آزاده حسن پور
در ایران قدیم، حجامت اطفال امری آشنا بوده است. در طب سنتی ایرانیان نیز این کار، ابتدا برای پیشگیری و سپس برای درمان انجام می‌شده و حجامت اوایل فروردین برای تقویت بنیه عمومی و پیشگیری از بیماری‌ها از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. در طب سنتی، نوزاد در 40 روز اول تولد باید حجامت می‌شد و اصطلاح «40 تیغ کردن» نوزاد آن است که روی نقاط خاصی از بدن نوزاد، مانند بین 2 کتف، پشت گوش‌ها، روی ران‌ها و... خراش‌های ظریفی به تعداد 40 خراش ایجاد می‌کردند و پس از خونگیری روی آن را با ضمادهای گیاهی خاصی می‌پوشاندند و پانسمان می‌کردند و این مراسم به نام مراسم «حجامت سوران» معروف بوده است. بوعلی‌سینا، زکریای رازی، بسیاری از حکمای قدیم و... حجامت اطفال را بیشتر به عنوان درمان بیماری‌ها مطرح کرده‌اند و البته نقش پیشگیری نیز برای آن قائل بوده‌اند. حکمای طب سنتی، چون مزاج اطفال و کودکان را دم (گرم و تر) می‌دانستند، معتقد بودند حجامت برای این دسته بسیار مفید و مطلوب است. در حجامت اطفال و کودکان نقش پیشگیری از بیماری‌ها، افزایش سیستم دفاعی بدن، رشد و استحکام بدن و تقویت قوای عقلی و ذهنی مطرح است. پیامبر اکرم(ص) درباره حجامت اطفال می‌فرمایند: حجامت برای طفل مانند هرس است برای درخت و موجب کاهش لعاب مغز (حرارت و رطوبات اضافی مغز) می‌شود.
سن آغاز حجامت اطفال
همان‌طور که گفته شد، سن اولین حجامت در طب اسلامی و سنت اهل بیت(ع) تا 40 روزگی نوزاد است که پس از آن، نوبت دوم از 4 ماهگی شروع می‌شود و به عنوان پیشگیری، توصیه به چند بار حجامت در سال (حداقل یک بار در پاییز و یک بار در بهار) شده است و تا سن بلوغ به نقل از امام رضا(ع) می‌تواند به تعداد روزهای سن او حجامت انجام شود؛ مثلا پسر 13 ساله هر 13 روز یک بار و... البته این مساله به فرهنگ و اعتقاد افراد بستگی دارد و الزام و اجباری در کار نیست.
اثرات عمومی و اختصاصی پس از حجامت
در اطفال و نوجوانان
آثار مثبت پس از حجامت در اطفال و کودکان بسیار وسیع و چشمگیر است. با یک حجامت ساده، نه‌تنها می‌توانیم کودک‌مان را در مقابل انواع بیماری‌ها بیمه کنیم، بلکه می‌توانیم شاهد رشد سریع و همه‌جانبه او نیز به نسبت همسن و سالانش باشیم. این آثار عبارتند از:
1- افزایش اشتها به نسبت قبل از حجامت
2- افزایش قد و وزن
3- بالا رفتن مقاومت بدن در مقابل بیماری‌های عفونی
4- کاهش اختلالات رفتاری از قبیل پرخاشگری، تندخویی و عصبانیت
5- بالارفتن قوای ذهنی و یادگیری کودک
6- افزایش قدرت تمرکز حواس و دقت
7- تنظیم خواب
8- تعدیل بحران‌های بلوغ جنسی
9- تقویت بینایی
10- شادابی پوست و مو و رشد بیشتر مو.
درمان انواع بیماری‌ها با حجامت
مهم‌ترین بیماری‌هایی که با حجامت کنترل یا درمان شده‌اند عبارتند از: شب ادراری، دندان قروچه، ناخن جویدن، آبله مرغان، کیست تخمدان، دردهای قاعدگی دختران نوجوان، صرع، کوتاهی قد و اختلال رشد، سرخک، اوریون، میگرن و سردرد، آکنه بلوغ (جوش صورت)، کهیر، درماتیت، اگزما، ویتیلیگو، درد رشد، سینوزیت، آسم، آلرژی، آرتریت روماتوئید، یرقان (زردی نوزادان)، فلج مغزی، سرفه طول کشیده و مقاوم به درمان، لکنت زبان، اختلال خواب، مسمومیت دارویی، کولیک روده نوزادان، سرماخوردگی مکرر و... .
آماده‌سازی جسمی و روحی کودکان
و نوجوانان قبل از حجامت
برای آنکه کودکانمان از اضطراب قبل از حجامت رها شوند باید تدابیری اندیشید. ابتدا بهتر است به زبان خود کودک درباره حجامت و اهمیت آن برای وی توضیح دهیم و سپس کادوی مورد علاقه او را تهیه کرده و بعد از حجامت همراه با جشنی کوچک به او بدهیم و... تا خاطره خوشی از اولین حجامت در ذهن کودک باقی بماند. اصولا اجرای حجامت کودکان ظریف‌تر، سبک‌تر و ملایم‌تر از حجامت بزرگسالان است و در حین حجامت نباید از واژه‌هایی چون تیغ، خون و خونگیری استفاده کرد.
موارد احتیاط و موانع انجام حجامت در اطفال
1- کودکی که ترس و وحشت بی‌حد دارد.
2- کودکی که حجم مایعات بدن او ناکافی است، مثلا در اسهال طولانی و سوءتغذیه
3- کودکی که مشکل انعقاد خون دارد.
4- کودکی که سردمزاج بوده و غلبه شدید بلغم دارد.
5- دختران جوان به هنگام سیکل عادت ماهانه.
البته اولین و مهم‌ترین تاثیر حجامت، تنظیم و تقویت سیستم ایمنی بدن است. محمدزکریای رازی، برای اولین بار نوعی حجامت را جهت واکسیناسیون آبله معرفی کرد. ما با انجام حجامت‌های مکرر، می‌توانیم کودکانمان را در مقابل انواع بیماری‌ها بیمه کنیم.
* پژوهشگر طب سنتی حجامت سوران یا چهل‌تیغ راهی برای افزایش ایمنی بدن کودکان
آزاده حسن پور
در ایران قدیم، حجامت اطفال امری آشنا بوده است. در طب سنتی ایرانیان نیز این کار، ابتدا برای پیشگیری و سپس برای درمان انجام می‌شده و حجامت اوایل فروردین برای تقویت بنیه عمومی و پیشگیری از بیماری‌ها از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. در طب سنتی، نوزاد در 40 روز اول تولد باید حجامت می‌شد و اصطلاح «40 تیغ کردن» نوزاد آن است که روی نقاط خاصی از بدن نوزاد، مانند بین 2 کتف، پشت گوش‌ها، روی ران‌ها و... خراش‌های ظریفی به تعداد 40 خراش ایجاد می‌کردند و پس از خونگیری روی آن را با ضمادهای گیاهی خاصی می‌پوشاندند و پانسمان می‌کردند و این مراسم به نام مراسم «حجامت سوران» معروف بوده است. بوعلی‌سینا، زکریای رازی، بسیاری از حکمای قدیم و... حجامت اطفال را بیشتر به عنوان درمان بیماری‌ها مطرح کرده‌اند و البته نقش پیشگیری نیز برای آن قائل بوده‌اند. حکمای طب سنتی، چون مزاج اطفال و کودکان را دم (گرم و تر) می‌دانستند، معتقد بودند حجامت برای این دسته بسیار مفید و مطلوب است. در حجامت اطفال و کودکان نقش پیشگیری از بیماری‌ها، افزایش سیستم دفاعی بدن، رشد و استحکام بدن و تقویت قوای عقلی و ذهنی مطرح است. پیامبر اکرم(ص) درباره حجامت اطفال می‌فرمایند: حجامت برای طفل مانند هرس است برای درخت و موجب کاهش لعاب مغز (حرارت و رطوبات اضافی مغز) می‌شود.
سن آغاز حجامت اطفال
همان‌طور که گفته شد، سن اولین حجامت در طب اسلامی و سنت اهل بیت(ع) تا 40 روزگی نوزاد است که پس از آن، نوبت دوم از 4 ماهگی شروع می‌شود و به عنوان پیشگیری، توصیه به چند بار حجامت در سال (حداقل یک بار در پاییز و یک بار در بهار) شده است و تا سن بلوغ به نقل از امام رضا(ع) می‌تواند به تعداد روزهای سن او حجامت انجام شود؛ مثلا پسر 13 ساله هر 13 روز یک بار و... البته این مساله به فرهنگ و اعتقاد افراد بستگی دارد و الزام و اجباری در کار نیست.
اثرات عمومی و اختصاصی پس از حجامت
در اطفال و نوجوانان
آثار مثبت پس از حجامت در اطفال و کودکان بسیار وسیع و چشمگیر است. با یک حجامت ساده، نه‌تنها می‌توانیم کودک‌مان را در مقابل انواع بیماری‌ها بیمه کنیم، بلکه می‌توانیم شاهد رشد سریع و همه‌جانبه او نیز به نسبت همسن و سالانش باشیم. این آثار عبارتند از:
1- افزایش اشتها به نسبت قبل از حجامت
2- افزایش قد و وزن
3- بالا رفتن مقاومت بدن در مقابل بیماری‌های عفونی
4- کاهش اختلالات رفتاری از قبیل پرخاشگری، تندخویی و عصبانیت
5- بالارفتن قوای ذهنی و یادگیری کودک
6- افزایش قدرت تمرکز حواس و دقت
7- تنظیم خواب
8- تعدیل بحران‌های بلوغ جنسی
9- تقویت بینایی
10- شادابی پوست و مو و رشد بیشتر مو.
درمان انواع بیماری‌ها با حجامت
مهم‌ترین بیماری‌هایی که با حجامت کنترل یا درمان شده‌اند عبارتند از: شب ادراری، دندان قروچه، ناخن جویدن، آبله مرغان، کیست تخمدان، دردهای قاعدگی دختران نوجوان، صرع، کوتاهی قد و اختلال رشد، سرخک، اوریون، میگرن و سردرد، آکنه بلوغ (جوش صورت)، کهیر، درماتیت، اگزما، ویتیلیگو، درد رشد، سینوزیت، آسم، آلرژی، آرتریت روماتوئید، یرقان (زردی نوزادان)، فلج مغزی، سرفه طول کشیده و مقاوم به درمان، لکنت زبان، اختلال خواب، مسمومیت دارویی، کولیک روده نوزادان، سرماخوردگی مکرر و... .
آماده‌سازی جسمی و روحی کودکان
و نوجوانان قبل از حجامت
برای آنکه کودکانمان از اضطراب قبل از حجامت رها شوند باید تدابیری اندیشید. ابتدا بهتر است به زبان خود کودک درباره حجامت و اهمیت آن برای وی توضیح دهیم و سپس کادوی مورد علاقه او را تهیه کرده و بعد از حجامت همراه با جشنی کوچک به او بدهیم و... تا خاطره خوشی از اولین حجامت در ذهن کودک باقی بماند. اصولا اجرای حجامت کودکان ظریف‌تر، سبک‌تر و ملایم‌تر از حجامت بزرگسالان است و در حین حجامت نباید از واژه‌هایی چون تیغ، خون و خونگیری استفاده کرد.
موارد احتیاط و موانع انجام حجامت در اطفال
1- کودکی که ترس و وحشت بی‌حد دارد.
2- کودکی که حجم مایعات بدن او ناکافی است، مثلا در اسهال طولانی و سوءتغذیه
3- کودکی که مشکل انعقاد خون دارد.
4- کودکی که سردمزاج بوده و غلبه شدید بلغم دارد.
5- دختران جوان به هنگام سیکل عادت ماهانه.
البته اولین و مهم‌ترین تاثیر حجامت، تنظیم و تقویت سیستم ایمنی بدن است. محمدزکریای رازی، برای اولین بار نوعی حجامت را جهت واکسیناسیون آبله معرفی کرد. ما با انجام حجامت‌های مکرر، می‌توانیم کودکانمان را در مقابل انواع بیماری‌ها بیمه کنیم.
* پژوهشگر طب سنتی ارسال نظر
پربیننده