مروارید رستمی: طراحی شهری علمی است که با شکل‌گیری فضای زندگی خصوصی و تکوین و تکامل آن در ایجاد فضاهای عمومی برای فعالیت‌های مختلف پا به عرصه وجود گذاشت. از آن رو که طراحی شهری با علوم و هنرهاي مختلف از جمله برنامه‌ریزی شهری، معماری، معماری منظر، مهندسی عمران، مهندسی حمل و نقل و ترافیک، روانشناسی، حقوق و... سر‌و‌کار دارد، حوزه‌ای میان‌گستره‌ای است. در عین حال، فرآیندی است که سیاست‌های حاکم بر جامعه نیز در آن تاثیر فراوان می‌گذارند. فرهنگ و بهبود محیط کالبدی و فضایی نیز با طراحی شهری ارتباط نزدیک دارد. درباره بافت فرسوده شهری، علم طراحی شهری راهکارهای فراوانی دارد که تا به حال در ایران کمتر به آن پرداخته شده. در اینجا قصد داریم به بخش اندکی از توجهات طراحانه در بحث بافت‌های مسالهدار شهری بپردازیم.
بافت فرسوده و تنوع امکانات
بافت‌های فرسوده شهری تصوری از بافت قدیمی شهر که به دلایلی احیا و باززنده‌سازی نشده‌اند را در ذهن ایجاد می‌کند. این ذهنیت از بافت‌های فرسوده که بیشتر کهنگی بافت را نمایان می‌کند، مانعی برای تعریف جامعی از بافت‌های شهری مشکلدار که نوسازی در آنها کاسته شده و در نهایت رو به فرسودگی نهاده‌اند، می‌شود. آسیب‌شناسی شهری و شناسایی بافت‌های فرسوده از یک سو و شناسایی ریشه‌های ایجاد بافت‌های فرسوده از سوی دیگر سبب یافتن راه‌حلی برای کاهش بافت‌های مسالهدار در شهر می‌شوند. بافت‌های مسالهدار شهری، بافت‌هایی هستند که وجود عوامل مختلف در آن، سبب کاهش ارزش کیفی و کمی زندگی انسان می‌شود و با پایین آمدن ارزش‌های سکونتی، نوسازی و احیای بافت انجام نشده و ساکنان کم‌کم مهاجرت می‌کنند. با مطالعه و مشاهده عناصر درون بافت‌های فرسوده و مشکلدار، عوامل مشترک در میان آنها در زمینه عناصر کالبدی یافت می‌شود؛ پیوند با شهر و شکل آن، نفوذ‌پذیری، شبکه دسترسی و خدمات‌رسانی عمومی به هر مجموعه شهری یا بلوک مسکونی و همین طور فضاهای سبز و باز عمومی از اجزایی هستند که در ارزش کیفی بافت موثرند. همچنین تراکم بافت، دانهبندی یا میانگین تفکیک اراضی بویژه پلاک‌های مسکونی و همین‌طور نسبت توده به فضا در بافت شهر ایفای نقش می‌کنند. میانگین نسبت‌های توزیعی فضا و دانهبندی کاربری‌های مختلف و همجوار، نحوه تاثیر‌پذیری بافت از مرفولوژی و عوارض زمین (کوه‌ها، تپه‌ها، دره‌ها، رودها، شیب و...) عناصری موثر در پهنه شهری هستند. نگرش گذشته درباره جداسازی عناصر و فعالیت‌های درون بافت مانند کار و سکونت سبب ایجاد شهرهایی که مناطقی جداسازی شده و منفک از هم داشتند، شد که اثرات سوء آن بر زندگی امروز هم نمایان شده است. پس از آن اساس و پایه این تفکر زون‌بندی و تفکیک کاربری‌ها از هم زیر سوال رفت و مانع تداخل و تنوع دانهبندی بافت شهری مطرح و فضاهایی چند عملکردی، فضاهای مسکونی، گردشگری، کار و... سبب ایجاد تعاملات اجتماعی در پهنه شهری شد. از این رو تنوع کاربری، پیوند و ارتباط اجتماعی و فضایی بین عملکردهای شهری، یکی از شاخص‌های عملکردی پهنه شهری کارآمد است و نبود آن سبب مسالهدار شدن بافت می‌شود.
بافت فرسوده و آلودگی‌های زیست محیطی
از دیگر مسائلی که سبب ناکارآمدی بافت شهری می‌شود، آلودگی آب و هوا، زمین و... است که سبب کاهش ارزش کیفی زندگی و آسایش ساکنان شده و روند رشد و توسعه بافت شهری را متوقف ساخته و درصد مهاجرت از آن پهنه شهری را افزایش داده و در نهایت توقف نوسازی و فرسودگی بافت را به همراه می‌آورد. جمع‌آوری نامناسب زباله و پخش شدن فاضلاب در زمین موجب ازدیاد انواع آلودگی‌ها شده و شیوع بیماری‌های مختلف را به همراه خواهد آورد. آلودگی صوتی نیز بهداشت و سلامتی روح و جسم ساکنان را تحت‌تاثیر قرار داده و سبب کاهش ارزش کیفی و کمی زندگی در آن بافت می‌شود. اگر مسائل و مشکلات بافت با راهکارهای جمعی حل نشود، ساکنان به فکر حل مشکل خود به صورت شخصی افتاده و در غیر این صورت ترجیح به ترک آن ناحیه می‌دهند. هر یک از موارد بیان شده در شرایط اقتصادی و اجتماعی بافت اثر می‌گذارند و از آن تاثیر می‌پذیرند. ترکیب اجتماعی، اشکال خانوار، تراکم جمعیت و... درآمد و شغل و انواع فعالیت‌های تولیدی و خدماتی از جمله عواملی هستند که بر شکل‌گیری و محتوای بافت شهری تاثیرگذارند. ایجاد میانگین ارزشی متوسط زندگی برای ساکنان در شهر، تقسیم عادلانه فضاهای سبز و باز عمومی میان طبقات مختلف اجتماعی شهر، ساماندهی بافت‌هایی با فعالیت‌های تولیدی و صنعتی کم‌ارزش‌تر در شهر، توزیع مناسب خدمات شهری و امکان دسترسی و استفاده از آن در تمام شهر، سبب جاری شدن زندگی در پهنه شهری، نوسازی و رونق آن می‌شود. جداسازی و تفکیک بافت‌های شهری با توجه به سطح درآمد، سبب توقف ساخت و ساز در یک منطقه و افزایش تراکم بیش از حد در منطقه‌ای دیگر شده و این هر‌دو موجبات مشکلدار شدن بافت‌های شهری را فراهم خواهد آورد. بافت‌های شهری با توجه به موارد یاد شده، شاخص‌های گوناگونی برای شناخته شدن دارد اما تشخیص و تعیین شاخص‌هایی که باعث فرسودگی یک بافت می‌شوند، خود راهنمایی جهت شناخت و تعیین شرایطی که موجب آسیب‌دیدگی بافت‌های شهری می‌شوند، است.
پیشنهادهای شهرسازانه
یکی از راهکارهای حفظ بافت‌های ارزشمند تاریخی، توسعه فضاهای گردشگری، فرهنگی و تفریحی در مجاورت آنهاست. با در نظر گرفتن این تدبیر، ارزش سکونتی منطقه حفظ شده و اجتماع به طور کلی اشتیاق بیشتری برای زندگی در این بافت خواهد داشت و مردم برای سکونت در مرکز شهر بهای بیشتری می‌پردازند. نمونه این راهکار در شهرهای اروپایی نظیر پاریس، فلورانس، رم، ونیز و ... بسیار دیده می‌شود. عامل دیگری که بسیار در فرسودگی بافت تاریخی موثر است، آلودگی است. به دلیل متمرکز شدن فضاهای تجاری و کارگاهی و در نتیجه احداث انواع پایانه‌ها، انبارها و... و تردد بیش از حد اتومبیل‌ها در بافت، آلودگی هوا و آلودگی صوتی بسیاري ایجاد می‌شود. برای احیا و باززنده‌سازی بافت‌های تاریخی و ارزشمند، پیشنهاد می‌شود تردد خودروهای شخصی و سواری محدود شود و حمل و نقل عمومی با به‌کارگیری استانداردهای زیست محیطی افزایش یابد، راه‌های دسترسی درون بافت برای خدمات‌رسانی مناسب شهری تصحیح شود، ساماندهی کاربری درون بافت شهری با در نظر داشتن اینکه صدمه‌ای به بافت مسکونی نزند، انجام شود و افزایش ارزش‌های سکونتی و ایجاد نکات مثبت در بافت جهت بالابردن حس ماندگاری در محل و توسعه فضاهای گردشگری، تفریحی و فرهنگی به همراه باززنده‌سازی یادمان‌ها و عناصر شاخص تاریخی و همچنین ساماندهی نظام سبز محلی و منطقه‌ای انجام پذیرد. نوع دیگری از بافت‌ها که با گذشت زمان دچار فرسودگی می‌شوند، بافت‌های دارای ارزش ریالی بالا هستند. در اینگونه بافت‌ها به سبب گرانی، تنوع کاربری وجود ندارد. مانند یک خیابان که سراسر مغازه و مرکز تجاری لوکس است، جایی برای خدمات تجاری روزمره نیست. وجود کاربری‌هایی چون هتل، رستوران و مجموعه‌های مسکونی گرانقیمت سبب کاستن تنوع کاربری و در نهایت عدم نوسازی می‌شود. تحت این شرایط پهنه شهری دچار آسیب می‌شود. از جمله اینگونه بافت‌ها می‌توان به «پوتسدام جدید» در برلین اشاره کرد که منطقه‌ای گرانقیمت و با کاربری تجاری ساخته شده که دچار رکود اقتصادی شده است. اینگونه بافت‌ها را می‌توان با ایجاد تنوع کاربری تا حدودی رونق بخشید. بافت‌های شهری که با هزینه اندک در حاشیه شهرها ایجاد می‌شوند، بافت‌هایی ارزانقیمت و فرسوده هستند. این نوع بافت‌ها معمولا از طریق ساخت و ساز غیرقانونی و غيراستاندارد در حاشیه شهرها و در اطراف کارگاه‌های ساختمانی شکل می‌گیرند. این نوع ساخت وساز با توجه به مشکلات اقتصادی حاکم بر کشور شکل می‌گیرد که با مرتفع کردن مسائل اقتصادی کاهش می‌یابد. نوع دیگر ساخت و ساز در دست ارگان‌هایی با عنوان «مسکن حداقل» یا «مسکن ارزانقیمت» است، مجموعه‌ای که از همان ابتدا فرسوده و ناکارآمد هستند و به صرف تعاونی بودن و ارزانقیمت بودن به فروش می‌رسند. این بافت‌ها به علت ریزدانه بودن و کمبود فضاهای خدماتی و فضاهای سبز عمومی دچار مشکلاتی هستند که چاره‌ای جز دخالت مستقیم در بافت و یافتن راه‌هایی برای باززنده سازی و احیای مجدد فضا و پیوند آنها با ساختار و استخوان‌بندی شهر وجود ندارد. بافت‌های شهری آمیخته با کاربری صنعتی، کارگاهی و خدمات فنی نوعی از بافت‌های شهری را تشکیل می‌دهند که در این نوع بافت کارگاه‌های صنعتی و خدمات فنی به صورت مختلفی در دانه بندی‌های مسکونی قرار گرفته‌اند، دلایل شكل‌گيري اين بافت را می‌توان به صورت کلی، قیمت ارزان زمین در درون بافت یا توسعه شهر در بخشی که در سالیان گذشته حومه شهر بوده و کارخانه‌ها در آنجا ساخته شده‌اند عنوان كرد، اما هم‌اکنون با توسعه شهر، اطراف آنها را بافت مسکونی فرا گرفته است. در این موارد، بافت شهری مشکلدار سبب بروز مشکلات اقتصادی، کالبدی و آلودگی زیست محیطی می‌شود. به سبب کاهش قیمت زمین در بافت، دانهبندی زمین‌ها ریز شده و بافت ریزدانه مسکونی در کنار بافت با دانه‌های درشت کارگاهی و صنعتی قرار گرفته است. تردد وسایل نقلیه سنگین در بافت، مشکلات و ناهنجاری‌هاي خاص ایجاد می‌کند. در حل این مشکلات عموما انتقال کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی به خارج از محدوده شهر مورد توجه است. اما در ساماندهی آنها در خارج از شهر باید با در نظر داشتن دسترسی مناسب با توجه به عملکردشان و برقراری تعامل لازم بین بافت شهری و اینگونه کاربری‌ها به نتایج مطلوب رسید.کمبود زیرساخت‌های شهری نظیر آب، برق، گاز، تلفن، فاضلاب، دفع آب‌های سطحی، راه و ... سبب ایجاد بافت‌های ناکارآمد و فرسوده شهری می‌شوند. همین‌طور عبور نامناسب این خدمات از میان بافت‌های شهری سبب ناکارآمدی محیط زندگی می‌شود. عبور بزرگراه‌ها، اتوبان‌ها، دکل‌هاي برق فشار قوی، کابل‌های هوایی و کانال‌ها و آبروهای نامناسب و مسیل‌های رو‌باز از درون بافت شهر، سبب ایجاد آلودگی اعم از آلودگی صوتی، هوا، زمین، آب، کاهش شاخص‌های بهداشت و سلامت جسم و روح ساکنان شده و تاثیر بسزایی در کاهش نوسازی در بافت و فرسودگی آن، همین طور نزول سطح کیفی پهنه شهری خواهد داشت. علت اصلی آلودگی صوتی در بافت‌های شهری، تردد خودروهای سواری اعم از خصوصی و مسافر‌کش‌ها در شهر و فقدان سیستم حمل و نقل عمومی است.
درون فرسودگی شهری
توجه به این مطلب مهم است که فرسودگی بافت شهری از درون خود بافت پدید می‌آید و هر بافت نوساز هم می‌تواند ریشه‌های فرسودگی و ناسازگاری را از همان ابتدا در درون داشته باشد، لذا شناخت، مطالعه و بررسی علل، مسائل و مشکلاتی که سبب ایجاد ناسازگاری در بافت شده و سبب فرسودگی می‌شود، منجر به بیان راهکارهایی برای اصلاح و بهسازی بافت‌های موجود و پیشگیری از ایجاد بافت‌های مساله دار می‌شود؛ ایجاد تنوع در کاربری بافت و ساماندهی انواع فعالیت‌ها در یک پهنه به نحوی که سراسر یک معبر را اشغال کنند و در نظر داشتن حریم عملکردی کاربری‌ها با توجه به حفظ آرامش و آسایش در محلات مسکونی و جلوگیری از اختلاط دیگر کاربری‌های ناسازگار به درون ریز محلات یکی از اصولی است که رعایت آن در طراحی شهرها سبب بالا بردن کیفیت زندگی می‌شود. توسعه و ایجاد کاربری‌های گردشگری، تفریحی و فرهنگی به شکل متناسب با دانهبندی بافت و درون محلات سبب رشد و رونق اقتصادی بافت می‌شود. کاهش ترافیک شهری، محدودیت تردد خودروهاي شخصي و توسعه حمل و نقل عمومی، همراه با در نظر داشتن پیاده راه‌ها به عنوان رکن اساسی تاثیرگذار در زندگی انسان در بافت و ایجاد فضای سبز در بافت، کاهش آلودگی را به همراه خواهد داشت. «طراحی شهری» راهكاري برای حل مشكل بافت فرسوده
طرحی برای فردای شهرها
مروارید رستمی: طراحی شهری علمی است که با شکل‌گیری فضای زندگی خصوصی و تکوین و تکامل آن در ایجاد فضاهای عمومی برای فعالیت‌های مختلف پا به عرصه وجود گذاشت. از آن رو که طراحی شهری با علوم و هنرهاي مختلف از جمله برنامه‌ریزی شهری، معماری، معماری منظر، مهندسی عمران، مهندسی حمل و نقل و ترافیک، روانشناسی، حقوق و... سر‌و‌کار دارد، حوزه‌ای میان‌گستره‌ای است. در عین حال، فرآیندی است که سیاست‌های حاکم بر جامعه نیز در آن تاثیر فراوان می‌گذارند. فرهنگ و بهبود محیط کالبدی و فضایی نیز با طراحی شهری ارتباط نزدیک دارد. درباره بافت فرسوده شهری، علم طراحی شهری راهکارهای فراوانی دارد که تا به حال در ایران کمتر به آن پرداخته شده. در اینجا قصد داریم به بخش اندکی از توجهات طراحانه در بحث بافت‌های مسالهدار شهری بپردازیم.
بافت فرسوده و تنوع امکانات
بافت‌های فرسوده شهری تصوری از بافت قدیمی شهر که به دلایلی احیا و باززنده‌سازی نشده‌اند را در ذهن ایجاد می‌کند. این ذهنیت از بافت‌های فرسوده که بیشتر کهنگی بافت را نمایان می‌کند، مانعی برای تعریف جامعی از بافت‌های شهری مشکلدار که نوسازی در آنها کاسته شده و در نهایت رو به فرسودگی نهاده‌اند، می‌شود. آسیب‌شناسی شهری و شناسایی بافت‌های فرسوده از یک سو و شناسایی ریشه‌های ایجاد بافت‌های فرسوده از سوی دیگر سبب یافتن راه‌حلی برای کاهش بافت‌های مسالهدار در شهر می‌شوند. بافت‌های مسالهدار شهری، بافت‌هایی هستند که وجود عوامل مختلف در آن، سبب کاهش ارزش کیفی و کمی زندگی انسان می‌شود و با پایین آمدن ارزش‌های سکونتی، نوسازی و احیای بافت انجام نشده و ساکنان کم‌کم مهاجرت می‌کنند. با مطالعه و مشاهده عناصر درون بافت‌های فرسوده و مشکلدار، عوامل مشترک در میان آنها در زمینه عناصر کالبدی یافت می‌شود؛ پیوند با شهر و شکل آن، نفوذ‌پذیری، شبکه دسترسی و خدمات‌رسانی عمومی به هر مجموعه شهری یا بلوک مسکونی و همین طور فضاهای سبز و باز عمومی از اجزایی هستند که در ارزش کیفی بافت موثرند. همچنین تراکم بافت، دانهبندی یا میانگین تفکیک اراضی بویژه پلاک‌های مسکونی و همین‌طور نسبت توده به فضا در بافت شهر ایفای نقش می‌کنند. میانگین نسبت‌های توزیعی فضا و دانهبندی کاربری‌های مختلف و همجوار، نحوه تاثیر‌پذیری بافت از مرفولوژی و عوارض زمین (کوه‌ها، تپه‌ها، دره‌ها، رودها، شیب و...) عناصری موثر در پهنه شهری هستند. نگرش گذشته درباره جداسازی عناصر و فعالیت‌های درون بافت مانند کار و سکونت سبب ایجاد شهرهایی که مناطقی جداسازی شده و منفک از هم داشتند، شد که اثرات سوء آن بر زندگی امروز هم نمایان شده است. پس از آن اساس و پایه این تفکر زون‌بندی و تفکیک کاربری‌ها از هم زیر سوال رفت و مانع تداخل و تنوع دانهبندی بافت شهری مطرح و فضاهایی چند عملکردی، فضاهای مسکونی، گردشگری، کار و... سبب ایجاد تعاملات اجتماعی در پهنه شهری شد. از این رو تنوع کاربری، پیوند و ارتباط اجتماعی و فضایی بین عملکردهای شهری، یکی از شاخص‌های عملکردی پهنه شهری کارآمد است و نبود آن سبب مسالهدار شدن بافت می‌شود.
بافت فرسوده و آلودگی‌های زیست محیطی
از دیگر مسائلی که سبب ناکارآمدی بافت شهری می‌شود، آلودگی آب و هوا، زمین و... است که سبب کاهش ارزش کیفی زندگی و آسایش ساکنان شده و روند رشد و توسعه بافت شهری را متوقف ساخته و درصد مهاجرت از آن پهنه شهری را افزایش داده و در نهایت توقف نوسازی و فرسودگی بافت را به همراه می‌آورد. جمع‌آوری نامناسب زباله و پخش شدن فاضلاب در زمین موجب ازدیاد انواع آلودگی‌ها شده و شیوع بیماری‌های مختلف را به همراه خواهد آورد. آلودگی صوتی نیز بهداشت و سلامتی روح و جسم ساکنان را تحت‌تاثیر قرار داده و سبب کاهش ارزش کیفی و کمی زندگی در آن بافت می‌شود. اگر مسائل و مشکلات بافت با راهکارهای جمعی حل نشود، ساکنان به فکر حل مشکل خود به صورت شخصی افتاده و در غیر این صورت ترجیح به ترک آن ناحیه می‌دهند. هر یک از موارد بیان شده در شرایط اقتصادی و اجتماعی بافت اثر می‌گذارند و از آن تاثیر می‌پذیرند. ترکیب اجتماعی، اشکال خانوار، تراکم جمعیت و... درآمد و شغل و انواع فعالیت‌های تولیدی و خدماتی از جمله عواملی هستند که بر شکل‌گیری و محتوای بافت شهری تاثیرگذارند. ایجاد میانگین ارزشی متوسط زندگی برای ساکنان در شهر، تقسیم عادلانه فضاهای سبز و باز عمومی میان طبقات مختلف اجتماعی شهر، ساماندهی بافت‌هایی با فعالیت‌های تولیدی و صنعتی کم‌ارزش‌تر در شهر، توزیع مناسب خدمات شهری و امکان دسترسی و استفاده از آن در تمام شهر، سبب جاری شدن زندگی در پهنه شهری، نوسازی و رونق آن می‌شود. جداسازی و تفکیک بافت‌های شهری با توجه به سطح درآمد، سبب توقف ساخت و ساز در یک منطقه و افزایش تراکم بیش از حد در منطقه‌ای دیگر شده و این هر‌دو موجبات مشکلدار شدن بافت‌های شهری را فراهم خواهد آورد. بافت‌های شهری با توجه به موارد یاد شده، شاخص‌های گوناگونی برای شناخته شدن دارد اما تشخیص و تعیین شاخص‌هایی که باعث فرسودگی یک بافت می‌شوند، خود راهنمایی جهت شناخت و تعیین شرایطی که موجب آسیب‌دیدگی بافت‌های شهری می‌شوند، است.
پیشنهادهای شهرسازانه
یکی از راهکارهای حفظ بافت‌های ارزشمند تاریخی، توسعه فضاهای گردشگری، فرهنگی و تفریحی در مجاورت آنهاست. با در نظر گرفتن این تدبیر، ارزش سکونتی منطقه حفظ شده و اجتماع به طور کلی اشتیاق بیشتری برای زندگی در این بافت خواهد داشت و مردم برای سکونت در مرکز شهر بهای بیشتری می‌پردازند. نمونه این راهکار در شهرهای اروپایی نظیر پاریس، فلورانس، رم، ونیز و ... بسیار دیده می‌شود. عامل دیگری که بسیار در فرسودگی بافت تاریخی موثر است، آلودگی است. به دلیل متمرکز شدن فضاهای تجاری و کارگاهی و در نتیجه احداث انواع پایانه‌ها، انبارها و... و تردد بیش از حد اتومبیل‌ها در بافت، آلودگی هوا و آلودگی صوتی بسیاري ایجاد می‌شود. برای احیا و باززنده‌سازی بافت‌های تاریخی و ارزشمند، پیشنهاد می‌شود تردد خودروهای شخصی و سواری محدود شود و حمل و نقل عمومی با به‌کارگیری استانداردهای زیست محیطی افزایش یابد، راه‌های دسترسی درون بافت برای خدمات‌رسانی مناسب شهری تصحیح شود، ساماندهی کاربری درون بافت شهری با در نظر داشتن اینکه صدمه‌ای به بافت مسکونی نزند، انجام شود و افزایش ارزش‌های سکونتی و ایجاد نکات مثبت در بافت جهت بالابردن حس ماندگاری در محل و توسعه فضاهای گردشگری، تفریحی و فرهنگی به همراه باززنده‌سازی یادمان‌ها و عناصر شاخص تاریخی و همچنین ساماندهی نظام سبز محلی و منطقه‌ای انجام پذیرد. نوع دیگری از بافت‌ها که با گذشت زمان دچار فرسودگی می‌شوند، بافت‌های دارای ارزش ریالی بالا هستند. در اینگونه بافت‌ها به سبب گرانی، تنوع کاربری وجود ندارد. مانند یک خیابان که سراسر مغازه و مرکز تجاری لوکس است، جایی برای خدمات تجاری روزمره نیست. وجود کاربری‌هایی چون هتل، رستوران و مجموعه‌های مسکونی گرانقیمت سبب کاستن تنوع کاربری و در نهایت عدم نوسازی می‌شود. تحت این شرایط پهنه شهری دچار آسیب می‌شود. از جمله اینگونه بافت‌ها می‌توان به «پوتسدام جدید» در برلین اشاره کرد که منطقه‌ای گرانقیمت و با کاربری تجاری ساخته شده که دچار رکود اقتصادی شده است. اینگونه بافت‌ها را می‌توان با ایجاد تنوع کاربری تا حدودی رونق بخشید. بافت‌های شهری که با هزینه اندک در حاشیه شهرها ایجاد می‌شوند، بافت‌هایی ارزانقیمت و فرسوده هستند. این نوع بافت‌ها معمولا از طریق ساخت و ساز غیرقانونی و غيراستاندارد در حاشیه شهرها و در اطراف کارگاه‌های ساختمانی شکل می‌گیرند. این نوع ساخت وساز با توجه به مشکلات اقتصادی حاکم بر کشور شکل می‌گیرد که با مرتفع کردن مسائل اقتصادی کاهش می‌یابد. نوع دیگر ساخت و ساز در دست ارگان‌هایی با عنوان «مسکن حداقل» یا «مسکن ارزانقیمت» است، مجموعه‌ای که از همان ابتدا فرسوده و ناکارآمد هستند و به صرف تعاونی بودن و ارزانقیمت بودن به فروش می‌رسند. این بافت‌ها به علت ریزدانه بودن و کمبود فضاهای خدماتی و فضاهای سبز عمومی دچار مشکلاتی هستند که چاره‌ای جز دخالت مستقیم در بافت و یافتن راه‌هایی برای باززنده سازی و احیای مجدد فضا و پیوند آنها با ساختار و استخوان‌بندی شهر وجود ندارد. بافت‌های شهری آمیخته با کاربری صنعتی، کارگاهی و خدمات فنی نوعی از بافت‌های شهری را تشکیل می‌دهند که در این نوع بافت کارگاه‌های صنعتی و خدمات فنی به صورت مختلفی در دانه بندی‌های مسکونی قرار گرفته‌اند، دلایل شكل‌گيري اين بافت را می‌توان به صورت کلی، قیمت ارزان زمین در درون بافت یا توسعه شهر در بخشی که در سالیان گذشته حومه شهر بوده و کارخانه‌ها در آنجا ساخته شده‌اند عنوان كرد، اما هم‌اکنون با توسعه شهر، اطراف آنها را بافت مسکونی فرا گرفته است. در این موارد، بافت شهری مشکلدار سبب بروز مشکلات اقتصادی، کالبدی و آلودگی زیست محیطی می‌شود. به سبب کاهش قیمت زمین در بافت، دانهبندی زمین‌ها ریز شده و بافت ریزدانه مسکونی در کنار بافت با دانه‌های درشت کارگاهی و صنعتی قرار گرفته است. تردد وسایل نقلیه سنگین در بافت، مشکلات و ناهنجاری‌هاي خاص ایجاد می‌کند. در حل این مشکلات عموما انتقال کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی به خارج از محدوده شهر مورد توجه است. اما در ساماندهی آنها در خارج از شهر باید با در نظر داشتن دسترسی مناسب با توجه به عملکردشان و برقراری تعامل لازم بین بافت شهری و اینگونه کاربری‌ها به نتایج مطلوب رسید.کمبود زیرساخت‌های شهری نظیر آب، برق، گاز، تلفن، فاضلاب، دفع آب‌های سطحی، راه و ... سبب ایجاد بافت‌های ناکارآمد و فرسوده شهری می‌شوند. همین‌طور عبور نامناسب این خدمات از میان بافت‌های شهری سبب ناکارآمدی محیط زندگی می‌شود. عبور بزرگراه‌ها، اتوبان‌ها، دکل‌هاي برق فشار قوی، کابل‌های هوایی و کانال‌ها و آبروهای نامناسب و مسیل‌های رو‌باز از درون بافت شهر، سبب ایجاد آلودگی اعم از آلودگی صوتی، هوا، زمین، آب، کاهش شاخص‌های بهداشت و سلامت جسم و روح ساکنان شده و تاثیر بسزایی در کاهش نوسازی در بافت و فرسودگی آن، همین طور نزول سطح کیفی پهنه شهری خواهد داشت. علت اصلی آلودگی صوتی در بافت‌های شهری، تردد خودروهای سواری اعم از خصوصی و مسافر‌کش‌ها در شهر و فقدان سیستم حمل و نقل عمومی است.
درون فرسودگی شهری
توجه به این مطلب مهم است که فرسودگی بافت شهری از درون خود بافت پدید می‌آید و هر بافت نوساز هم می‌تواند ریشه‌های فرسودگی و ناسازگاری را از همان ابتدا در درون داشته باشد، لذا شناخت، مطالعه و بررسی علل، مسائل و مشکلاتی که سبب ایجاد ناسازگاری در بافت شده و سبب فرسودگی می‌شود، منجر به بیان راهکارهایی برای اصلاح و بهسازی بافت‌های موجود و پیشگیری از ایجاد بافت‌های مساله دار می‌شود؛ ایجاد تنوع در کاربری بافت و ساماندهی انواع فعالیت‌ها در یک پهنه به نحوی که سراسر یک معبر را اشغال کنند و در نظر داشتن حریم عملکردی کاربری‌ها با توجه به حفظ آرامش و آسایش در محلات مسکونی و جلوگیری از اختلاط دیگر کاربری‌های ناسازگار به درون ریز محلات یکی از اصولی است که رعایت آن در طراحی شهرها سبب بالا بردن کیفیت زندگی می‌شود. توسعه و ایجاد کاربری‌های گردشگری، تفریحی و فرهنگی به شکل متناسب با دانهبندی بافت و درون محلات سبب رشد و رونق اقتصادی بافت می‌شود. کاهش ترافیک شهری، محدودیت تردد خودروهاي شخصي و توسعه حمل و نقل عمومی، همراه با در نظر داشتن پیاده راه‌ها به عنوان رکن اساسی تاثیرگذار در زندگی انسان در بافت و ایجاد فضای سبز در بافت، کاهش آلودگی را به همراه خواهد داشت. ارسال نظر
پربیننده