آقای طاهریان! به عنوان نخستین سوال این روزها شاهد رو در رویی دادگاه عالی و دولت متشکل از نمایندگان حزب مردم هستیم. ریشه‌های این بحران سیاسی چیست و چه پیامد‌هایی را می‌تواند برای دولت زرداری به همراه داشته باشد؟
با نگاهی کوتاه به تحولات حدود 6 ماه گذشته در پاکستان یعنی زمانی که دولت ژنرال مشرف از قدرت کناره‌گیری کرد و انتخابات عمومی برگزار شد، می‌توانیم به ریشه‌های تحولات فوق پی ببریم. احزاب قدرتمند مردم و مسلم‌لیگ (شاخه نواز) که دارای پایگاه‌های مردمی وسیع و نفوذ ویژه‌ای در افکار عمومی پاکستان هستند به توافقاتی قبل از انتخابات دست یافتند که این توافقات در حقیقت منجر به زیر کشیدن اقتدار ژنرال مشرف شد. در واقع این تفاهم و همگرایی جریان‌های سیاسی باعث شد حکومت ژنرال مشرف به برگزاری انتخابات تن دهد. وقایعی که در جریان انتخابات به وقوع پیوست بویژه ترور خانم بوتو باعث شد حزب مردم با آرای بالایی پیروز این همه‌پرسی بزرگ شود. روی کار آمدن حزب مردم معادلات را در مقابل تعاملات 2 جریان سیاسی تغییر داد و جریان پیروز با پشت کردن به توافقات پیش از انتخابات نشان داد به دنبال تمامیت‌خواهی حداکثری است. این تمامیت‌خواهی باعث بروز اختلافات میان این 2 جریان سیاسی شد که مهم‌ترین اختلافات عدم حصول توافق براي بازگشت به قانون اساسی پاکستان از سوی حزب مردم بود. در زمان حکومت ژنرال مشرف دولت متممی را با حمایت حزب مسلم‌لیگ (شاخه قائد اعظم) به تصویب رساند که در حقیقت نظام پاکستان را از مسیر اصلی خودش که یک نظامی صدارتی است به نظام ریاستی تغییر داد. توافقات این بود که این نظام بعد از پیروزی در انتخابات به وضع قبلی خود بازگردد که در حقیقت این اتفاق نیفتاد. با فشار‌های حزب مسلم‌لیگ (نواز) و هوادارانش یک بخش از آن،که بازگشت رئیس دیوانعالی کشور- آقای چودری- به مقامش بود، عملی شد. این تحول باعث شد حزب مردم شریک سیاسی خود را از دست بدهد. از طرف دیگر نظامیان در پاکستان همواره راه خود را به‌عنوان یک جریان مطرح پیش رفته‌اند.
در مقابل باید این نکته را روشن کنم که به نظر می‌رسد در برخی از حوزه‌ها بویژه در بحث مبارزه با جریان افراط، جریان‌های سیاسی و ارتش به توافق نرسیده‌اند و زمانی که تمام این شرایط را در کنار هم می‌گذاریم به لحاظ داخلی شاهد وضع مشکلی برای حزب حاکم خواهیم بود، اما اوضاع در پاکستان تنها با توجه به بازیگران داخلی قابل تحلیل نیست. حضور بازیگران فرامنطقه‌ای از جمله غرب بویژه آمریکایی‌ها و ریز شدن این بازیگران در تحولات پاکستان باعث شد تا شرایط در این کشور بیش از گذشته با بحران همراه شود. حملات پی در پی هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی در مناطق قبیله‌ای پاکستان و فرصت‌جویی عوامل افراط از این اقدامات باعث شد چهره پاکستان امروز با بحران‌های متفاوتی همراه باشد.
احکام دادگاه عالی پاکستان نشان می‌دهد، 247 نفر از اعضای حزب مردم که در میان آنها 2 وزیر کابینه نیز حضور دارند ممنوع‌الخروج شده و حزب مردم اکنون با چالش جدی روبهرو است. آیا لغو این احکام بدون برگزاری دادگاه امکانپذیر است ؟ برای عادی‌سازی وضع کنونی در پاکستان چه تحولاتی باید رخ دهد؟
برای پاسخ به این سوال اول باید بدانیم که این قانون از نظر زمانی به پایان رسیده بود و زمان آن از سوی دادگاه عالی تمدید نشد.
در واقع حکمی لغو نشد بلکه زمانش به پایان رسید؟
بله! تقریبا سخن شما درست است اما فشار احزاب در این موضوع نکته‌ای غیرقابل انکار است. در مرحله نخست قرار بود پارلمان پاکستان درباره این احکام اظهار نظر کند و احتمال آنکه جلسه لغو شود و تحولات به سود حزب مردم پیش رود امری بدیهی بود. به هر صورت احزاب سیاسی مخالف دولت از فرصت استفاده کردند و خواهان لغو آن شدند. اتفاقی که اکنون ما شاهد آن هستیم آن است که وزرای دفاع و کشور پاکستان نمی‌توانند از کشور خارج شوند. وزیر دفاع که قصد انجام سفر رسمی به چین را داشت در فرودگاه مجبور به بازگشت شد. رحمان مالک، وزیر کشور نیز با احکام مشابهی روبهرو است. درباره آقای زرداری این نکته حائز اهمیت است که وی در 10 سال گذشته با این اتهامات روبهرو بوده اما هیچگاه اتهاماتش به اثبات نرسیده است. وی در دادگاه‌های بسیاری حضور یافته و در مقابل قضات به سوالات آنها پاسخ داده است اما تاکنون هیچ‌کدام از این محافل نتوانسته‌اند حکمی برای وی صادر کنند. جایگاه ریاست‌جمهوری در پاکستان دارای مصونیت قضایی است و فردی که در این جایگاه قرار دارد نباید پاسخگوی دادگاهی باشد ولی آقای زرداری مطرح کرده است تاکنون در مقابل هیچ دادگاهی به‌رغم تمام اتهاماتی که به وی وارد آمده است محکوم نشده و اینها صحنه‌سازی است. زرداری گفته‌است، من به دادگاه نمی‌روم و دارای مصونیت قضایی هستم.
برخی تحلیلگران بر این باورند اختلافاتی که میان آقای زرداری، رئیس‌جمهور و آقای گیلانی، نخست‌وزیر پاکستان وجود دارد باعث کندی روند تصمیم‌گیری‌ها در دولت پاکستان شده و اختلافات میان این 2 قطب حزب مردم بسیار جدی است. این اظهار نظر‌ها تا چه اندازه می‌تواند صحیح باشد؟
من این ادعا را آنچنان که در رسانه‌ها مطرح می‌شود، نمی‌پذیرم. حزب حاکم بعد از پیروزی در انتخابات با تفاهم سر کار آمد. این حزب اکنون تمام جریان‌های تصمیم‌گیری در پاکستان را در اختیار خود قرار داده است. اختلافاتی در حزب مردم وجود دارد اما اين اختلافات فقط در میان اعضای باسابقه حزب است که اکنون در سمت‌های اجرایی قرار ندارند. این اختلافات میان 2 نسل از اعضا در حزب مردم مشهود است اما روند تصمیم‌گیری‌ها را با چالش جدی روبهرو نکرده است.
آقای طاهریان! شما سال‌ها در پاکستان به عنوان یک دیپلمات برجسته فعال بوده‌اید و جریان‌های سیاسی در این کشور را به خوبی می‌شناسید. در پاسخ اول خود به نقش جریان‌های مسلح بویژه ارتش اشاره کردید. احتمال کودتای، نظامی در پاکستان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
اصولا پاکستان این ظرفیت را دارد که هرگاه ارتش اراده کند، می‌تواند جریان سیاسی را به دست گیرد ولی به نظر می‌رسد ارتش اکنون تنها 2 رفتار را در مقابل خود می‌بیند که این ملاحظات از فشار‌های داخلی و خارجی پیروی می‌کند. ملاحظه داخلی ارتش آن است که بعد از جدا شدن پاکستان شرقی - بنگلادش امروز - این نخستین‌باری است که ارتش پاکستان به نوعی درگیر یک جنگ داخلی است که تقریبا می‌توان از آن به عنوان یک جنگ تمام‌عیار در ایالت سرحد نام برد. این جنگ اول در منطقه سوآت آغاز شد و بعد از آن به وزیرستان شمالی و جنوبی کشیده شد. در پی این لشکرکشی ما شاهد بودیم که آقای نخست‌وزیر هشدار داد احتمال توسعه جنگ به همه مناطق در سرحد وجود دارد. ملاحظه دوم آن است که ارتش در شرایط کنونی ترجیح نمی‌دهد در 2 جبهه بجنگد؛ جنگ داخلی در ایالت‌های شمالی و جنگ سیاسی در ایجاد یک کودتا. نکته قابل بررسی دیگر آن است که دموکرات‌هاي آمريكا موافق روی کار آمدن ارتش نیستند و اکنون با توجه به کمک‌هایی که به صورت سنتی ارتش پاکستان از آمریکا دریافت می‌کرده است و این لایحه 5/7 میلیارد دلاری برای مدت 5 سال به نظر می‌رسد ارتش علاقه‌ای به وارد شدن در ملاحظات سیاسی ندارد تا بتواند امنیت را در مرحله نخست در مناطق قبایلی برقرار کند، لذا سناریویی که احتمال وقوع آن بیشتر به نظر می‌رسد آن است که ارتش با واسطه، فعاليت‌هاي دولت را در اختیار گیرد یعنی اینکه از یکی از احزابی که اکنون در قدرت نیست حمایت کند و مشخصا من درباره حزب مسلم‌لیگ (شاخه نواز) صحبت می‌کنم. این احتمال قاعدتا بیشتر است ولی اصولا این ظرفیت وجود دارد که اگر ارتش اراده کند قدرت را در دست مي‌گيرد. از زمان تولد پاکستان، ارتشی‌ها بیش از دو سوم زمان در حاکمیت بوده‌اند.
نگاه ارتش و ISI به آقای زرداری و دولت وی چگونه است؟
نباید فراموش کنید که ارتش و ISI نسبت به مسائل داخلی از یک دیدگاه پیروی می‌کنند. ممکن است نسبت به برخی از مسائل پیرامونی از جمله مساله افغانستان و هند نگاه بخش‌های مختلف در ارتش متفاوت باشد که اینگونه نیز هست ولی به نظر نمی‌رسد درباره مسائل داخلی بخش‌های مختلف ارتش نگاه‌های متفاوت داشته باشند، لذا نهادهاي ارتش نسبت به مسائل داخلی یک نگاه دارند. در ظاهر ما شاهد یک همکاری میان نهاد ارتش و حزب حاکم بوده‌ایم.
آقای طاهریان! برخی بر این باورند احتمال تجزیه پاکستان با توجه به قدرت روزافزون گروه‌های شبه‌نظامی وجود دارد، این احتمال از نظر شما تا چه اندازه واقع‌بینانه است؟
امیدواریم این سناریو هرگز رخ ندهد! اما نه اکنون بلکه در تمام تاریخ حیات کشوری به نام پاکستان در شرق کشورمان بحث‌هایی پیرامون تجزیه این کشور مطرح بوده است بویژه در طول 10 سال گذشته نظریه‌پردازان غربی بحث‌هايي پیرامون امکان واگرایی بین نهاد‌های جغرافیایی تشکیل پاکستان را مطرح كردند اما از طرفی باید به این نکته توجه کنیم که بعد از جدا شدن پاکستان شرقی از پاکستان امروزی این کشور شرایط سختی را پشت سر گذاشته اما همیشه توانسته حداقل تاکنون یک همگرایی را حفظ کند.
ما شاهد نفوذ اندک دولت مرکزی در مرزهای شمالی بویژه مناطق قبیله‌ای هستیم. شما این مساله را چگونه ارزیابی می‌کنید، آیا این نشان از ضعف دولت زرداری نیست؟
از زمانی که شبه‌قاره یک جغرافیای سیاسی یکپارچه بود، همواره حاکمیت مناطق قبیله‌ای شرایط متفاوتی از دولت مرکزی داشته است. بعد از استقلال پاکستان این مناطق حق پروموژستیک دریافت کردند. يعني این بخش‌ها دارای حق تصمیم‌گیری مستقل در اموری هستند که به احوال شخصیه بازمی‌گردد. اکنون دولت حاکمیت آنچنانی نسبت به این مناطق ندارد. راجع به این موضوع هیچ اتفاق ویژه‌ای رخ نداده است.
درباره بلوچستان پاکستان وضع به چه شکل است؟
اوایل کار دولت فعلی، آقای زرداری در یک سخنرانی اعلام کرد آماده است تا اختیارات بیشتری به دولت محلی ایالت بلوچستان اعطا کند که بعد از آن انتقادات شدیدی به وی وارد شد. بعد از این انتقادات بازنگری در این‌باره متوقف شد.
اکنون هند نزدیک به 3 هزار نیرو به مرزهای کشمیر خود وارد کرده است، آیا این یک رویکرد تازه از سوی دهلی‌نو درباره موضوع کشمیر است؟
شما باید توجه کنید که این حجم نیرو خیلی اتفاق مهمی برای کشمیر نیست. من بر این باورم که مساله کشمیر وارد یک اتفاق تازه نشده است و روال مانند سابق در حال پیگیری است. از زمان روی کار آمدن دولت مشرف، اسلام‌آباد و دهلی به سوی یک تفاهم رفتند. این تفاهم به طور کلی اثر مثبتی در اتمسفر روابط 2 کشور داشت. اکنون تحول فوق‌العاده‌ای جز عملیات تروریستی بمبئی رخ نداده است.
روابط اسلام‌آباد - لندن، همواره روندی مثبت داشته است اما در ماه‌های گذشته ما شاهد تنش‌هایی میان 2 کشور بوده‌ایم، همانطور که در دیدار‌های آقایان براون و زرداری، طرف پاکستانی اعتراضاتی را نسبت به سیاست‌های لندن بیان کرد، این رابطه دیرینه چگونه قابل بررسی است؟
ببینید! به نظر می‌رسد رابطه لندن - اسلام‌آباد یک رابطه مدام و خالی از تشنج بوده است. اگر تحولی هم رخ داده به نظر می‌رسد به وضع داخلی پاکستان بازمی‌گردد. نباید از نظر دور داشت که همکاری‌های سنتی میان لندن و اسلام‌آباد حداقل نسبت به موضوع افغانستان به قوت خود باقی است و به نظر من تحول درخور بررسی‌ای در روابط 2 کشور رخ نداده است.
مقامات آمریکایی درباره جبهه‌های جنگ در افغانستان بارها از پاکستان و نقش ویژه این کشور سخن به میان آورده‌اند. نگاه اسلام‌آباد به تحولات پاکستان چگونه است؟
اگر بخواهیم یک نگاه کلی‌تر به برنامه جدید کاخ سفید که برخی برخلاف من آن را استراتژی می‌دانند، بیندازیم، می‌بینيم که یک استراتژی نمی‌تواند در فرصت 8 ماهه تغییر کند. این برنامه دوم آقای اوباما و حاکمیت آمریکا درباره افغانستان دارای چند تفاوت است که یکی از آنها نوع رویکرد واشنگتن به نقش اسلام‌آباد است. در برنامه کاری اول اوباما به مساله افغانستان، پاکستان به‌عنوان یک تهدید نگریسته می‌شد اما در برنامه جدید، پاکستان یک همکار قابل اتکاست که می‌تواند در حل بحران کمک‌های ویژه‌ای انجام دهد. اما باور من، این است که اصولا حضور ناتو و آمریکا در افغانستان و پاکستان چه از نظر نظامی و چه دخالت‌های سیاسی باعث بد‌تر شدن اوضاع شده است. آنها به ظاهر به همکاری پاکستان خوشامد می‌گویند، اما حضور آمریکایی‌ها در منطقه باعث تولید تشنج و ناامنی می‌شود. من باورم این است که اصولا خارجی‌ها و رشد جریان افراط متغیر‌های وابسته به یکدیگر هستند. به نظر من مادامی که اسلام‌آباد در زمین غربی‌ها ایفای نقش کند هر چند از این موضوع خشنود باشد بازنده است.
به عنوان آخرین سوال آیا جریان عبد‌المالک ریگی در پاکستان دارای حامیان دولتی است و در صورت مثبت بودن پاسخ شما، دلیل آن چیست؟
به هر صورت مجموعه اخباری که از سوی تصمیم‌سازان در تهران اعلام شده بیانگر این است که اسنادی وجود دارد که نشان می‌دهد این جریان از سوی عواملی در سرويس امنيتي پاكستان حمایت می‌شود و پاسخ مشخصی از سوی دولت پاکستان دریافت نشده است. اما آن چیزی که مسلم است هر جریانی که تصور می‌کند می‌تواند از جریان افراط در جهت منافعش استفاده کند باید بداند که اینگونه جریان‌ها گروه‌های تمامیت‌خواه هستند که باعث بد‌تر شدن اوضاع خواهند شد. اینگونه جریان‌ها به طریقی اگر سرویسی را در اختیار گروه یا دولتی قرار دهند، بیشترین ضربه و صدمه را به همان افرادی خواهند زد که آنها را به خدمت گرفته‌اند. این همان اشتباهی است که تصمیم‌سازان در اسلام‌آباد در گذشته نسبت به جریان افراط مرتکب شده‌اند و هزینه‌هایش را گاهی اوقات شخصا پرداخت کرده‌اند. برخی معتقدند بیشترین حمایت از جریان افراط در دوران خانم بوتو صورت گرفت و همان جریان، خانم بوتو را به قتل رساند. این جریان ممکن است در خدمت یک سرویس اطلاعاتی قرار گیرد و ماموریت‌هایی را انجام دهد اما قطعا برای گروهی که دستور این اقدامات را صادر کرده‌اند نیز هزینه‌بر خواهد بود. همواره نگاه تهران به همسایگان شرقی‌اش با مرزهای 2هزار کیلومتری نگاهی مثبت و خواستار تعامل بوده است. سفیر سابق جمهوری اسلامی ایران در اسلام آباد:
ISI حامی اصلی جریان ریگی است
سیدبهزاد اخلاقی: بعد از مرگ بی‌نظیر بوتو در زمستان سال 86 و به تبع آن پیروزی حزب مردم در پاکستان، این کشور در مسیر احیای ثبات از دست رفته گام نهاد تا زمانی که طالبان و گروه‌های جهادی فعالیت‌های خود را در سال 88 با شدت بیشتری پیگیری کردند و فضا در بخش‌های شمالی پاکستان بیش از گذشته ناآرام شد و در نتيجه ارتش وارد جنگی در مرزهای داخلی شد. این مساله با حمله هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی پیگیری و رنگ تازه‌ای به خود گرفت که اعتراضات مردم و احزاب مخالف دولت را نیز به همراه داشت. کشتار توسط نیروهای آم
آقای طاهریان! به عنوان نخستین سوال این روزها شاهد رو در رویی دادگاه عالی و دولت متشکل از نمایندگان حزب مردم هستیم. ریشه‌های این بحران سیاسی چیست و چه پیامد‌هایی را می‌تواند برای دولت زرداری به همراه داشته باشد؟
با نگاهی کوتاه به تحولات حدود 6 ماه گذشته در پاکستان یعنی زمانی که دولت ژنرال مشرف از قدرت کناره‌گیری کرد و انتخابات عمومی برگزار شد، می‌توانیم به ریشه‌های تحولات فوق پی ببریم. احزاب قدرتمند مردم و مسلم‌لیگ (شاخه نواز) که دارای پایگاه‌های مردمی وسیع و نفوذ ویژه‌ای در افکار عمومی پاکستان هستند به توافقاتی قبل از انتخابات دست یافتند که این توافقات در حقیقت منجر به زیر کشیدن اقتدار ژنرال مشرف شد. در واقع این تفاهم و همگرایی جریان‌های سیاسی باعث شد حکومت ژنرال مشرف به برگزاری انتخابات تن دهد. وقایعی که در جریان انتخابات به وقوع پیوست بویژه ترور خانم بوتو باعث شد حزب مردم با آرای بالایی پیروز این همه‌پرسی بزرگ شود. روی کار آمدن حزب مردم معادلات را در مقابل تعاملات 2 جریان سیاسی تغییر داد و جریان پیروز با پشت کردن به توافقات پیش از انتخابات نشان داد به دنبال تمامیت‌خواهی حداکثری است. این تمامیت‌خواهی باعث بروز اختلافات میان این 2 جریان سیاسی شد که مهم‌ترین اختلافات عدم حصول توافق براي بازگشت به قانون اساسی پاکستان از سوی حزب مردم بود. در زمان حکومت ژنرال مشرف دولت متممی را با حمایت حزب مسلم‌لیگ (شاخه قائد اعظم) به تصویب رساند که در حقیقت نظام پاکستان را از مسیر اصلی خودش که یک نظامی صدارتی است به نظام ریاستی تغییر داد. توافقات این بود که این نظام بعد از پیروزی در انتخابات به وضع قبلی خود بازگردد که در حقیقت این اتفاق نیفتاد. با فشار‌های حزب مسلم‌لیگ (نواز) و هوادارانش یک بخش از آن،که بازگشت رئیس دیوانعالی کشور- آقای چودری- به مقامش بود، عملی شد. این تحول باعث شد حزب مردم شریک سیاسی خود را از دست بدهد. از طرف دیگر نظامیان در پاکستان همواره راه خود را به‌عنوان یک جریان مطرح پیش رفته‌اند.
در مقابل باید این نکته را روشن کنم که به نظر می‌رسد در برخی از حوزه‌ها بویژه در بحث مبارزه با جریان افراط، جریان‌های سیاسی و ارتش به توافق نرسیده‌اند و زمانی که تمام این شرایط را در کنار هم می‌گذاریم به لحاظ داخلی شاهد وضع مشکلی برای حزب حاکم خواهیم بود، اما اوضاع در پاکستان تنها با توجه به بازیگران داخلی قابل تحلیل نیست. حضور بازیگران فرامنطقه‌ای از جمله غرب بویژه آمریکایی‌ها و ریز شدن این بازیگران در تحولات پاکستان باعث شد تا شرایط در این کشور بیش از گذشته با بحران همراه شود. حملات پی در پی هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی در مناطق قبیله‌ای پاکستان و فرصت‌جویی عوامل افراط از این اقدامات باعث شد چهره پاکستان امروز با بحران‌های متفاوتی همراه باشد.
احکام دادگاه عالی پاکستان نشان می‌دهد، 247 نفر از اعضای حزب مردم که در میان آنها 2 وزیر کابینه نیز حضور دارند ممنوع‌الخروج شده و حزب مردم اکنون با چالش جدی روبهرو است. آیا لغو این احکام بدون برگزاری دادگاه امکانپذیر است ؟ برای عادی‌سازی وضع کنونی در پاکستان چه تحولاتی باید رخ دهد؟
برای پاسخ به این سوال اول باید بدانیم که این قانون از نظر زمانی به پایان رسیده بود و زمان آن از سوی دادگاه عالی تمدید نشد.
در واقع حکمی لغو نشد بلکه زمانش به پایان رسید؟
بله! تقریبا سخن شما درست است اما فشار احزاب در این موضوع نکته‌ای غیرقابل انکار است. در مرحله نخست قرار بود پارلمان پاکستان درباره این احکام اظهار نظر کند و احتمال آنکه جلسه لغو شود و تحولات به سود حزب مردم پیش رود امری بدیهی بود. به هر صورت احزاب سیاسی مخالف دولت از فرصت استفاده کردند و خواهان لغو آن شدند. اتفاقی که اکنون ما شاهد آن هستیم آن است که وزرای دفاع و کشور پاکستان نمی‌توانند از کشور خارج شوند. وزیر دفاع که قصد انجام سفر رسمی به چین را داشت در فرودگاه مجبور به بازگشت شد. رحمان مالک، وزیر کشور نیز با احکام مشابهی روبهرو است. درباره آقای زرداری این نکته حائز اهمیت است که وی در 10 سال گذشته با این اتهامات روبهرو بوده اما هیچگاه اتهاماتش به اثبات نرسیده است. وی در دادگاه‌های بسیاری حضور یافته و در مقابل قضات به سوالات آنها پاسخ داده است اما تاکنون هیچ‌کدام از این محافل نتوانسته‌اند حکمی برای وی صادر کنند. جایگاه ریاست‌جمهوری در پاکستان دارای مصونیت قضایی است و فردی که در این جایگاه قرار دارد نباید پاسخگوی دادگاهی باشد ولی آقای زرداری مطرح کرده است تاکنون در مقابل هیچ دادگاهی به‌رغم تمام اتهاماتی که به وی وارد آمده است محکوم نشده و اینها صحنه‌سازی است. زرداری گفته‌است، من به دادگاه نمی‌روم و دارای مصونیت قضایی هستم.
برخی تحلیلگران بر این باورند اختلافاتی که میان آقای زرداری، رئیس‌جمهور و آقای گیلانی، نخست‌وزیر پاکستان وجود دارد باعث کندی روند تصمیم‌گیری‌ها در دولت پاکستان شده و اختلافات میان این 2 قطب حزب مردم بسیار جدی است. این اظهار نظر‌ها تا چه اندازه می‌تواند صحیح باشد؟
من این ادعا را آنچنان که در رسانه‌ها مطرح می‌شود، نمی‌پذیرم. حزب حاکم بعد از پیروزی در انتخابات با تفاهم سر کار آمد. این حزب اکنون تمام جریان‌های تصمیم‌گیری در پاکستان را در اختیار خود قرار داده است. اختلافاتی در حزب مردم وجود دارد اما اين اختلافات فقط در میان اعضای باسابقه حزب است که اکنون در سمت‌های اجرایی قرار ندارند. این اختلافات میان 2 نسل از اعضا در حزب مردم مشهود است اما روند تصمیم‌گیری‌ها را با چالش جدی روبهرو نکرده است.
آقای طاهریان! شما سال‌ها در پاکستان به عنوان یک دیپلمات برجسته فعال بوده‌اید و جریان‌های سیاسی در این کشور را به خوبی می‌شناسید. در پاسخ اول خود به نقش جریان‌های مسلح بویژه ارتش اشاره کردید. احتمال کودتای، نظامی در پاکستان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
اصولا پاکستان این ظرفیت را دارد که هرگاه ارتش اراده کند، می‌تواند جریان سیاسی را به دست گیرد ولی به نظر می‌رسد ارتش اکنون تنها 2 رفتار را در مقابل خود می‌بیند که این ملاحظات از فشار‌های داخلی و خارجی پیروی می‌کند. ملاحظه داخلی ارتش آن است که بعد از جدا شدن پاکستان شرقی - بنگلادش امروز - این نخستین‌باری است که ارتش پاکستان به نوعی درگیر یک جنگ داخلی است که تقریبا می‌توان از آن به عنوان یک جنگ تمام‌عیار در ایالت سرحد نام برد. این جنگ اول در منطقه سوآت آغاز شد و بعد از آن به وزیرستان شمالی و جنوبی کشیده شد. در پی این لشکرکشی ما شاهد بودیم که آقای نخست‌وزیر هشدار داد احتمال توسعه جنگ به همه مناطق در سرحد وجود دارد. ملاحظه دوم آن است که ارتش در شرایط کنونی ترجیح نمی‌دهد در 2 جبهه بجنگد؛ جنگ داخلی در ایالت‌های شمالی و جنگ سیاسی در ایجاد یک کودتا. نکته قابل بررسی دیگر آن است که دموکرات‌هاي آمريكا موافق روی کار آمدن ارتش نیستند و اکنون با توجه به کمک‌هایی که به صورت سنتی ارتش پاکستان از آمریکا دریافت می‌کرده است و این لایحه 5/7 میلیارد دلاری برای مدت 5 سال به نظر می‌رسد ارتش علاقه‌ای به وارد شدن در ملاحظات سیاسی ندارد تا بتواند امنیت را در مرحله نخست در مناطق قبایلی برقرار کند، لذا سناریویی که احتمال وقوع آن بیشتر به نظر می‌رسد آن است که ارتش با واسطه، فعاليت‌هاي دولت را در اختیار گیرد یعنی اینکه از یکی از احزابی که اکنون در قدرت نیست حمایت کند و مشخصا من درباره حزب مسلم‌لیگ (شاخه نواز) صحبت می‌کنم. این احتمال قاعدتا بیشتر است ولی اصولا این ظرفیت وجود دارد که اگر ارتش اراده کند قدرت را در دست مي‌گيرد. از زمان تولد پاکستان، ارتشی‌ها بیش از دو سوم زمان در حاکمیت بوده‌اند.
نگاه ارتش و ISI به آقای زرداری و دولت وی چگونه است؟
نباید فراموش کنید که ارتش و ISI نسبت به مسائل داخلی از یک دیدگاه پیروی می‌کنند. ممکن است نسبت به برخی از مسائل پیرامونی از جمله مساله افغانستان و هند نگاه بخش‌های مختلف در ارتش متفاوت باشد که اینگونه نیز هست ولی به نظر نمی‌رسد درباره مسائل داخلی بخش‌های مختلف ارتش نگاه‌های متفاوت داشته باشند، لذا نهادهاي ارتش نسبت به مسائل داخلی یک نگاه دارند. در ظاهر ما شاهد یک همکاری میان نهاد ارتش و حزب حاکم بوده‌ایم.
آقای طاهریان! برخی بر این باورند احتمال تجزیه پاکستان با توجه به قدرت روزافزون گروه‌های شبه‌نظامی وجود دارد، این احتمال از نظر شما تا چه اندازه واقع‌بینانه است؟
امیدواریم این سناریو هرگز رخ ندهد! اما نه اکنون بلکه در تمام تاریخ حیات کشوری به نام پاکستان در شرق کشورمان بحث‌هایی پیرامون تجزیه این کشور مطرح بوده است بویژه در طول 10 سال گذشته نظریه‌پردازان غربی بحث‌هايي پیرامون امکان واگرایی بین نهاد‌های جغرافیایی تشکیل پاکستان را مطرح كردند اما از طرفی باید به این نکته توجه کنیم که بعد از جدا شدن پاکستان شرقی از پاکستان امروزی این کشور شرایط سختی را پشت سر گذاشته اما همیشه توانسته حداقل تاکنون یک همگرایی را حفظ کند.
ما شاهد نفوذ اندک دولت مرکزی در مرزهای شمالی بویژه مناطق قبیله‌ای هستیم. شما این مساله را چگونه ارزیابی می‌کنید، آیا این نشان از ضعف دولت زرداری نیست؟
از زمانی که شبه‌قاره یک جغرافیای سیاسی یکپارچه بود، همواره حاکمیت مناطق قبیله‌ای شرایط متفاوتی از دولت مرکزی داشته است. بعد از استقلال پاکستان این مناطق حق پروموژستیک دریافت کردند. يعني این بخش‌ها دارای حق تصمیم‌گیری مستقل در اموری هستند که به احوال شخصیه بازمی‌گردد. اکنون دولت حاکمیت آنچنانی نسبت به این مناطق ندارد. راجع به این موضوع هیچ اتفاق ویژه‌ای رخ نداده است.
درباره بلوچستان پاکستان وضع به چه شکل است؟
اوایل کار دولت فعلی، آقای زرداری در یک سخنرانی اعلام کرد آماده است تا اختیارات بیشتری به دولت محلی ایالت بلوچستان اعطا کند که بعد از آن انتقادات شدیدی به وی وارد شد. بعد از این انتقادات بازنگری در این‌باره متوقف شد.
اکنون هند نزدیک به 3 هزار نیرو به مرزهای کشمیر خود وارد کرده است، آیا این یک رویکرد تازه از سوی دهلی‌نو درباره موضوع کشمیر است؟
شما باید توجه کنید که این حجم نیرو خیلی اتفاق مهمی برای کشمیر نیست. من بر این باورم که مساله کشمیر وارد یک اتفاق تازه نشده است و روال مانند سابق در حال پیگیری است. از زمان روی کار آمدن دولت مشرف، اسلام‌آباد و دهلی به سوی یک تفاهم رفتند. این تفاهم به طور کلی اثر مثبتی در اتمسفر روابط 2 کشور داشت. اکنون تحول فوق‌العاده‌ای جز عملیات تروریستی بمبئی رخ نداده است.
روابط اسلام‌آباد - لندن، همواره روندی مثبت داشته است اما در ماه‌های گذشته ما شاهد تنش‌هایی میان 2 کشور بوده‌ایم، همانطور که در دیدار‌های آقایان براون و زرداری، طرف پاکستانی اعتراضاتی را نسبت به سیاست‌های لندن بیان کرد، این رابطه دیرینه چگونه قابل بررسی است؟
ببینید! به نظر می‌رسد رابطه لندن - اسلام‌آباد یک رابطه مدام و خالی از تشنج بوده است. اگر تحولی هم رخ داده به نظر می‌رسد به وضع داخلی پاکستان بازمی‌گردد. نباید از نظر دور داشت که همکاری‌های سنتی میان لندن و اسلام‌آباد حداقل نسبت به موضوع افغانستان به قوت خود باقی است و به نظر من تحول درخور بررسی‌ای در روابط 2 کشور رخ نداده است.
مقامات آمریکایی درباره جبهه‌های جنگ در افغانستان بارها از پاکستان و نقش ویژه این کشور سخن به میان آورده‌اند. نگاه اسلام‌آباد به تحولات پاکستان چگونه است؟
اگر بخواهیم یک نگاه کلی‌تر به برنامه جدید کاخ سفید که برخی برخلاف من آن را استراتژی می‌دانند، بیندازیم، می‌بینيم که یک استراتژی نمی‌تواند در فرصت 8 ماهه تغییر کند. این برنامه دوم آقای اوباما و حاکمیت آمریکا درباره افغانستان دارای چند تفاوت است که یکی از آنها نوع رویکرد واشنگتن به نقش اسلام‌آباد است. در برنامه کاری اول اوباما به مساله افغانستان، پاکستان به‌عنوان یک تهدید نگریسته می‌شد اما در برنامه جدید، پاکستان یک همکار قابل اتکاست که می‌تواند در حل بحران کمک‌های ویژه‌ای انجام دهد. اما باور من، این است که اصولا حضور ناتو و آمریکا در افغانستان و پاکستان چه از نظر نظامی و چه دخالت‌های سیاسی باعث بد‌تر شدن اوضاع شده است. آنها به ظاهر به همکاری پاکستان خوشامد می‌گویند، اما حضور آمریکایی‌ها در منطقه باعث تولید تشنج و ناامنی می‌شود. من باورم این است که اصولا خارجی‌ها و رشد جریان افراط متغیر‌های وابسته به یکدیگر هستند. به نظر من مادامی که اسلام‌آباد در زمین غربی‌ها ایفای نقش کند هر چند از این موضوع خشنود باشد بازنده است.
به عنوان آخرین سوال آیا جریان عبد‌المالک ریگی در پاکستان دارای حامیان دولتی است و در صورت مثبت بودن پاسخ شما، دلیل آن چیست؟
به هر صورت مجموعه اخباری که از سوی تصمیم‌سازان در تهران اعلام شده بیانگر این است که اسنادی وجود دارد که نشان می‌دهد این جریان از سوی عواملی در سرويس امنيتي پاكستان حمایت می‌شود و پاسخ مشخصی از سوی دولت پاکستان دریافت نشده است. اما آن چیزی که مسلم است هر جریانی که تصور می‌کند می‌تواند از جریان افراط در جهت منافعش استفاده کند باید بداند که اینگونه جریان‌ها گروه‌های تمامیت‌خواه هستند که باعث بد‌تر شدن اوضاع خواهند شد. اینگونه جریان‌ها به طریقی اگر سرویسی را در اختیار گروه یا دولتی قرار دهند، بیشترین ضربه و صدمه را به همان افرادی خواهند زد که آنها را به خدمت گرفته‌اند. این همان اشتباهی است که تصمیم‌سازان در اسلام‌آباد در گذشته نسبت به جریان افراط مرتکب شده‌اند و هزینه‌هایش را گاهی اوقات شخصا پرداخت کرده‌اند. برخی معتقدند بیشترین حمایت از جریان افراط در دوران خانم بوتو صورت گرفت و همان جریان، خانم بوتو را به قتل رساند. این جریان ممکن است در خدمت یک سرویس اطلاعاتی قرار گیرد و ماموریت‌هایی را انجام دهد اما قطعا برای گروهی که دستور این اقدامات را صادر کرده‌اند نیز هزینه‌بر خواهد بود. همواره نگاه تهران به همسایگان شرقی‌اش با مرزهای 2هزار کیلومتری نگاهی مثبت و خواستار تعامل بوده است. ارسال نظر
پربیننده