سینما 2009

حمید شریفیان سال 2009 به پایان رسید تا پرونده رویدادهای سینمایی این سال هم بسته شود و به این ترتیب مراسم‌ معتبری چون گلدن‌گلوب، بفتا و اسکار خود را برای معرفی برترین‌های سال آماده کنند. مروری بر آنچه در این سال پرحاشیه بر سینمای جهان گذشت در این مقطع خالی از لطف نخواهد بود. جوایز و جشنواره‌های آغاز سال امسال نیز همچون دیگر سال‌ها با فصل اهدای جوایز معتبری چون گلدن‌گلوب، بفتا و اسکار به برترین‌‌های سال قبل آغاز شد. در همین راستا فیلم «میلیونر زاغه‌نشین» از سوی هر 3 مراسم عنوان بهترین فیلم سال را از آن خود کرد. این فیلم تنها در اسکار موفق شد با دریافت 8 جایزه از 9 اسکار ممکن، بهترین عملکرد را از خود نشان دهد که در این میان اسکار بهترین کارگردانی دنی‌بویل در نوع خود جالب توجه بود. شان پن، کیت وینسلت و پنلوپه کروز نیز عناوین بهترین هنرپیشه‌های سال را در کنار هیث لجر مرحوم (که پس از پیتر فینچ دومین هنرپیشه‌ای بود که بعد از مرگ به این عنوان دست می‌یافت) دریافت کردند. در بخش جشنواره‌های بین‌المللی و در برخی از مهم‌ترین آنها نیز فیلم‌های «شیر غم» به کارگردانی کلودیا لوسا،«روبان سفید» به کارگردانی مایکل هانکه و «لبنان» به کارگردانی ساموئل مائوز به ترتیب برترین جوایز جشنواره‌های برلین، کن و ونیز را از آن خود کردند. صنعت سینما و اقتصاد امسال سینما علاوه بر جنبه‌ها هنری، به‌عنوان یک صنعت نیز بسیار مورد توجه بود، چرا که با رکود اقتصادی سال‌های اخیر، نگرانی‌هایی درباره عملکرد آن وجود داشت، اما در پایان با فروش بیش از 10میلیارد دلار بلیت، تنها در ایالات متحده، عملکرد اقتصادی سینما در دوران رکود و در میان صنایع دیگر مثبت ارزیابی شد. در این راستا بودند برخی متخصصان که ارزانی سینما نسبت به دیگر تفریحات را در دستیابی به چنین رقمی (که به نوعی رکوردشکنی نیز محسوب می‌شد) بی‌تاثیر ندیدند، اما با این حال در مقایسه‌هایی که با موفقیت سال‌های 2003 و 2004 صورت گرفت و با توجه به افتی که در فروش‌DVD به چشم می‌خورد، برخی این نکته را طرح کردند که گرچه صنعت سینما در سال گذشته موفق بود اما نمی‌توان برای این موفقیت خوشحالی مفرط از خود نشان داد و نمی‌توان پیش‌بینی کرد که سال بعد نیز تا همین اندازه موفقیت ثبت شود، اما 2009 سال چندان خوبی برای سینمای مستقل نبود. شاید در این میان فیلم‌های «روح‌های سرد» و آخرین ساخته فرانسیس فورد کاپولا با نام «تترو» از شاخص‌ترین آنها باشند. گرچه فیلم «تترو» با استقبال چشمگیري روبه‌رو نشد اما کاپولا که اکنون این قدرت را دارد که فیلم‌هایش را به صورت مستقل بسازد و در عین حال استودیوهای زیادی نیز خواهان همکاری با او هستند، این امر را چیزی ناآشنا نمی‌داند و بر این باور است که در بسیاری از موارد ارزش واقعی کارهایش پس از گذشت 20 سال از تولید، نمایان شده است. اما در بین فیلم‌های مستقل، موفقیت فیلم ترسناک «فعالیت فراطبیعی» جلب توجه کرد. این فیلم که تنها 2 کاراکتر اصلی داشت و یک خانه لوکیشن اصلی آن را تشکیل می‌داد، با سبک و سیاق دوربین‌های خانگی فیلمبرداری شده بود. «فعالیت فراطبیعی» که با بودجه 15 هزار دلاری تولید شد و فروشی حدود 150 میلیون دلار را تجربه کرد بنا بر برخی اظهار‌نظرها، پرسودترین فیلم تاریخ لقب گرفت. این اثر همچنین نخستین کار اورن پلی در مقام کارگردان به شمار می‌آید و از هنرپیشه‌هایی سود می‌برد که تا پیش از این نام‌های چندان شناخته شده‌ای نبودند. 2 علت برای موفقیت اما اگر در این میان نام آشنای برخی آثار مانند «تبدیل شوندگان»، «هری پاتر» و «ماه نو» که دنباله‌ای بر فیلم‌های گذشته بودند در موفقیت مالی آنها بی‌تاثیر نبود، داستان خوب فیلم‌های دیگری چون «بالا»، «خماری» و «نیمه‌کور» نقش کلیدی در موفقیت آنها ایفا کرده است. به‌عنوان مثال فیلم «نیمه‌کور» که در آن نه از صحنه‌های انفجار خبری بود و نه از روبات‌های شگفت‌انگیز، توانست با داستانی الهام‌بخش و جملاتی دلنشین جایش را در میان فیلم‌های برتر سال باز کند. اعجوبه‌های پیکسار نیز توانستند با انیمیشن «بالا» بار دیگر کاری زیبا انجام دهند و دومین اثر پرفروش خود را (پس از «در جست‌وجوی نمو») روانه سینماها کنند تا پرفروش‌ترین فیلم 3D تاریخ را شاهد باشیم. اما امسال فیلم «آواتار» که پس از «تایتانیک» و بعد از 12 سال دوری، جیمز کامرون را به دنیای کارگردانی فیلم‌های بلند باز گرداند، اکران شد. این فیلم که بنا بر برخی اظهارنظرها از جمله فیلم‌هایی است که در 10 سال گذشته اهالی و علاقه‌مندان به سینما بیشترین انتظار را برای دیدن آن می‌کشیدند، توانست تنها در چند هفته آخر سال در فهرست 10 فیلم موفق جای بگیرد. تکنولوژی و سینمای امسال نکته دیگری که در سینمای 2009 جلب توجه می‌کرد نقش تکنولوژی بود. امسال و با حضور فیلم‌هایی چون «بالا» و «آواتار» سالی خوب برای سینمای سه‌بعدی بود هر چند هنوز مخاطبان برای لذت کامل از این فیلم‌ها باید عینک‌های ویژه‌ای به چشم داشته باشند. از دیگر جنبه‌های تکنولوژیکی سینما، تاثیر و دگرگونی‌ای بود که وب سایت‌های اجتماعی در بازاریابی و ترویج فیلم‌ها به‌وجود آوردند چرا که بسیاری از مخاطبان می‌توانستند به راحتی تجربه خوب یا بد خود را از دیدن یک فیلم به دوستان خود منتقل کنند که البته این امر به نفع یا ضرر برخی فیلم‌ها عمل کرد. چند فیلم به یادماندنی نگرانی‌هایی که در رابطه با آینده کره خاکی وجود داشت به همراه مسائل اقتصادی نیز موضوع برخی دیگر از فیلم‌ها را تشکیل می‌داد. در این راستا شاهد فیلم‌هایی چون پویانمایی «9»، «جاده» و «2012» بودیم که همگی درونمایه‌ای آخرالزمانی داشتند و چندین فیلم نیز درباره اقتصاد روی پرده‌ها نقش بست. از دیگر فیلم‌هایی که امسال به خوبی جلب نظر کردند، می‌توان به «هری براون» با بازی مایکل کین اشاره کرد که به جرائم جوانان بویژه با چاقو و سلاح سرد اشاره دارد. فیلم «جولی و جولیا» که مریل استریپ در آن به ایفای نقش پرداخت نیز کاری موفق بود گرچه برخی بازی استریپ را بهتر از خود فیلم ارزیابی کردند. انیمیشن زیبای «ابری با احتمال بارش کوفته قلقلی» هم از بخت‌های دریافت جایزه اسکار بهترین انیمیشن سال به شمار می‌آید. «منطقه 9» نخستین تجربه کارگردانی نیل بلامکمپ که پیتر جکسون تهیه‌کنندگی آن را برعهده داشت و «500 روز سامر» نیز دیگر فیلم‌های به‌یادماندنی در سال 2009 بودند. پدیده‌های سال از گابوری سیدایب، بازیگر فیلم «پرشس» (ارزشمند) و کری مولیگان، بازیگر فیلم «یک آموزش» نیز می‌توان به‌عنوان پدیده‌های سال یاد کرد. سیدایب و مولیگان هر دو از بخت‌های دریافت جایزه گلدن‌گلوب امسال نیز به شمار می‌آیند و به احتمال زیاد در آینده از آنها بیشتر خواهیم شنید.