کامیار کیان
اول: شبنم همراه 2 دوستش، ساناز و خاطره به قصد گذراندن شبی خوش از خانه خارج می‌شوند، اما اتفاق ناگواری که برای برادرش روی می‌دهد، حوادث تازه‌ای را برای آنها رقم می‌زند. این خلاصه داستانی است که کیوان علیمحمدی و امید بنکدار به‌عنوان سرخط اصلی کار مشترکشان در ذهن داشتهاند. اما مساله اینجاست که همه‌چیز اینقدرها هم ساده پیش نمی‌رود و حکایت یک شب سرد و بارانی با رعد و برق و پیچ و تاب بسیار را در دل خود دارد.
دوم : «شبانه» فیلم رنگ و نور و صدا و تصویر است. این همه المان‌هایی است که اصولا صنعت سینما را ایجاد کرده ولی چرا و چگونه می‌توان «شبانه» را با این صفت مورد خطاب قرار داد؟ آیا اساسا می‌توان «شبانه» را یک فیلم سینمایی دانست؟ مرز میان فیلم سینمایی و دیگر اقسام هنرورزی با تصویر کجاست؟ آیا لزوما باید همچنان پایبند باشیم به فرمول کلاسیک فیلمسازی با محوریت داستان‌گویی؟ آیا می‌توان مرزی میان فیلم‌های قصه‌گو و فیلم‌هایی که قصه را بهانه‌ای می‌دانند برای بیان تصویری، ابداع و تجربه و بازی کردن با رنگ و نور و دکوپاژ و به رخ کشیدن مدل کارگردانی کردن قائل بود؟ «شبانه» فیلم دکوپاژهای پیچیده، تدوین تند و سریع و تصویربرداری مرعوب‌کننده برای تماشاگر است تا جایی که مجال تمرکز و تدبر و همراه شدن با داستان را از تماشاگر صلب می‌کند. البته با توجه به مضمونی که بناست در فیلم مطرح شود و هدفی که کارگردانان آن برای به تصویر کشیدن دنیای ذهنی شبنم(هدیه تهرانی) دارند این روش طبیعی به نظر می‌رسد ولی با این توجیه هم نمی‌توان از برجسته بودن بسیار زیاد و در لحظاتی سردرگم کننده نقش و حضور کارگردان در فیلم چشم‌پوشی کرد. اصولا «شبانه» از آن دست فیلم‌هایی است که کارگردان همواره در فیلم و لحظه‌لحظه نمایش فریم‌های آن حاضر است، تا جایی که تماشاگر همیشه باید در کادری کوچک کنار پرده سینما در تمام طول فیلم چهره او را تماشا کند تا یادش بماند این فیلم کارگردانی هم داشته و باید حضورش را همواره لمس کرد!
سوم: در کنار خط داستانی ساده‌ای که این فیلم بر دوش آن پیش می‌رود، روال با دست پس زدن و با پا پیش کشیدن فیلمنامه‌نویسان و کارگردانان «شبانه» (علیمحمدی و بنکدار) برای قصه گفتن در نوع خودش جالب توجه است. نکته قابل بحث که البته به‌خوبی در فیلم جا افتاده (فارغ از قوت یا ضعف قصه) بهره‌گیری از ابزار تاثیر قرص اکستازی و تاثیرات روانی آن، برای طرح زوایای مختلف قصه از زاویه دید ذهن پریشان شبنم (هدیه تهرانی) است. اصولا در همان بلبشوی تصاویر که نمایش‌دهنده ذهن مستاصل و آشوب‌زده و پریشان شبنم است، فیلم به توضیح و تبیین دلایل رسیدن شبنم به این شرایط می‌پردازد. در کنار اینکه اطرافیان و وابستگان او را به تماشاگر معرفی می‌کند.
چهارم: اصولا کارهایی از نوع «شبانه» چه بخواهند و چه نخواهند براساس جذابیت‌های بصری‌شان می‌توانند تماشاگر را با فیلم همراه کنند، چرا که تماشاگر نمی‌تواند به سرعت به دنیای فیلم وارد شود. پس باید چیزی دندان‌گیر در اختیارش قرار دهیم تا با فیلم همراه بماند و کم‌کم با روال داستان‌گویی غریب آن کنار بیاید. جدای از تکنیک‌های بصری که در این نوع فیلم‌ها وظیفه همراه کردن تماشاگر را برعهده دارند نقش چهره‌ها و جذابیت‌های ظاهری آنها یا شهرتشان برای سر پا نگه داشتن این فیلم‌ها انکار‌ناپذیر است. این مهم زمانی بیشتر به چشم می‌آید که نسبت تعداد پلان‌های عمدتا بسته از هدیه تهرانی را با باقی پلان‌ها در نظر بگیریم. حضور سنگین تهرانی در این فیلم کار را به جایی کشانده که می‌توان آن را ویدئو کلیپی با حضور هدیه تهرانی نامید. البته می‌توان درک کرد که سازندگان و تهیه‌کنندگان این فیلم (بنکدار، علیمحمدی و تهرانی) دغدغه فروش این فیلم را هم داشتهاند؛ فیلمی کاملا تجربی که تنها با کمک گرفتن از محبوبیت ستاره‌ای چون هدیه تهرانی می‌تواند مخاطب مشتاق را به سالن‌های سینما بکشاند، تماشاگرانی که بعضا فارغ از اینکه این فیلم چیست و چه می‌خواهد بگوید، با تماشای بیلبورد تبلیغاتی‌اش راهی سالن سینما می‌شوند و این البته یعنی فرمول «سینما- صنعت».
آخر: امید بنکدار و کیوان علیمحمدی با ساخت «شبانه» و پس از آن «شبانه روز» (که هنوز به اکران در نیامده است) نشان داده‌اند که بشدت تجربه‌گرا هستند. این تجربه‌گرایی در کار آنها دارویی است که بشدت مورد نیاز سینمای پر از تکرار ایران است تا شاید هوایی تازه به روح این سینما بدمد. البته اگر مدل اکران «شبانه» پس از گذشت 4 سال از ساخت و البته دور از اکران ماندن «شبانه روز»، رمقی برای این 2 فیلمساز باقی بگذارد. شاید لازم باشد این 2 کارگردان تلاش کنند تا با حفظ ایده‌ها و خلاقیت‌هایشان بیشتر به فکر تماشاگر بدنه باشند و همان قدر که جماعت سینمایی‌نویس را مدنظر دارند، به فکر جذب مخاطب با ابزاری غیر از حضور ستاره‌ها هم باشند. به هر حال «شبانه» از آن دسته فیلم‌هایی است که حتما باید در شب‌هایی که بشدت حوصله فیلم دیدن دارید و اصولا اشتهای خوردن چیپس و پفک و ساندویچ داخل سالن را ندارید به تماشای آن بروید. نوشته‌ای درباره «شبانه» ساخته بنکدار و علیمحمدی
اکستازی و باقی قضایا
کامیار کیان
اول: شبنم همراه 2 دوستش، ساناز و خاطره به قصد گذراندن شبی خوش از خانه خارج می‌شوند، اما اتفاق ناگواری که برای برادرش روی می‌دهد، حوادث تازه‌ای را برای آنها رقم می‌زند. این خلاصه داستانی است که کیوان علیمحمدی و امید بنکدار به‌عنوان سرخط اصلی کار مشترکشان در ذهن داشتهاند. اما مساله اینجاست که همه‌چیز اینقدرها هم ساده پیش نمی‌رود و حکایت یک شب سرد و بارانی با رعد و برق و پیچ و تاب بسیار را در دل خود دارد.
دوم : «شبانه» فیلم رنگ و نور و صدا و تصویر است. این همه المان‌هایی است که اصولا صنعت سینما را ایجاد کرده ولی چرا و چگونه می‌توان «شبانه» را با این صفت مورد خطاب قرار داد؟ آیا اساسا می‌توان «شبانه» را یک فیلم سینمایی دانست؟ مرز میان فیلم سینمایی و دیگر اقسام هنرورزی با تصویر کجاست؟ آیا لزوما باید همچنان پایبند باشیم به فرمول کلاسیک فیلمسازی با محوریت داستان‌گویی؟ آیا می‌توان مرزی میان فیلم‌های قصه‌گو و فیلم‌هایی که قصه را بهانه‌ای می‌دانند برای بیان تصویری، ابداع و تجربه و بازی کردن با رنگ و نور و دکوپاژ و به رخ کشیدن مدل کارگردانی کردن قائل بود؟ «شبانه» فیلم دکوپاژهای پیچیده، تدوین تند و سریع و تصویربرداری مرعوب‌کننده برای تماشاگر است تا جایی که مجال تمرکز و تدبر و همراه شدن با داستان را از تماشاگر صلب می‌کند. البته با توجه به مضمونی که بناست در فیلم مطرح شود و هدفی که کارگردانان آن برای به تصویر کشیدن دنیای ذهنی شبنم(هدیه تهرانی) دارند این روش طبیعی به نظر می‌رسد ولی با این توجیه هم نمی‌توان از برجسته بودن بسیار زیاد و در لحظاتی سردرگم کننده نقش و حضور کارگردان در فیلم چشم‌پوشی کرد. اصولا «شبانه» از آن دست فیلم‌هایی است که کارگردان همواره در فیلم و لحظه‌لحظه نمایش فریم‌های آن حاضر است، تا جایی که تماشاگر همیشه باید در کادری کوچک کنار پرده سینما در تمام طول فیلم چهره او را تماشا کند تا یادش بماند این فیلم کارگردانی هم داشته و باید حضورش را همواره لمس کرد!
سوم: در کنار خط داستانی ساده‌ای که این فیلم بر دوش آن پیش می‌رود، روال با دست پس زدن و با پا پیش کشیدن فیلمنامه‌نویسان و کارگردانان «شبانه» (علیمحمدی و بنکدار) برای قصه گفتن در نوع خودش جالب توجه است. نکته قابل بحث که البته به‌خوبی در فیلم جا افتاده (فارغ از قوت یا ضعف قصه) بهره‌گیری از ابزار تاثیر قرص اکستازی و تاثیرات روانی آن، برای طرح زوایای مختلف قصه از زاویه دید ذهن پریشان شبنم (هدیه تهرانی) است. اصولا در همان بلبشوی تصاویر که نمایش‌دهنده ذهن مستاصل و آشوب‌زده و پریشان شبنم است، فیلم به توضیح و تبیین دلایل رسیدن شبنم به این شرایط می‌پردازد. در کنار اینکه اطرافیان و وابستگان او را به تماشاگر معرفی می‌کند.
چهارم: اصولا کارهایی از نوع «شبانه» چه بخواهند و چه نخواهند براساس جذابیت‌های بصری‌شان می‌توانند تماشاگر را با فیلم همراه کنند، چرا که تماشاگر نمی‌تواند به سرعت به دنیای فیلم وارد شود. پس باید چیزی دندان‌گیر در اختیارش قرار دهیم تا با فیلم همراه بماند و کم‌کم با روال داستان‌گویی غریب آن کنار بیاید. جدای از تکنیک‌های بصری که در این نوع فیلم‌ها وظیفه همراه کردن تماشاگر را برعهده دارند نقش چهره‌ها و جذابیت‌های ظاهری آنها یا شهرتشان برای سر پا نگه داشتن این فیلم‌ها انکار‌ناپذیر است. این مهم زمانی بیشتر به چشم می‌آید که نسبت تعداد پلان‌های عمدتا بسته از هدیه تهرانی را با باقی پلان‌ها در نظر بگیریم. حضور سنگین تهرانی در این فیلم کار را به جایی کشانده که می‌توان آن را ویدئو کلیپی با حضور هدیه تهرانی نامید. البته می‌توان درک کرد که سازندگان و تهیه‌کنندگان این فیلم (بنکدار، علیمحمدی و تهرانی) دغدغه فروش این فیلم را هم داشتهاند؛ فیلمی کاملا تجربی که تنها با کمک گرفتن از محبوبیت ستاره‌ای چون هدیه تهرانی می‌تواند مخاطب مشتاق را به سالن‌های سینما بکشاند، تماشاگرانی که بعضا فارغ از اینکه این فیلم چیست و چه می‌خواهد بگوید، با تماشای بیلبورد تبلیغاتی‌اش راهی سالن سینما می‌شوند و این البته یعنی فرمول «سینما- صنعت».
آخر: امید بنکدار و کیوان علیمحمدی با ساخت «شبانه» و پس از آن «شبانه روز» (که هنوز به اکران در نیامده است) نشان داده‌اند که بشدت تجربه‌گرا هستند. این تجربه‌گرایی در کار آنها دارویی است که بشدت مورد نیاز سینمای پر از تکرار ایران است تا شاید هوایی تازه به روح این سینما بدمد. البته اگر مدل اکران «شبانه» پس از گذشت 4 سال از ساخت و البته دور از اکران ماندن «شبانه روز»، رمقی برای این 2 فیلمساز باقی بگذارد. شاید لازم باشد این 2 کارگردان تلاش کنند تا با حفظ ایده‌ها و خلاقیت‌هایشان بیشتر به فکر تماشاگر بدنه باشند و همان قدر که جماعت سینمایی‌نویس را مدنظر دارند، به فکر جذب مخاطب با ابزاری غیر از حضور ستاره‌ها هم باشند. به هر حال «شبانه» از آن دسته فیلم‌هایی است که حتما باید در شب‌هایی که بشدت حوصله فیلم دیدن دارید و اصولا اشتهای خوردن چیپس و پفک و ساندویچ داخل سالن را ندارید به تماشای آن بروید. ارسال نظر
پربیننده