مراثی بی‌پایان

محمد ایوبی از نویسندگان پرکار اهل جنوب پس از گذراندن دوره‌ای بیماری دشوار، بامداد شنبه 19 دی‌ماه درگذشت. محمد ایوبی در چند ماه اخیر به بیماری مزمن برونشیت مبتلا شده بود و پزشکان وضعیت ریوی وی را نامساعد ارزیابی کرده‌ و هشدار داده بودند که چنین امراضی حتی می‌تواند به کوری وی منجر شود. ایوبی متولد سال 1320 شهر اهواز است. «اندوه جنوبی»، «راه شیری»، «مراثی بی پایان»، «با خلخال‌های طلایم خاکم کنید»، «زیر چتر شیطان»، «سفر تا سرطان مغول» و همچنین سه گانه «آواز طولانی جنوب» از جمله آثار این نویسنده اهل جنوب است. نام محمد ایوبی با یکی از رمان‌هایش «صورتک‌های تسلیم» امسال در میان نامزدهای جایزه جلال آل‌احمد به چشم می‌خورد. پیکر ایوبی فردا تشییع می‌شود پیکراین نویسنده فردا از مقابل خانه هنرمندان ایران تشییع می‌شود. بنا به گفته اعظم کیان افراز، مدیر انتشارات افراز و ناشر برخی آثار ایوبی این مراسم با حضور خانواده آن مرحوم و جمعی از اهالی فرهنگ و ادبیات در ساعت 10 صبح برگزار خواهد شد. این ناشر محل خاکسپاری این نویسنده را بخش نام‌آوران بهشت‌زهرا(س) عنوان کرد. رمان‌های به‌جامانده از ایوبی در راه انتشارند 2 رمان به‌جامانده از محمد ایوبی با نام‌های «مرد تشویش همیشه» و «آب‌بازی» در راه انتشارند. رمان «مرد تشویش همیشه» درباره زندگی فردوسی بتازگی مجوز انتشار دریافت کرده است و به گفته‌ اعظم کیان‌افراز، مدیر انتشارات افراز در آخرین مراحل چاپ است. از سوی دیگر، «آب‌بازی» آخرین رمان این داستان‌نویس است که پیش از درگذشت، آن‌را به پایان رسانده و به نشر یادشده سپرده‌ بود که به گفته ناشر، این اثر نیز در مرحله حروف‌چینی قرار دارد. نوشته‌ احمد بیگدلی برای محمد ایوبی احمد بیگدلی پس از شنیدن خبر درگذشت ایوبی یادداشتی نوشت. نوشته این داستان‌نویس در ادامه می‌آید: «ساعت نزدیک به 10 صبح است؛ صبح روز نوزدهم دی‌ماه همین سال؛ سالی که در آن هستیم، سالی که آمده است تا خیلی‌ها را با خودش ببرد. می‌آیم می‌نشینم پشت میز توی اتاقم. شب را خوب خوابیده‌ام و سر حالم (کمتر سابقه داشته). اتاقم پر از بوی گل نرگس است. بچه‌ها دیروز عصر از توی باغچه چیده‌اند و گذاشته‌اند توی گلدان، توی اتاقم. سر میان گل‌ها فرو می‌کنم و نفس می‌کشم تا از عطرِ نرگس لبریز بشوم. پرده را کنار می‌زنم. آسمان هم امروز بشدت آبی است، آن‌قدر آبی که فراموش می‌کنی چشم از آن برداری. (عجیب است. نیست؟) هیچ به فکرم نمی‌رسید که این همه، باید نشانه اتفاقی باشد که نزدیک است خبرش را بشنوم. همین بی‌خیالی‌هاست که امورات آدم را در این دنیا می‌گذراند. تلفن زنگ می‌زند. سلام. صدا غمگین است. صدا را می‌شناسم: دختری از ایسنا که همیشه وقت با من تماس می‌گیرد و شاداب است. آن‌قدر عاطفی است که باورت نمی‌شود و حالا صدایش سرشار از اندوه است و من توی باغ نیستم. می‌پرسد: با نوشته‌های محمد ایوبی چقدر آشنا هستید؟ فکر می‌کنم لابد قرار بزرگداشتی گذاشته‌اند و باید درباره‌اش چیزی بنویسم. اما با دلواپسی ناب خود، می‌پرسم: چطور؟ می‌گوید: محمد ایوبی مرد؛ دیشب در بیمارستان. از خودم انتظار دارم بشدت گریه کنم. عجیب است، بغض آمده و گریه‌ای در کار نیست. دارد خفه‌ام می‌کند. فکر می‌کنم رشته الفت 38 ساله میان ما را چطور مرگ به این آسانی پاره کرده است، بدون اینکه مرا در جریان گذاشته باشد؟ لااقل باید خوابش را می‌دیدم، یا اینکه آسمان این‌طور صاف و زلال نبود. یا گل نرگس با این بوی غریب و... یاد بورخس می‌افتم در داستان الف: «بئاتریس ویتربو در یک بامداد سوزان ماه فوریه، پس از آنکه توفان درد را شجاعانه تحمل کرد و حتا برای لحظه‌ای ضعف یا ترس به خود راه نداد، مرد». بورخس بی‌آنکه خواسته باشد، ناگهان با این حقیقت مواجه می‌شود که هیچ چیز در اطرافش تغییر نکرده است. همه چیز سر جایش است. حتی سیگار جدیدی را در تابلوی اعلانات تبلیغ کرده‌اند و از این‌روست که غمگین می‌شود. من بورخس نیستم، در اطرافم چیزی که خبر از تغییر ناگهانی بعد از مرگ ایوبی را بدهد، نیست. اما تغییر عجیبی در درونم هست، من تغییر کرده‌ام. بغضی که می‌آید تا نگذارد گریه کنم، دارد خفه‌ام می‌کند. چه بی‌خیالانه شب را به صبح رسانده‌ام. حال آنکه ایوبی در بیمارستان روی تخت دراز کشیده بود و داستان نانوشته مرگش را می‌نوشت: تولد 1321، اهواز؛ مرگ: 19 دی‌ماه. با ایوبی از سال 1350 آشنا شدم. اما پیش‌تر داستان‌هایش را خوانده بودم. زمانی که اولین داستانم سال 1347 در «فردوسی» چاپ شد، محمد ایوبی چهره شناخته‌شده‌ای داشت. آشنایی ما در تابستان و در کرمانشاه بود، کلاس‌های فوق‌دیپلم. شب‌های داستان‌خوانی‌اش را در خرمشهر با اشتیاق تمام بیدار می‌نشستم و صبح روز بعد با یک خورجین کتاب‌هایی که او برایم نسخه‌پیچ کرده بود، برمی‌گشتم هفت تپه، بعد شوش، بعد دزفول و بعد اهواز و بعد تهران. اولین نمایشنامه تلویزیونی‌اش را با نام «هنگام که گریه می‌دهد ساز» به کارگرانی علی صیادی در تلویزیون دیدم. تشویقم کرد که من هم با لهجه دزفولی تله‌تئاتر بنویسم، نوشتم و از آن پس، بیشتر نمایشنامه نوشتم تا داستان. محمد ایوبی یادآور داستان‌نویسان جنوب است؛ بهرام حیدری، اصغر عبدالهی، محمد بهارلو، علی گلزاده، قاضی ربیحاوی، پرویز مسجدی، ناصر مؤذن، نسیم خاکسار، عدنان غریفی و... در «فردوسی»، «خوشه» و بسیاری از نشریات ادبی آن روزگار داستان چاپ کرده است، داستان‌های زیاد. آیا کسی هست که حوصله بکند و آنها را جمع‌آوری کند؟ سال‌ها پیش جُنگی به نام «خزه» را در اهواز منتشر کرد و حالا وبلاگی دارد به نام خزه. همسر نخست ایوبی، شریک اندیشه‌ها و نحوه تفکرش هم بود. 12 سال پیش یا کمی کمتر، به علت بیماری سرطان درگذشت. مرگ او، ضربه سنگینی بود به روحیه محمد ایوبی. نیما و صنم، که چقدر این دختر وابسته به پدرش هست (بود)، یادگار این دوره خوش زندگی اوست. این سال‌های آخر را با دخترعمویش گذراند، زنی بغایت صبور. راه و رسم داستان‌های کوتاهش را دوست داشتم؛ اما شیوه و روش نوشتنش را در رمان نه. از آن لذت می‌برم؛ اما حوصله‌ام نمی‌گیرد. آخر من هفت‌ماهه به دنیا آمده‌ام. هرچند نوشتن جمله‌های بسیار طولانی‌ام میراث اوست که برایم مانده. از نوشته‌های ایوبی آنچه یادم می‌آید، این‌هاست: «جنوب سوخته»، «طیف باطل»، «راه شیری» (که گفت‌وگوی اوست با همسر از دست‌رفته‌اش و به یاد آوردن خاطرات بسیار)، «پایی برای دویدن»، «مراثی بی‌پایان»، «شکفتن سنگ» و نمایشنامه «همزادان ماه». فکر کنم این اواخر یکی، دو تا رمان دیگر نیز از او چاپ شده باشد. دلم نمی‌خواست بمیرد. حالا زود بود. قلبش و ریه‌اش امانش را برید. مرد و حالا فقط یاد و خاطره‌اش برای من مانده، برای کسی که 30 سال ایوبی را در خاطره‌اش محفوظ نگه داشته بود و از این پس ناچار است بدون او نگه بدارد.