ارتش سوریه سرانجام پس از چند روز مقاومت حداقلی از خط دفاعی خود در شمال شهر حماه عقب‌نشینی کرد. این عقب‌نشینی در ادامه عقب‌نشینی‌های غیرتاکتیکی است که از روز نخست پیشروی تکفیریها از چهارشنبه هفته گذشته آغاز شده است. نیروهای مسلح تکفیری با جمع‌آوری نیروهای بین‌المللی از طریق ترکیه و جذب تروریست‌های آسیای مرکزی و سایر نقاط جهان در ماه‌های گذشته و تجهیز خود به تسلیحات مدرن میدان نبرد مانند پهپاد و سامانه‌های ارتباطی جدید، توانستند با یک جنگ روانی گسترده به کمک شبکه‌هایی مانند الجزیره قطر و رسانه‌های ترکیه و همچنین به کار گرفتن گسترده خبرنگاران میدانی تکفیری با جنگی ترکیبی به پیشروی در بزرگراه M5 سوریه ادامه داده و تعداد زیادی از شهرها و نقاط استراتژیک کشور سوریه و محور مقاومت را تصرف کنند. این پیشروی‌ها به شکلی انجام شده است که تاکنون غیر از ۲ روز درگیری نه‌چندان سنگین در شمال شهر حماه، درگیری سختی میان تکفیری‌های تحریرالشام و ارتش سوریه در دور جدید جنگ داخلی سوریه شکل نگرفته است. این وضعیت در حالی رقم خورده که در دور نخست جنگ سوریه مناطق زیادی از شهر حلب به دست جریانات تکفیری اشغال نشده بود و ارتش سوریه مناطق مهمی از بزرگراه M5 را حفظ کرده بود اما تا امروز در دور جدید پیشروی تکفیریها مناطق مهمی همچون حماه به اشغال تکفیری‌های تحت حمایت ترکیه درآمده است.
* اهمیت شهر حماه
پس از عقب‌نشینی عجولانه ارتش عربی سوریه از شهر حماه و مقاومت ضعیف در این شهر، نیروهای بین‌المللی تکفیری که پیش از این بر استان حلب تسلط یافته بودند به شهر حماه راه یافته و حتی مناطقی از ریف جنوبی حماه را نیز اشغال کردند. در این میان اهمیت شهر حماه چه از نظر تاریخی و جغرافیایی، همچنین سیاسی قابل توجه است. شهر حماه به عنوان زادگاه جریانات اخوانی و تکفیری اهمیت فراوانی دارد. این شهر در دهه 80 میلادی شاهد شورش جریانات اخوانی و اسلامگرایان افراطی بود که توسط ارتش سوریه سرکوب شد. در ناآرامی‌های سال 2011 کشور سوریه نیز این شهر به عنوان یکی از مراکز مهم تکفیریها به حساب می‌آمد و تصرف آن توسط تحریرالشام برای این گروه اهمیت بسیاری دارد. از سوی دیگر این شهر در امتداد بزرگراه M5 و در مسیر شهر دمشق، پایتخت سوریه قرار دارد و همچنین فاصله اندکی میان این شهر تا شهر مهم و استراتژیک حمص وجود دارد. با توجه به پیشروی سریع تکفیریها در بزرگراه M5 و تصرف شهر السلمیه در شرق استان حماه این احتمال وجود دارد که پس از حماه شهر حمص نیز سقوط کرده و ارتباط دمشق با شهرهای لاذقیه و ساحل سوریه در دریای مدیترانه قطع شود. پیشروی تکفیریها در حمص همچنین منجر به قطع ارتباط مقاومت لبنان با عقبه خود در سوریه خواهد شد و خط ارتباطی حزب‌الله لبنان با محور مقاومت در سیطره تروریست‌های تحت حمایت ترکیه قرار خواهد گرفت. تلاش تکفیریها برای اشغال منطقه قاره و القلمون نیز به همین دلیل است. پس از آن نیز شهر دمشق در خطر سقوط به دست تکفیریها قرار خواهد گرفت و این وضعیت به معنای ورود سوریه به دور جدیدی از بحران خواهد بود.
* مقاومت شکننده ارتش سوریه
ارتش عربی سوریه به رغم صدور بیانیه‌های بسیار در روزهای نخست تهاجم غافلگیرکننده تکفیریها مبنی بر دفاع از حلب و مقابله با تکفیریها در این شهر با سلسله عقب‌نشینی‌های غیرتاکتیکی خود به نحوی عمل کرد که تاکنون دردسری برای تکفیری‌های تحریرالشام در مسیر اشغالگری خود به وجود نیاورده است. عقب‌نشینی‌های مداوم و درگیری‌های چند ساعته محدود و بر جا گذاشتن مهمات، تسلیحات و نفرات از جمله علمکردهای ضعیف ارتش عربی سوریه در چند روز گذشته بوده است؛ عملکردی که منجر به سقوط دومینووار شهرهای سوریه و پیشروی تکفیریها شده است. ارتش سوریه در هر دور از عقب‌نشینی‌ها با صدور بیانیه‌ای علت عقب‌نشینی را دفاع از شهر و جلوگیری از آسیب به شهروندان و منازل و دارایی‌های آنها عنوان کرده است؛ ادعایی که با توجه به استقرار تکفیریها در شهرها و ادعای ارتش سوریه برای بازپس‌گیری شهرهای سوریه در ضدحمله در تناقض است. شهروندان شهرهایی نظیر حلب، حماه و حتی حمص نیز پیش از ورود تکفیریها به شهرهای دیگر سوریه نظیر دمشق و لاذقیه پناهنده شده و شهر پیش از درگیری‌ها در خارج از شهر خالی از سکنه بوده است اما با این وجود ارتش سوریه فرار را بر قرار ترجیح داده و در این عقب‌نشینی‌ها نیز حجم زیادی از تجهیزات مانند تانک، نفربر و تسلیحات و حتی نفرات را جا گذاشته و تکفیریها را در پیشروی گستاخ‌تر کرده است.
* واکنش منطقه به تحولات سوریه
کشورهای ایران، عراق و سوریه با برگزاری نشستی سه‌جانبه در بغداد به بررسی تحولات سوریه پرداختند. این نشست روز جمعه در مقر وزارت خارجه عراق برگزار شد و وزرای خارجه ۳ کشور به گفت‌و‌گو درباره وضعیت میدانی سوریه پرداختند. پیش از این نیز ابومحمد الجولانی با انتشار کلیپی تلاش کرد در ادامه ارائه تصویر جدید از خود و پاکسازی گذشته تروریستی خود، نخست‌وزیر و مقامات عراق را خطاب قرار دهد تا در جلوی حشدالشعبی و نیروهای مقاومت مردمی عراق برای حضور در خاک سوریه برای مقابله با گروه‌های تکفیری را بگیرند. این تلاش ناموفق بود و دولت عراق اعلام کرد پاسخی به پیام وی نخواهد داد. نخست‌وزیر عراق نیز در حاشیه دیدار سه‌جانبه وزرای خارجه ۳ کشور گفت: آنچه در سوریه اتفاق می‌افتد از آنچه در غزه و لبنان دیدیم جدا نیست و از حوادثی است که امنیت منطقه را به خطر می‌اندازد و آن را بی‌ثبات می‌کند. محمد السودانی در این دیدار بر اهمیت احترام به حاکمیت سرزمین سوریه تاکید کرد و افزود: عراق به تلاش‌های دیپلماتیک مجدانه برای مهار بحران در سوریه به دلیل تأثیر آشکار آن بر امنیت عراق ادامه خواهد داد. فالح الفیاض، رئیس سازمان حشدالشعبی عراق نیز در واکنش به تحولات سوریه گفت: حتی اگر عراق یکی از طرفین بحران نباشد، باید با توجه به اتفاقاتی که در کشور همسایه‌اش می‌افتد، اقدامات پیشگیرانه انجام دهد. رئیس سازمان حشدالشعبی عراق گفت: آنچه عراق می‌خواهد، این است که مردم سوریه از این بحران نجات پیدا کنند. فیاض در ادامه اظهار داشت سوریه حوزه امنیتی و حیاتی عراق را نشان می‌دهد و نمی‌توان آن را از عراق جدا کرد و هر کس خلاف این را می‌گوید، در «توهم» است. رئیس سازمان الحشدالشعبی افزود: ما همه نوع توانایی و امکانات در اختیار داریم و هرکس بخواهد امنیت عراق را به هم بریزد، او را در هم خواهیم شکست. فیاض گفت: بحران سوریه زمانی یک رویداد داخلی است که با گروه‌های تروریستی نباشد و ما تاریخ اخیر را به یاد داریم. وی اظهار داشت: نقش نیروهای امنیتی خدمت به مردم عراق است و نیروهای حشدالشعبی نیز از مردم عراق هستند. رئیس سازمان حشدالشعبی افزود: عراق امروز غیر از عراق 2014 است و موصل نیز همین‌طور است و ما در مسیر پیشرفت قرار داریم. فیاض در ادامه گفت: گروه‌های تروریستی امروز همان نام‌هایی را دارند که ما با آنها جنگیدیم و نینوا بزرگ‌ترین میدانی است که با داعش و غیر آن جنگیدیم. رئیس سازمان حشدالشعبی افزود: وقتی سوریه توسط گروه‌های تروریستی تحت حمایت برنامه‌های خارجی و مداخله غرب کنترل می‌شود، نمی‌توانیم چشم خود را ببندیم. سخنان فیاض در پاسخ به برخی جریانات سیاسی عراق است که با بهانه‌های مختلف تلاش دارند جلوی ورود حشدالشعبی عراق به سوریه برای اقدام پیش‌دستانه علیه تکفیریها را بگیرند و تلاش دارند عراق را از محور مقاومت جدا کنند. در سوی دیگر منطقه نیز ترکیه قرار دارد که ابتدا تلاش داشت خود را از درگیری‌ها دور نگه داشته و تکفیریها را غیر مرتبط با خود بنامد اما ظاهرا این رویه تغییر کرده است. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه در واکنش به تحولات سوریه گفت: ادلب، حماه، حمص و هدف طبیعتا دمشق است. مخالفان به راه خود ادامه می‌دهند و آرزو داریم این مسیر بدون بلا و آسیب جدی ادامه یابد. وی با بیان اینکه وقتی مقاومت در مقابل تروریست‌ها ادامه داشت، به اسد پیام دیدار دادیم، اظهار داشت: گفتیم بیا آینده سوریه را با هم مشخص کنیم اما نتوانستیم پاسخ مثبتی بگیریم. رئیس‌جمهور ترکیه گفت: «دل‌مان این اتفاقات را نمی‌خواهد». این سخنان رئیس‌جمهور ترکیه در حالی مطرح می‌شود که تجهیز، آموزش و پشتیبانی مالی و اطلاعاتی تکفیری‌های ادلب را که به شهرهای سوریه رسیده‌اند، آنها انجام داده‌اند. در آینده نزدیک نیز ناآرامی‌های سوریه بر کشورهای همسایه آن بویژه ترکیه و عراق تاثیرگذار خواهد بود و بحران این کشور به بحرانی فراگیر برای کشورهای منطقه تبدیل خواهد شد؛ بحرانی که بار دیگر سوریه را بیش از پیش تضعیف خواهد کرد.