130 سالگی پادشاه کابوی‌ها

محمد سیدعلی وسترن یکی از محبوب‌ترین ژانرهای سینما به شمار می‌آید و آغاز آن نیز به دهه 1890 بازمی‌گردد. فیلم‌های وسترن در برخی مواقع باچنان مهارتی تولید شده‌اند که یافتن آثار ارزشمند تاریخ سینما همچون «جویندگان» (1956، به کارگردانی جان فورد و با حضور جان وین که به‌عنوان بهترین فیلم وسترن تاریخ نیز از آن یاد می‌شود)، «خوب، بد، زشت» (1966، به کارگردانی سرجیو لئونه و با بازی کلینت ایستوود) و «ماجرای نیمروز» (محصول 1952، به کارگردانی فرد زینمان و با بازی گریس کلی و گری کوپر) در این ژانر کار دشواری نیست. وسترن یکی از زمینه‌های عمده فعالیت هنرمندان سینما بویژه در دوران صامت و کلاسیک آن بوده است و می‌توان نقطه اوج تولید این فیلم‌ها را در دهه 1950 یافت. در این راستا نگاهی به نام بزرگانی چون فورد و ویلیام وایلدر که در این زمینه صاحب اثر هستند خود گویای اهمیت و محبوبیت این ژانر است به‌طور‌ی‌ که فورد می‌گوید: «نام من جان فورد است و وسترن می‌سازم.» از سوی دیگر هنرپیشه‌هایی چون جان وین، هامفری بوگارت و رونالد ریگان نیز بودند که در این زمینه فعالیت داشته‌اند. در دهه گذشته نیز حدود 60 فیلم در این ژانر تولید شد و هنرپیشه‌ها و کارگردان‌هایی چون مت دامون، برد پیت، رابرت زمکیس، آنگ لی و حتی جکی چان نیز در این زمینه آثاری را ارائه کرده‌اند. وسترن که هرگز به زمان و مکان محدود نشده است در کشورهایی همچون اسپانیا، انگلستان، کانادا، ژاپن، یوگسلاوی، آلمان و ایتالیا نیز دنبال شد به‌طور‌ی که در ایتالیا شاهد تولد سبکی به نام وسترن اسپاگتی بودیم. اما در دنیای وسترن نام «تام میکس» بسیار جلب توجه می‌کند، چرا که بسیاری او را به‌عنوان نخستین‌ ستاره بزرگ فیلم‌های وسترن هالیوود می‌شناسند و از او به عنوان فردی یاد می‌شود که نقشی اساسی را در تعریف این ژانر برای هنرپیشه‌های فعال در این زمینه داشت. در واقع زمانی که بسیاری از نام‌های مطرح سینما و بویژه هنرپیشه‌های وسترن همچون جان وین و رونالد ریگان دوران جوانی خود را سپری می‌کردند و شهرت چندانی نداشتند از میکس به‌عنوان یک ستاره یاد می‌شد و میلیون‌ها کودک و نوجوان آمریکایی با تماشای فیلم‌های او در بعدازظهرهای شنبه بزرگ شدند. این هنرپیشه در بین سال‌های 1910 تا 1935 حدود 340 فیلم تولید کرد که تنها 9 فیلم از آنها دارای کلام بودند. البته بنا بر گزارش‌های سال 2007 تنها 10 درصد این فیلم‌ها برای تماشا موجود هستند و تعداد فیلم‌های مفقود شده در بین آنها نیز مشخص نیست. «توماس هزیکیا میکس» در ششم ژانویه 1880 و در پنسیلوانیای آمریکا‌ متولد شد. وی در خانواده‌ای به‌دنیا آمد که از نظر مالی در وضعیت چندان مناسبی نبود و دوران نوجوانی تام همراه با کار در مراتع سپری شد. اما او در این مدت تبدیل به یک سوارکار و تیرانداز حرفه‌ای شد و حتی مدتی را نیز به‌عنوان یک مارشال در یک شهر کوچک در اوکلاهما فعال بود و توانایی وی بعدها (در سال 1909) با قهرمانی در مسابقات ملی «سوارکاری اسب‌های رام نشده» به اثبات رسید. میکس پس از کار در یکی از مراتع بزرگ آمریکا‌ موفق شد با نشان دادن مهارت‌هایش در نخستین‌ فیلم خود با نام «زندگی در مراتع ساتوست پهناور» (1910) به عنوان یک ستاره مطرح شود. وی بدلکاری آثارش را نیز خود انجام می‌داد که این امر علاوه بر تمایز او موجب وارد آمدن آسیب‌هایی نیز به وی شد اما گفته می‌شود که او و جان وین میانه خوبی با یکدیگر نداشتند و برخی معتقد بودند که میکس وین را رقیبی برای شهرت خود می‌دید. بنا بر برخی اظهارنظرها میکس موفق شد در دوران فعالیت خود ثروتی حدود 6 میلیون دلار (معادل400میلیون دلار در قرن حاضر) کسب کند و در آثار ادبی، کتاب‌های مصور، برنامه‌های رادیویی و حتی پس از مرگش نامی از خود برجای بگذارد. همچنین در سال 1967 تصویر او در کنار بسیاری دیگر از مشاهیر قرن بیستم روی یکی از آلبوم‌های بیتلز نقش بست. در فیلم‌های بسیاری همچون بتمن (1993)، سواری مولهالند (به کارگردانی دیوید لینچ)، بچه جایگزین (با بازی آنجلینا جولی) و غروب (که در آن بروس ویلیس نقش وی را ایفا کرد) نیز نشان‌هایی از او به چشم می‌خورد. وی همچنین صحنه فیلمبرداری عظیم و ایده‌آلی را با نام «میکسویل» راه‌اندازی‌‌ کرد که تمام ویژگی‌های یک شهر مرزی را دارا بود. در واقع بانک، زندان، سالن، جاده‌های خاکی، بیابان و یک روستای سرخپوستی با کوه‌های مینیاتوری گچی که به طرز بدیعی در فیلم واقعی جلوه می‌کردند تنها بخشی از این صحنه را تشکیل می‌داد. همچنین اسب میکس که تونی نام داشت و از زمان تولد نزد وی بزرگ شده بود در بسیاری از فیلم‌های میکس حضور داشت و به شهرتی جهانی دست یافت و مانند یک هنرپیشه به یک سمبل و ستاره در دنیای سینما تبدیل شد. اما دوران رکود اقتصادی در ایالات متحده و سبک خرج کردن میکس موجب شد او تقریبا تمام پس‌انداز خود را از دست بدهد. پادشاه کابوی‌ها و چهره دنیای وسترن که ستاره‌های بسیاری را زیر سایه خود محو کرده بود سرانجام در سال 1940 بر اثر سانحه رانندگی در 60سالگی درگذشت. ستاره‌ای به نام وی در تالار مشاهیر هالیوود قرار دارد. موزه‌ای نیز به نام او در اوکلاهما وجود دارد که در سال 2002 تفنگ‌های او از آن به سرقت رفت. میکس می‌گفت: «من سعی می‌کنم فیلم را طوری بسازم که وقتی پسری برای دیدن آن مثلا 20سنت می‌پردازد، آن فیلم 20 سنت ارزش داشته باشد نه 10سنت. اگر این‌طور نباشد، مثل این است که من دستم را در جیب او کرده و پول او را دزدیده‌ام».