اول: خط اصلی داستان «استشهادی برای خدا» چندان تازه و محیرالعقول نیست. فتحی (جمشید هاشم‌پور) راهبانی پیر است که پس از 20 سال دوری از روستای زادگاهش به خانه بازگشته تا آخرین روزهای زندگی‌اش را در آنجا سپری کند. او اما نیاز به جلب رضایت اهالی ده دارد چرا که 20 سال قبل و از پی ناپدید شدن همسرش حرف و حدیث‌های زیادی که از اهالی شنیده تمام محصولات اهالی را به آتش کشیده و روستا را ترک کرده است. در این میان جلب رضایت اهالی به رضایت دادن یا ندادن نرگس همسر فتحی وابسته است که در کلبه‌ای دور افتاده در دل کوهستان زندگی می‌کند... .
دوم: حس مرگ و نیستی در تمام طول فیلم حاضر و شاهد است. از همان سکانس‌های ابتدایی که فتحی پس از 20 سال و از پی عبور از مسیرهای برف گرفته خودش را به روستای زادگاهش می‌رساند و پیش از همه به گورستان می‌رود که خب این همزمان می‌شود با روبه‌رو شدن فتحی با مرد روان‌پریشی که گویی فرشته مرگ است و خبر مردن افراد را به اهالی کوهستان اعلام می‌کند و البته ادامه آن روبه‌رو شدن با دستیار روحانی ده (احمد مهران‌فر) که در حال گورکنی است... تا توضیحاتی که رحمتی درباره شرایط روستا می‌دهد و اینکه تعداد مرده‌ها بیشتر از زنده‌هاست ... و اینکه او جوان‌ترین عضو روستاست (که دست بر قضا وظیفه کفن و دفن و غسل دادن میت را هم عهده‌دار است) و... همه و همه حس مرگ را در فیلم ساری و جاری می‌کند. این مساله در ادامه داستان فیلم هم به وضوح قابل درک است. از انتخاب لوکیشن و بهره‌گیری از سرمای استخوان‌سوز کوهستان برف پوشی که روستا را دربرگرفته، تا خانه‌هایی که رو به ویرانی است و اهالی کهنسال و رو به زوال ده، تا تمهیدات کارگردانی و میزانسنی که امینی در نظر گرفته، کادرهای محمدرضا سکوت و البته شیوه نورپردازی و دکوپاژ صحنه‌ها و... همه و همه ذهن تماشاگر را به سمت و سوی مرگ و نیستی می‌کشاند.
سوم: به‌عنوان مثال می‌توان به تمهید دکوپاژ و چیدن پلان‌ها با کارکردی دو پهلو در فیلم اشاره کرد که همزمان سعی می‌کند زهر فیلم را بگیرد ولی در عین حال تصویرگر مردن فتحی است. نمونه واضح آن سکانسی است که روحانی ده به همراه دستیارش پایین پای فتحی که رو تخت دراز کشیده نشسته‌اند و روحانی ده با استفاده از انگشتان پای فتحی روش کفن کردن میت را با رحمتی تمرین می‌کند. این نما کات می‌شود به نمایی که فتحی از خواب بیدار شده و بیرون اتاق و از پشت پنجره از بالا به روحانی و دستیارش نگاه می‌کند که در حال آماده کردن متنی هستند که بناست صبح روز بعد و در حین اجرای مراسم خاکسپاری قرائت شود تا رضایت اهالی را برای تازه گذشته جلب کنند. این سکانس به نوعی چیده شده تا تماشاگر تصور کند فتحی مرده و حالا روحش در حال تماشای مراسم کفن و دفن جسمش است. یا نماهایی که بارها و بارها تکرار می‌شود، بویژه در سکانس‌هایی که حال فتحی رو به وخامت می‌‌گذارد، نمایی که از چهره او می‌بینیم، باعث می‌شود تماشاگر با تاثیر گرفتن از مقدمه‌چینی‌های کارگردان هر لحظه انتظار مرگ فتحی را بکشد و در نگرانی فتحی برای مردن پیش از گرفتن رضایت شریک شود؛ نماهایی که باعث می‌شود تماشاگر مدل مردن فتحی را تصویر کند، مدل‌هایی از مردن که سرآخر هیچ یک درست از آب در نمی‌آید.
چهارم: اما تمهیداتی که فیلمنامه‌نویسان (امینی و تنابنده بر اساس طرحی از محمود آیدن) و کارگردان این فیلم در نظر گرفته‌اند تا زهر و تلخی کار را بگیرند به یکی از نکات متمایزکننده این فیلم با آثار شبیه به خود از حیث مضمون تبدیل شده است. تعریف و پرداخت شخصیت روحانی ده (با بازی محسن تنابنده) و دستیارش(احمد مهران‌فر) و نحوه تعامل این دو باهم و شرایطی که این دو در آن زندگی می‌کنند بخوبی توانسته از زمختی و خشکی داستان فیلم بکاهد، در عین اینکه به بهتر پیش رفتن داستان و البته همراه شدن تماشاگر با فیلم کمک شایانی کرده است. روحیه شوخ‌طبع و آزاد منشی روحانی ده در کنار سادگی و صفای دستیارش در کنار روابطشان و البته مدل ویژه مسؤولیت‌هایی که دارند از کفن و دفن تا ازدواج، عقد، مخابرات و البته آتش نشانی و سرویس‌های درمانی و بهداشتی همگی باعث جذاب و تازه بودن شخصیت‌پردازی این دو شده، در کنار اینکه نمی‌توان نقش اجرای خوب و دوست داشتنی محسن تنابنده در این فیلم که جایزه نقش مکمل مرد را از جشنواره بیست و ششم فجر برایش به همراه داشته در رسیدن به این دستاورد نادیده گرفت و ستایش نکرد.
آخر: تمام نکات و ظرایفی که در این فیلم در کنار هم چیده شده باعث شده «استشهادی برای خدا» به نمونه درستی از سینمایی که می‌خواهد ازآیین‌های مذهبی بگوید و البته به زندگی تبدیل شود. در کنار اینکه حضور محسن تنابنده و احمد مهران‌فر در کنار هم و البته تصاویر درست و جذابی که در قاب نگاه محمدرضا سکوت شکل گرفته وکارگردانی خوب امینی تماشاگر را تا انتها می‌کشاند تا جایی که باعث می‌شود حتی گهگاه هوس مردن به سرمان بزند.
درباره«استشهادی برای خدا» ساخته علیرضا امینی
مواد لازم برای مردن
اول: خط اصلی داستان «استشهادی برای خدا» چندان تازه و محیرالعقول نیست. فتحی (جمشید هاشم‌پور) راهبانی پیر است که پس از 20 سال دوری از روستای زادگاهش به خانه بازگشته تا آخرین روزهای زندگی‌اش را در آنجا سپری کند. او اما نیاز به جلب رضایت اهالی ده دارد چرا که 20 سال قبل و از پی ناپدید شدن همسرش حرف و حدیث‌های زیادی که از اهالی شنیده تمام محصولات اهالی را به آتش کشیده و روستا را ترک کرده است. در این میان جلب رضایت اهالی به رضایت دادن یا ندادن نرگس همسر فتحی وابسته است که در کلبه‌ای دور افتاده در دل کوهستان زندگی می‌کند... .
دوم: حس مرگ و نیستی در تمام طول فیلم حاضر و شاهد است. از همان سکانس‌های ابتدایی که فتحی پس از 20 سال و از پی عبور از مسیرهای برف گرفته خودش را به روستای زادگاهش می‌رساند و پیش از همه به گورستان می‌رود که خب این همزمان می‌شود با روبه‌رو شدن فتحی با مرد روان‌پریشی که گویی فرشته مرگ است و خبر مردن افراد را به اهالی کوهستان اعلام می‌کند و البته ادامه آن روبه‌رو شدن با دستیار روحانی ده (احمد مهران‌فر) که در حال گورکنی است... تا توضیحاتی که رحمتی درباره شرایط روستا می‌دهد و اینکه تعداد مرده‌ها بیشتر از زنده‌هاست ... و اینکه او جوان‌ترین عضو روستاست (که دست بر قضا وظیفه کفن و دفن و غسل دادن میت را هم عهده‌دار است) و... همه و همه حس مرگ را در فیلم ساری و جاری می‌کند. این مساله در ادامه داستان فیلم هم به وضوح قابل درک است. از انتخاب لوکیشن و بهره‌گیری از سرمای استخوان‌سوز کوهستان برف پوشی که روستا را دربرگرفته، تا خانه‌هایی که رو به ویرانی است و اهالی کهنسال و رو به زوال ده، تا تمهیدات کارگردانی و میزانسنی که امینی در نظر گرفته، کادرهای محمدرضا سکوت و البته شیوه نورپردازی و دکوپاژ صحنه‌ها و... همه و همه ذهن تماشاگر را به سمت و سوی مرگ و نیستی می‌کشاند.
سوم: به‌عنوان مثال می‌توان به تمهید دکوپاژ و چیدن پلان‌ها با کارکردی دو پهلو در فیلم اشاره کرد که همزمان سعی می‌کند زهر فیلم را بگیرد ولی در عین حال تصویرگر مردن فتحی است. نمونه واضح آن سکانسی است که روحانی ده به همراه دستیارش پایین پای فتحی که رو تخت دراز کشیده نشسته‌اند و روحانی ده با استفاده از انگشتان پای فتحی روش کفن کردن میت را با رحمتی تمرین می‌کند. این نما کات می‌شود به نمایی که فتحی از خواب بیدار شده و بیرون اتاق و از پشت پنجره از بالا به روحانی و دستیارش نگاه می‌کند که در حال آماده کردن متنی هستند که بناست صبح روز بعد و در حین اجرای مراسم خاکسپاری قرائت شود تا رضایت اهالی را برای تازه گذشته جلب کنند. این سکانس به نوعی چیده شده تا تماشاگر تصور کند فتحی مرده و حالا روحش در حال تماشای مراسم کفن و دفن جسمش است. یا نماهایی که بارها و بارها تکرار می‌شود، بویژه در سکانس‌هایی که حال فتحی رو به وخامت می‌‌گذارد، نمایی که از چهره او می‌بینیم، باعث می‌شود تماشاگر با تاثیر گرفتن از مقدمه‌چینی‌های کارگردان هر لحظه انتظار مرگ فتحی را بکشد و در نگرانی فتحی برای مردن پیش از گرفتن رضایت شریک شود؛ نماهایی که باعث می‌شود تماشاگر مدل مردن فتحی را تصویر کند، مدل‌هایی از مردن که سرآخر هیچ یک درست از آب در نمی‌آید.
چهارم: اما تمهیداتی که فیلمنامه‌نویسان (امینی و تنابنده بر اساس طرحی از محمود آیدن) و کارگردان این فیلم در نظر گرفته‌اند تا زهر و تلخی کار را بگیرند به یکی از نکات متمایزکننده این فیلم با آثار شبیه به خود از حیث مضمون تبدیل شده است. تعریف و پرداخت شخصیت روحانی ده (با بازی محسن تنابنده) و دستیارش(احمد مهران‌فر) و نحوه تعامل این دو باهم و شرایطی که این دو در آن زندگی می‌کنند بخوبی توانسته از زمختی و خشکی داستان فیلم بکاهد، در عین اینکه به بهتر پیش رفتن داستان و البته همراه شدن تماشاگر با فیلم کمک شایانی کرده است. روحیه شوخ‌طبع و آزاد منشی روحانی ده در کنار سادگی و صفای دستیارش در کنار روابطشان و البته مدل ویژه مسؤولیت‌هایی که دارند از کفن و دفن تا ازدواج، عقد، مخابرات و البته آتش نشانی و سرویس‌های درمانی و بهداشتی همگی باعث جذاب و تازه بودن شخصیت‌پردازی این دو شده، در کنار اینکه نمی‌توان نقش اجرای خوب و دوست داشتنی محسن تنابنده در این فیلم که جایزه نقش مکمل مرد را از جشنواره بیست و ششم فجر برایش به همراه داشته در رسیدن به این دستاورد نادیده گرفت و ستایش نکرد.
آخر: تمام نکات و ظرایفی که در این فیلم در کنار هم چیده شده باعث شده «استشهادی برای خدا» به نمونه درستی از سینمایی که می‌خواهد ازآیین‌های مذهبی بگوید و البته به زندگی تبدیل شود. در کنار اینکه حضور محسن تنابنده و احمد مهران‌فر در کنار هم و البته تصاویر درست و جذابی که در قاب نگاه محمدرضا سکوت شکل گرفته وکارگردانی خوب امینی تماشاگر را تا انتها می‌کشاند تا جایی که باعث می‌شود حتی گهگاه هوس مردن به سرمان بزند.
ارسال نظر
پربیننده