طه راستین
اینکه آیا جوایز ادبی در مطرح شدن و نشدن یک کتاب تاثیر دارند یا خیر، یک سوال جدی و همیشگی است؛ سوالی که هرگز پاسخ جامع و کاملی به آن داده نشده است، چرا که کارشناسان حوزه کتاب و ادبیات در این باب چنان اختلاف نظری دارند که کلام هر کدام ناقض دیگری می‌نماید، بی‌آنکه رو در روی هم نشسته و حرف‌های هم را شنیده باشند. در این میان اما مساله زمانی پیچیده‌تر می‌شود که مقصود بررسی رابطه کتاب‌های یک حوزه موضوعی، مثلا دفاع مقدس با جایزه‌های ادبی باشد. اینکه این جایزه‌ها چه کمکی به شناخته شدن کتاب‌های دفاع مقدس می‌کنند یا برعکس این کتاب‌ها از چه منظری در افزایش اعتبار و قدرت جایزه‌های ادبی تاثیر دارند؟
****
نگاهی گذرا به کتاب‌های دفاع مقدسی که در جایزه‌های ادبی مقام کسب کرده‌اند شاید کمکی در بررسی این موضوع باشد. در این میان اما باید جوایز کتاب‌های دفاع مقدسی را به طور مجزا از دیگر جوایزی که این کتاب‌ها را بدون در نظر گرفتن موضوع آنها در کنار کتاب‌های دیگر مورد داوری قرار می‌دهند بررسی کنیم. جشنواره «کتاب سال دفاع مقدس» که تاکنون 11 دوره آن برگزار شده در کنار 2 جایزه «بیست سال کتاب دفاع مقدس» و «ربع قرن کتاب دفاع مقدس» را می‌توان تنها جوایز ادبی دانست که به طور تخصصی کتاب‌های موضوع دفاع مقدس را به تفکیک قالب، مورد توجه و ارزیابی قرار می‌دهد. با کمی اغماض شاید بتوان جایزه ادبی «شهید حبیب غنی‌پور» را نیز به جهت دارا بودن بخشی تحت عنوان «بهترین رمان دفاع مقدس» در ردیف جوایزی قرار داد که کتاب‌های موضوع مورد نظر را به صورت تخصصی ارزیابی می‌کنند. بعد از تفکیک این دو دسته جایزه‌های ادبی از هم، در مسیر بررسی، نگاهی به کتاب‌های برگزیده در هر کدام از این جایزه‌ها نشان می‌دهد در جوایز تخصصی کتاب‌هایی برگزیده می‌شوند که کمتر مخاطب عام دارند و شاید بشود آنها را نه درباره دفاع مقدس که کتب تخصصی این حوزه نام نهاد و کتاب‌های برگزیده در جایزه‌های عمومی را کتاب‌هایی درباره دفاع مقدس دانست. مثالی در این باره راهگشا خواهد بود؛ کتاب‌های «پنهان زیر باران»، «دسته یک» و «جاده‌های خلوت جنگ» از جمله کتاب‌هایی هستند که در جایزه کتاب سال دفاع مقدس برگزیده شده‌اند. در برابر این کتاب‌ها کتاب‌های «پائیز در قطار»، «شطرنج با ماشین قیامت» و «سه‌دختر گلفروش» که هر 3 درباره دفاع مقدس هستند در جوایزی همچون «کتاب سال جمهوری اسلامی ایران»، «جایزه ادبی اصفهان» و «جایزه ادبی شهید حبیب غنی‌پور» عنوان برتر را کسب کرده‌اند. از بررسی 3 کتاب دسته اول با 3 کتاب دسته دوم از نظر میزان شناخته شدن آنها در میان مخاطبان کتاب می‌توان اینگونه نتیجه گرفت که کتاب‌های تخصصی دفاع مقدس که بیشتر همراه تحقیق و استناد است و کمتر جنبه داستانی دارد، به نسبت کتاب‌های درباره دفاع مقدس کمتر در جامعه فرهنگی کشور معرفی شده‌اند.
اما برگزیده شدن این کتب فارغ از تخصصی و عمومی بودن آیا تاثیری در فروش و تجدید چاپ کتاب‌های دفاع مقدس دارد؟ پاسخ این سوال روشن نیست، چرا که چنانچه در پاسخ به این سوال گزینه منفی را انتخاب کنیم کتاب‌هایی همچون «شطرنج با ماشین قیامت»، «در کمین گل سرخ» و «پنهان زیر باران» که در کنار برگزیده شدن در جایزه «کتاب سال دفاع مقدس» به چاپ‌های بالا دست پیدا کرده‌اند، ناقض پاسخ می‌شوند. از طرف دیگر اما اگر به سوال مطرح شده پاسخ مثبت داده شود، مبنی بر اینکه برگزیده شدن در جایزه‌های ادبی در تجدید چاپ آنها موثر هستند، اینجاست که کتاب‌هایی همچون «دا»، «فرمانده من» و برخی از کتاب‌های مجموعه «قصه فرماندهان» که بدون برگزیده شدن در جایزه‌ای به چاپ‌های بسیار بالا دست پیدا کرده‌اند و در میان اهالی کتاب جایی ویژه برای خود باز کرده‌اند، خودنمایی می‌کنند. آنچه از گفته‌های بالا فارغ از چگونگی رابطه میان کتاب‌های دفاع مقدس، جوایز ادبی، تاثیرگذاری و تاثیرپذیری هرکدام از آنها به دست می‌آید این است که اهمیت این جوایز را نمی‌توان نادیده گرفت و از همین رو است که باید میزان قوت و ضعف آنها و راهکارهای بهبود آنها را مورد نظر قرار داد.
جوایز به شناخته شدن ادبیات دفاع مقدس
کمک کردند
در راستای تحلیل فوق امیرحسین فردی هم معتقد است، جایزه‌های ادبی دفاع مقدس به شناخته شدن این ادبیات کمک کرده است. وی در عین حال بر این باور است که اگر جوایز ادبیات دفاع مقدس هم نبود، این ادبیات به راه خودش ادامه می‌داد؛ منتهی ممکن بود کمی گمنام‌تر. این نویسنده دفاع مقدس در ادامه می‌افزاید: جوایز ادبیات دفاع مقدس امکانی است برای معرفی ادبیات دفاع مقدس به جامعه و نباید با تشکیک در چند و چون برگزاری جوایز، رأی بر نبودن این دسته جایزه‌ها صادر کرد. البته درباره هر جایزه ادبی و نحوه برگزاری‌اش می‌توان تشکیک کرد، اما نباید یک‌سره آن را انکار و رد کرد. این گفته فردی است که ناقض جمله معروف «بودن یا نبودن؛ مساله این است» می‌شود، چرا که در نگاه او بودن اما چگونه بودن مهم است و نباید به دلیل ضعف در بودن حکم به نبودن داد. این نویسنده شناخته شده کشورمان که در جشنواره «ربع قرن کتاب دفاع مقدس» تجلیل شد، اگرچه جوایز ادبیات دفاع مقدس را فراگیر می‌داند اما کم‌کاری‌هایی که در این حوزه اتفاق می‌افتد را منکر نمی‌شود و می‌گوید: کم‌کاری‌هایی هم در این حوزه اتفاق می‌افتد که برای برطرف شدنش باید این وضعیت را نقد کرد. ما نویسندگانی داریم که می‌توانند در این حوزه قلم بزنند، اما به دلایلی از این کار سر باز می‌زنند که به اعتقاد من، این ظلمی بزرگ به مردم و مقاومت آنهاست. شاید براساس همین باور او معتقد است: نویسندگانی که درباره دفاع مقدس نمی‌نویسند، به نوعی به مردم و مقاومت آنها بدهکارند.
نویسنده رمان‌های «اسماعیل» و «سیاه چمن» که مسؤولیت برگزاری جایزه ادبی «شهید حبیب غنی‌پور» را نیز عهده‌دار است، در عین حال که جوایز ادبیات دفاع مقدس و برگزاری آنها را دارای اهمیت می‌داند، می‌گوید: نویسنده نباید به صرف دریافت جایزه سراغ نوشتن برود، بلکه هر نویسنده ایرانی تعهدی تاریخی- انسانی نسبت به مسأله 8 سال پایداری مردم ایران دارد. او اگرچه بر اهمیت جوایز ادبیات دفاع مقدس تاکید می‌کند اما می‌افزاید: نمی‌توان به طور قطع مدعی شد که جوایز ادبیات دفاع مقدس در گسترش و معرفی این ادبیات تأثیر چشمگیری داشته است. در عین حال نباید این را از یاد برد که در پی برگزاری جوایز در این حوزه بود که رفته‌رفته ادبیات دفاع مقدس جای خود را در ادبیات معاصر ایران باز کرد.
جایزه‌های ادبی دفاع مقدس به مثابه یک نهاد‌فرهنگی
پدرام پاک‌آیین نیز که به جهت مسؤولیت‌های سابقش در حوزه کتاب می‌توان او را فردی دارای شناخت نسبت به مسائل این حوزه دانست، در این‌باره می‌گوید: به جشنواره‌ها و جوایز دفاع مقدس به عنوان یک نهاد فرهنگی نگاه نمی‌شود. نباید به جشنواره‌های ادبیات دفاع مقدس صرفا به‌عنوان یک رویداد فرهنگی نگاه کنیم، بلکه به این جوایز باید به دید یک نهاد فرهنگی نگاه شود تا شاهد اثرگذاری آنها در حوزه ادبیات باشیم.
پاک‌آیین، نگاه خود به این موضوع را اینگونه توضیح می‌دهد: نگاه به جشنواره‌ها به‌عنوان یک نهاد فرهنگی به این معناست که نگاه ما به محتوای جشنواره‌ها معطوف باشد و به محتوای آن موضوع نظر داشته باشیم. محتوای جشنواره فرهنگی شامل معیارهایی است که در انتخاب آثار برتر رعایت می‌شود، بنابراین لازم است این اصول و معیارها شفاف باشد و در شیوه‌نامه‌ای مدون تنظیم و از سویی درباره آنها اطلاع‌رسانی شود تا به اعتبار علمی جوایز دفاع مقدس بتواند کمک کند. او البته ادبیات دفاع مقدس را صرفا به‌عنوان یک گونه ادبی در ادبیات معاصر ایران ارزیابی نمی‌کند و می‌گوید: ادبیات دفاع مقدس مهم‌ترین آیینه فرهنگ پایداری یک ملت است و از همین رو او معتقد است: باید از رهگذر برگزاری جوایز و با رویکردی انتقادی نسبت به آثار ادبیات دفاع مقدس، زمینه‌هایی برای تدوین و تبیین نظریه ادبیات دفاع مقدس فراهم آید.
پاک‌آیین که سابقه داوری در برخی جشنواره‌های ادبی دفاع مقدس را دارد تصریح می‌کند: جشنواره‌های دفاع مقدس و همچنین دیگر جوایز ادبی باید تلاش کنند از کمند شائبه‌های سلیقه‌ای بودن رهایی یابند و این میسر نمی‌شود مگر اینکه با رویکرد علمی و داوری‌های منتقدانه به اعتبار علمی خود بیفزایند. به همین جهت است که پاک‌آیین از داوری آثار حوزه دفاع مقدس مبتنی بر متدهای نقد علمی به عنوان یک ضرورت یاد می‌کند. به اعتقاد او توفیق داشتن و نداشتن جشنواره‌های دفاع مقدس را نمی‌توان به صورت کلی مورد داوری و ارزیابی قرار داد، بلکه باید هریک از این جشنواره‌ها به صورت موردی بررسی شوند.
این کارشناس حوزه کتاب، موازی‌کاری در جایزه‌های ادبی را هم مورد توجه قرار می‌دهد و با تأکید بر پرهیز از موازی‌کاری‌ها در حوزه جایزه‌های ادبی دفاع مقدس و همچنین جوایز ادبی دیگر، از این موضوع به عنوان امری در جهت تقویت نهاد داوری ادبی یاد می‌کند، اما درعین حال می‌گوید: وجود موازی‌کاری از سویی می‌تواند این نکته مثبت را داشته باشد که مانع از تجمیع نیروها، نگاه‌ها و رویکردها در یک جایزه شود و این خود می‌تواند زمینه‌های گسترش فرهنگی را فراهم آورد.
بی‌توجهی مخاطبان به جوایز ادبی دفاع مقدس
مجید قیصری هم دولتی بودن را بلای جان جایزه‌های ادبیات دفاع مقدس و آن را عامل بی‌توجهی مخاطبان نسبت به آثار برگزیده در این جایزه‌ها می‌داند و با بیان این موضوع می‌گوید: هدف جشنواره‌ها این است که آثار شاخص ادبی را بررسی و به مخاطبان معرفی کنند. این وظیفه‌ای است که برای جشنواره‌ها در حوزه‌های مختلف از جمله ادبیات می‌توان برشمرد، اما متأسفانه در ایران، جشنواره‌هایی که از سوی دولت برگزار می‌شوند، چنین کارکرد و تأثیری را در معرفی آثار ادبی ندارند. جشنواره‌های دولتی از جمله جوایز ادبی دفاع مقدس به خاطر نوع رویکردی که در انتخاب آثار لحاظ می‌کنند، نه‌تنها مورد اقبال جدی اهل ادبیات قرار نمی‌گیرند، بلکه انتخاب آنها به نوعی زمینه بی‌توجهی به این دسته آثار ادبی را فراهم می‌آورد. نویسنده «3 دختر گلفروش» و «جنگی بود، جنگی نبود» البته به دلایل بی‌توجهی مخاطبان نسبت به آثار برگزیده در جوایز دفاع مقدس هم اشاره می‌کند و می‌گوید: این ناشی از آن است که انتخاب دست‌اندرکاران این جوایز مردمی نیست، بلکه دولتی است و در نگاهی واقع‌بینانه می‌توانیم دریابیم که میان این دو انتخاب فاصله زیادی است. یادمان نرود یکی از کارکرد‌ها و وظایف ادبیات این است که در خدمت مردم باشد، اما در این فرآیند، این دسته از جوایز رفته‌رفته اعتبار خود را از دست می‌دهند و نمی‌توانند مخاطب را ترغیب کنند که آثار برگزیده آنها را بخرد. کتاب‌های دفاع مقدس چقدر از جوایز ادبی اعتبار می‌گیرند؟
بودن یا نبودن؛ مسأله این نیست
طه راستین
اینکه آیا جوایز ادبی در مطرح شدن و نشدن یک کتاب تاثیر دارند یا خیر، یک سوال جدی و همیشگی است؛ سوالی که هرگز پاسخ جامع و کاملی به آن داده نشده است، چرا که کارشناسان حوزه کتاب و ادبیات در این باب چنان اختلاف نظری دارند که کلام هر کدام ناقض دیگری می‌نماید، بی‌آنکه رو در روی هم نشسته و حرف‌های هم را شنیده باشند. در این میان اما مساله زمانی پیچیده‌تر می‌شود که مقصود بررسی رابطه کتاب‌های یک حوزه موضوعی، مثلا دفاع مقدس با جایزه‌های ادبی باشد. اینکه این جایزه‌ها چه کمکی به شناخته شدن کتاب‌های دفاع مقدس می‌کنند یا برعکس این کتاب‌ها از چه منظری در افزایش اعتبار و قدرت جایزه‌های ادبی تاثیر دارند؟
****
نگاهی گذرا به کتاب‌های دفاع مقدسی که در جایزه‌های ادبی مقام کسب کرده‌اند شاید کمکی در بررسی این موضوع باشد. در این میان اما باید جوایز کتاب‌های دفاع مقدسی را به طور مجزا از دیگر جوایزی که این کتاب‌ها را بدون در نظر گرفتن موضوع آنها در کنار کتاب‌های دیگر مورد داوری قرار می‌دهند بررسی کنیم. جشنواره «کتاب سال دفاع مقدس» که تاکنون 11 دوره آن برگزار شده در کنار 2 جایزه «بیست سال کتاب دفاع مقدس» و «ربع قرن کتاب دفاع مقدس» را می‌توان تنها جوایز ادبی دانست که به طور تخصصی کتاب‌های موضوع دفاع مقدس را به تفکیک قالب، مورد توجه و ارزیابی قرار می‌دهد. با کمی اغماض شاید بتوان جایزه ادبی «شهید حبیب غنی‌پور» را نیز به جهت دارا بودن بخشی تحت عنوان «بهترین رمان دفاع مقدس» در ردیف جوایزی قرار داد که کتاب‌های موضوع مورد نظر را به صورت تخصصی ارزیابی می‌کنند. بعد از تفکیک این دو دسته جایزه‌های ادبی از هم، در مسیر بررسی، نگاهی به کتاب‌های برگزیده در هر کدام از این جایزه‌ها نشان می‌دهد در جوایز تخصصی کتاب‌هایی برگزیده می‌شوند که کمتر مخاطب عام دارند و شاید بشود آنها را نه درباره دفاع مقدس که کتب تخصصی این حوزه نام نهاد و کتاب‌های برگزیده در جایزه‌های عمومی را کتاب‌هایی درباره دفاع مقدس دانست. مثالی در این باره راهگشا خواهد بود؛ کتاب‌های «پنهان زیر باران»، «دسته یک» و «جاده‌های خلوت جنگ» از جمله کتاب‌هایی هستند که در جایزه کتاب سال دفاع مقدس برگزیده شده‌اند. در برابر این کتاب‌ها کتاب‌های «پائیز در قطار»، «شطرنج با ماشین قیامت» و «سه‌دختر گلفروش» که هر 3 درباره دفاع مقدس هستند در جوایزی همچون «کتاب سال جمهوری اسلامی ایران»، «جایزه ادبی اصفهان» و «جایزه ادبی شهید حبیب غنی‌پور» عنوان برتر را کسب کرده‌اند. از بررسی 3 کتاب دسته اول با 3 کتاب دسته دوم از نظر میزان شناخته شدن آنها در میان مخاطبان کتاب می‌توان اینگونه نتیجه گرفت که کتاب‌های تخصصی دفاع مقدس که بیشتر همراه تحقیق و استناد است و کمتر جنبه داستانی دارد، به نسبت کتاب‌های درباره دفاع مقدس کمتر در جامعه فرهنگی کشور معرفی شده‌اند.
اما برگزیده شدن این کتب فارغ از تخصصی و عمومی بودن آیا تاثیری در فروش و تجدید چاپ کتاب‌های دفاع مقدس دارد؟ پاسخ این سوال روشن نیست، چرا که چنانچه در پاسخ به این سوال گزینه منفی را انتخاب کنیم کتاب‌هایی همچون «شطرنج با ماشین قیامت»، «در کمین گل سرخ» و «پنهان زیر باران» که در کنار برگزیده شدن در جایزه «کتاب سال دفاع مقدس» به چاپ‌های بالا دست پیدا کرده‌اند، ناقض پاسخ می‌شوند. از طرف دیگر اما اگر به سوال مطرح شده پاسخ مثبت داده شود، مبنی بر اینکه برگزیده شدن در جایزه‌های ادبی در تجدید چاپ آنها موثر هستند، اینجاست که کتاب‌هایی همچون «دا»، «فرمانده من» و برخی از کتاب‌های مجموعه «قصه فرماندهان» که بدون برگزیده شدن در جایزه‌ای به چاپ‌های بسیار بالا دست پیدا کرده‌اند و در میان اهالی کتاب جایی ویژه برای خود باز کرده‌اند، خودنمایی می‌کنند. آنچه از گفته‌های بالا فارغ از چگونگی رابطه میان کتاب‌های دفاع مقدس، جوایز ادبی، تاثیرگذاری و تاثیرپذیری هرکدام از آنها به دست می‌آید این است که اهمیت این جوایز را نمی‌توان نادیده گرفت و از همین رو است که باید میزان قوت و ضعف آنها و راهکارهای بهبود آنها را مورد نظر قرار داد.
جوایز به شناخته شدن ادبیات دفاع مقدس
کمک کردند
در راستای تحلیل فوق امیرحسین فردی هم معتقد است، جایزه‌های ادبی دفاع مقدس به شناخته شدن این ادبیات کمک کرده است. وی در عین حال بر این باور است که اگر جوایز ادبیات دفاع مقدس هم نبود، این ادبیات به راه خودش ادامه می‌داد؛ منتهی ممکن بود کمی گمنام‌تر. این نویسنده دفاع مقدس در ادامه می‌افزاید: جوایز ادبیات دفاع مقدس امکانی است برای معرفی ادبیات دفاع مقدس به جامعه و نباید با تشکیک در چند و چون برگزاری جوایز، رأی بر نبودن این دسته جایزه‌ها صادر کرد. البته درباره هر جایزه ادبی و نحوه برگزاری‌اش می‌توان تشکیک کرد، اما نباید یک‌سره آن را انکار و رد کرد. این گفته فردی است که ناقض جمله معروف «بودن یا نبودن؛ مساله این است» می‌شود، چرا که در نگاه او بودن اما چگونه بودن مهم است و نباید به دلیل ضعف در بودن حکم به نبودن داد. این نویسنده شناخته شده کشورمان که در جشنواره «ربع قرن کتاب دفاع مقدس» تجلیل شد، اگرچه جوایز ادبیات دفاع مقدس را فراگیر می‌داند اما کم‌کاری‌هایی که در این حوزه اتفاق می‌افتد را منکر نمی‌شود و می‌گوید: کم‌کاری‌هایی هم در این حوزه اتفاق می‌افتد که برای برطرف شدنش باید این وضعیت را نقد کرد. ما نویسندگانی داریم که می‌توانند در این حوزه قلم بزنند، اما به دلایلی از این کار سر باز می‌زنند که به اعتقاد من، این ظلمی بزرگ به مردم و مقاومت آنهاست. شاید براساس همین باور او معتقد است: نویسندگانی که درباره دفاع مقدس نمی‌نویسند، به نوعی به مردم و مقاومت آنها بدهکارند.
نویسنده رمان‌های «اسماعیل» و «سیاه چمن» که مسؤولیت برگزاری جایزه ادبی «شهید حبیب غنی‌پور» را نیز عهده‌دار است، در عین حال که جوایز ادبیات دفاع مقدس و برگزاری آنها را دارای اهمیت می‌داند، می‌گوید: نویسنده نباید به صرف دریافت جایزه سراغ نوشتن برود، بلکه هر نویسنده ایرانی تعهدی تاریخی- انسانی نسبت به مسأله 8 سال پایداری مردم ایران دارد. او اگرچه بر اهمیت جوایز ادبیات دفاع مقدس تاکید می‌کند اما می‌افزاید: نمی‌توان به طور قطع مدعی شد که جوایز ادبیات دفاع مقدس در گسترش و معرفی این ادبیات تأثیر چشمگیری داشته است. در عین حال نباید این را از یاد برد که در پی برگزاری جوایز در این حوزه بود که رفته‌رفته ادبیات دفاع مقدس جای خود را در ادبیات معاصر ایران باز کرد.
جایزه‌های ادبی دفاع مقدس به مثابه یک نهاد‌فرهنگی
پدرام پاک‌آیین نیز که به جهت مسؤولیت‌های سابقش در حوزه کتاب می‌توان او را فردی دارای شناخت نسبت به مسائل این حوزه دانست، در این‌باره می‌گوید: به جشنواره‌ها و جوایز دفاع مقدس به عنوان یک نهاد فرهنگی نگاه نمی‌شود. نباید به جشنواره‌های ادبیات دفاع مقدس صرفا به‌عنوان یک رویداد فرهنگی نگاه کنیم، بلکه به این جوایز باید به دید یک نهاد فرهنگی نگاه شود تا شاهد اثرگذاری آنها در حوزه ادبیات باشیم.
پاک‌آیین، نگاه خود به این موضوع را اینگونه توضیح می‌دهد: نگاه به جشنواره‌ها به‌عنوان یک نهاد فرهنگی به این معناست که نگاه ما به محتوای جشنواره‌ها معطوف باشد و به محتوای آن موضوع نظر داشته باشیم. محتوای جشنواره فرهنگی شامل معیارهایی است که در انتخاب آثار برتر رعایت می‌شود، بنابراین لازم است این اصول و معیارها شفاف باشد و در شیوه‌نامه‌ای مدون تنظیم و از سویی درباره آنها اطلاع‌رسانی شود تا به اعتبار علمی جوایز دفاع مقدس بتواند کمک کند. او البته ادبیات دفاع مقدس را صرفا به‌عنوان یک گونه ادبی در ادبیات معاصر ایران ارزیابی نمی‌کند و می‌گوید: ادبیات دفاع مقدس مهم‌ترین آیینه فرهنگ پایداری یک ملت است و از همین رو او معتقد است: باید از رهگذر برگزاری جوایز و با رویکردی انتقادی نسبت به آثار ادبیات دفاع مقدس، زمینه‌هایی برای تدوین و تبیین نظریه ادبیات دفاع مقدس فراهم آید.
پاک‌آیین که سابقه داوری در برخی جشنواره‌های ادبی دفاع مقدس را دارد تصریح می‌کند: جشنواره‌های دفاع مقدس و همچنین دیگر جوایز ادبی باید تلاش کنند از کمند شائبه‌های سلیقه‌ای بودن رهایی یابند و این میسر نمی‌شود مگر اینکه با رویکرد علمی و داوری‌های منتقدانه به اعتبار علمی خود بیفزایند. به همین جهت است که پاک‌آیین از داوری آثار حوزه دفاع مقدس مبتنی بر متدهای نقد علمی به عنوان یک ضرورت یاد می‌کند. به اعتقاد او توفیق داشتن و نداشتن جشنواره‌های دفاع مقدس را نمی‌توان به صورت کلی مورد داوری و ارزیابی قرار داد، بلکه باید هریک از این جشنواره‌ها به صورت موردی بررسی شوند.
این کارشناس حوزه کتاب، موازی‌کاری در جایزه‌های ادبی را هم مورد توجه قرار می‌دهد و با تأکید بر پرهیز از موازی‌کاری‌ها در حوزه جایزه‌های ادبی دفاع مقدس و همچنین جوایز ادبی دیگر، از این موضوع به عنوان امری در جهت تقویت نهاد داوری ادبی یاد می‌کند، اما درعین حال می‌گوید: وجود موازی‌کاری از سویی می‌تواند این نکته مثبت را داشته باشد که مانع از تجمیع نیروها، نگاه‌ها و رویکردها در یک جایزه شود و این خود می‌تواند زمینه‌های گسترش فرهنگی را فراهم آورد.
بی‌توجهی مخاطبان به جوایز ادبی دفاع مقدس
مجید قیصری هم دولتی بودن را بلای جان جایزه‌های ادبیات دفاع مقدس و آن را عامل بی‌توجهی مخاطبان نسبت به آثار برگزیده در این جایزه‌ها می‌داند و با بیان این موضوع می‌گوید: هدف جشنواره‌ها این است که آثار شاخص ادبی را بررسی و به مخاطبان معرفی کنند. این وظیفه‌ای است که برای جشنواره‌ها در حوزه‌های مختلف از جمله ادبیات می‌توان برشمرد، اما متأسفانه در ایران، جشنواره‌هایی که از سوی دولت برگزار می‌شوند، چنین کارکرد و تأثیری را در معرفی آثار ادبی ندارند. جشنواره‌های دولتی از جمله جوایز ادبی دفاع مقدس به خاطر نوع رویکردی که در انتخاب آثار لحاظ می‌کنند، نه‌تنها مورد اقبال جدی اهل ادبیات قرار نمی‌گیرند، بلکه انتخاب آنها به نوعی زمینه بی‌توجهی به این دسته آثار ادبی را فراهم می‌آورد. نویسنده «3 دختر گلفروش» و «جنگی بود، جنگی نبود» البته به دلایل بی‌توجهی مخاطبان نسبت به آثار برگزیده در جوایز دفاع مقدس هم اشاره می‌کند و می‌گوید: این ناشی از آن است که انتخاب دست‌اندرکاران این جوایز مردمی نیست، بلکه دولتی است و در نگاهی واقع‌بینانه می‌توانیم دریابیم که میان این دو انتخاب فاصله زیادی است. یادمان نرود یکی از کارکرد‌ها و وظایف ادبیات این است که در خدمت مردم باشد، اما در این فرآیند، این دسته از جوایز رفته‌رفته اعتبار خود را از دست می‌دهند و نمی‌توانند مخاطب را ترغیب کنند که آثار برگزیده آنها را بخرد. ارسال نظر
پربیننده