خواهد شنید، آنجا که شبیه‌خوانان فریاد می‌زنند آیا کسی هست که ما را یاری کند؟» و گویی که با هر فریاد شبیه‌خوانان و هر حمله اشقیا، تاریخ دوباره تکرار می‌شود. برخی جمله‌ها، خود، تاریخ‌اند، فقط کلمه نیستند، مصدر عملند، حرکت می‌کنند و زمان را ورق می‌زنند. این جمله امام حسین(ع) نیز چنین است: «آیا کسی هست که مرا یاری کند؟» گویی که این جمله در ناخودآگاه تاریخ بشر ثبت شده است و هر زمان، گریزی به آن زده می‌شود. گویی این جمله در خواب تمام شیعیان و مومنان راستین هر شب شنیده می‌شود، گویی که این جمله تا طلوع صبح صاحب زمان تمام نمی‌شود... این جمله، تاریخ می‌آفریند، ایدئولوژی، شکل می‌دهد و گروه خیر و شر را از هم جدا می‌کند، هنر «تعزیه» ایرانی در سال گذشته به ثبت مفاخر فرهنگی جهان در یونسکو رسید. اما تعزیه نیازی به ثبت در دفاتر ندارد که محل ثبت و ضبطش دل شیعیان است... و این ثبت صوری در یونسکو، تنها شمه‌ای برای معرفی این دریای دور به جهانیان است؛ دریایی که از تلاطم خسته نمی‌شود، دریایی که شور همه شیعیان جهان است و شیعه نباشد کسی که از زلال مواج این دریا، جان نگیرد و به حرکت نیفتد. دریایی که در طول تاریخ، موج خون می‌زند، تاریخ را به جلو می‌راند و انسان را، به سمت نور. همه چیز بر زمین به فرسایش می‌رسد «اما کلمات خدا را تغییری نیست» و «عاشورا» عاشقانه‌ترین کلام خداست در گوش امامی تنها در صحرا... تن بازیگران تعزیه، دردآگین است و جان آنان در مویه و ماتم. «به یقین که کوه فرومی‌پاشد و هیچ گردد از اندوه آنان». اما این بازی را پایانی نیست. شبیه‌خوانی «عشقی» که در صحرا اتفاق افتاد، همچون اسب حضرت عباس(ع)، خستگی نمی‌شناسد و (به صحرا رفتم، عشق باریده بود) و این هدیه قلب سوگوار و عاشق شیعیان به تمام جهان است... هنری که مرز و بوم نمی‌شناسد و تماشاگران خارجی همانقدر در برابر آن مسحورند که شیفتگان تسلیم... شبیه‌خوانانش به عزت می‌رسند و مشتاقانش به اشک، اسب سپید تعزیه می‌شتابد از عمق تاریک تاریخ، تشنه و شیدا، حتی بی‌سر و یال... نمی‌توانی او را از حرکت بازداری، نمی‌توانی چهره‌اش را دگرگون کنی، حتی نمی‌توانی پا به پایش گریه کنی. این اسب‌، کلمه است؛ کلمه‌ای که یک روز، یک امام تنها در صحرایی غریب به زبان آورد و تا امروز نفس‌زنان، شنیده شد... با فریاد و اشک و شعر، درخت به درخت و خانه به خانه... نمی‌توانی که تکرارش نکنی! تعزیه، موج می‌زند و جلو می‌رود، شبیه‌خوانان، پیر می‌شوند و جای خود را به نسل بعد می‌دهند، اینک فرزندان ما... اسب سپید سوگوار، همچنان می‌تازد تا وقتی که آفتاب و سایه برجاست، تا وقتی که هنوز عاشقیم... .