میترا صالحی
منتقدان آثار اسماعیل فصیح همه به این مساله اعتقاد دارند که او با نوشتن آثاری چون «درد سیاوش»، «ثریا در اغماء»، «اسیر زمان»، «لاله برافروخت»، «زمستان 62» و... توانست مخاطب عام را با ادبیات آشتی دهد.
برخی درباره بهترین رمان‌ها و اساسا آثار ادبیات داستانی مطرح بر این باورند که اثر خوب آن است که خواننده را بیازارد و روحش را پنجه کشد. درباره فصیح اگر نگوییم آثار او در ردیف بهترین‌هاست، اما دارای چنین مولفه‌هایی بوده است. خاصه در 2 رمان «دل کور» و «زمستان 62» او به خوبي از عهده اين كار برآمده است.
«وقتی دست‌هایش را از آب حوض بیرون آورد، بچه توی دست‌هایش نبود. مادر توی حوض به آب سبز به دانه‌های باران روی آب خیره نگاه می‌کند. دیگر هیچ نیست. به دست‌های خودش نگاه می‌کند. خالی است. روی آب حوض می‌کوبد. یا رسول‌الله! بچه‌ام. بچه‌ام کو؟! بیا، بیا، هزار تا کار دارم، بچه هام گشنه‌ان، خودمم تمام جونم درد می‌کنه، یا رسول‌الله، یا رسول‌الله. با صدای بدی وسط آب می‌افتد. با کف زیاد. میان آب‌ها غلت می‌زند. دو بچه دیگر فریاد می‌زنند. او دنبال بچه‌اش است. یا رسول‌الله. آب پلق پلق می‌زند. بچه‌ها جیغ می‌کشند. گریه می‌کنند و می‌دوند. پیش از اینکه همسایه‌ها بیایند، مادر و بچه خفه شده‌اند» (دل کور- فصل پنجم کتاب).
هرچند برخی منتقدان ادبی، نوشته‌های او را در سطح نقدهای جدی قلمداد نمی‌کنند و آثارش را متاثر از زندگی شخصی و مصائبی که او طی سال‌ها و بعد از درگذشت ناگهانی همسرش بر سر زایمان اول تحمل می‌کرد، می‌دانند و برخی او را پاورقی‌نویس تلقی می‌کنند اما واقعیت این است که او نویسنده‌ای توانا بوده است.
چنانچه بسیاری از آثار او هم چنانکه در سطور قبل، اشاره وار از آنها سخن گفته شد، مانند «زمستان 62»، «فرار فروهر»، «داستان جاوید»، «پناه بر حافظ»، «درد سیاوش» و... رد پایی از ملموس‌ترین درونمایه‌های اجتماعی دارد.
مناسبات رفتاری، لغزش‌های اجتماعی، طمع و زیاده‌خواهی، عشق‌هایی که به هر دلیلی در زنجیرهای نفرت و نخواستن گرفتار می‌شوند، همه و همه نشان از قرابت فصیح با مردم کوچه و بازار و آشنایی و اشراف او به طبقات مختلف جامعه، خاصه طبقه میانی دارد.
اهالی فن می‌گویند فصیح آن‌طور که در زمینه کارهای تالیفی توانست به موفقیت دست یابد، در زمینه ترجمه از این اقبال نسبی باز ماند. با اين‌حال، کتاب‌هایی که او به فارسی برگرداند مثل «وضعیت آخر»، «بازی‌ها، روانشناسی‌های روابط انسانی»، «خواهر کوچیکه» و ... که صرف‌نظر از نقایص، با برگردانی مطلوب، قابل خوانش و روان در نهايت در کارنامه او نقش بسزایی داشته است.
فصيح در«تلخکام» به روایت واپسین روزهای «جاوید» در خانه سالمندان دانشگاه آکسفورد انگلستان پرداخت و توانست یک‌بار دیگر و شاید برای آخرین بار در هر 14 فصل کتاب، خواننده را مجذوب رویدادها سازد. ضمن اینکه راوی مثل همیشه همان جلال آریان است که طی سفر به لندن متوجه محل سکونت جاوید می‌شود و باقی قضایا.
او از انگیزه خود درباره خلق کاراکتر جلال آریان نیز این‌طور می‌گوید: یک روز وقتی هنوز جنوب بودم تصمیم گرفتم یک کاراکتر در زندگی‌ام انتخاب کنم به نام جلال آریان. روی این اصل، در هر داستانی که جلال آریان در آن حضور دارد، یک نفر هست که رنج می‌برد و تلاشش را می‌کند اما ماجرا به مرگ ختم می‌شود و در نهایت یا مرده آن فرد را حمل می‌کند مثل زمستان ۶۲ یا ... .
برخی «داستان جاوید» را موفق‌ترین اثر او می‌دانند و برخی «ثریا در اغماء» را.
با این تفاسیر، «داستان جاوید» از کارهای موفق اسماعیل فصیح است؛ اثری که نزدیک به 10 بار تجدید چاپ شده و علاقه بی‌شمار فصیح را به ایران باستان نشان می‌دهد.
خود او درباره رمان می‌گوید، نوشتن «داستان جاوید» 6 سال طول کشیده است: «بعد از آنکه 2 تا کتاب نوشتم، شروع کردم به نوشتن رمان «داستان جاوید». ناگهان یک روزی خلاصه‌ای به ذهنم رسید و داستان را که شروع کردم، نوشتنش 6 سال طول کشید».
اسماعیل فصیح برخلاف گوشه‌گیری‌های همیشگی‌اش یک بار به بهمن فرمان‌آرا که از او خواسته بوده فیلمی براساس رمان‌هایش بسازد، خلاصه‌ای از «داستان جاوید» را می‌دهد، هرچند هیچ‌گاه ساختن چنین فیلمی میسر نشد. با این حال، او یکی از معدود نویسندگانی است که گرچه در به دست آوردن زبان منحصر به خود چندان موفق نشد اما نثر پخته و جا افتاده او در به کار‌گیری عبارت‌ها و توصیف‌های زنده و قابل لمسی که از طبقات مختلف اجتماعی نشأت گرفته، در خور اعتنا تلقی شده است.
«سحر پاورچین، پاورچین آمد و مهتاب از آسمانی پر‌ستاره روی برف‌های خیابان خیام می‌ریخت. دکتر صادق آریان به حاصل عمر «مختار» و عمر خودش فکر می‌کرد. تمام زندگی‌اش، چه در کنار او و چه دور از او، غبار گمشده‌ای بود، دستخوش دریای بیرحم زمان» (دل کور-فصل ششم).
فصیح بیش از دیگر نویسندگان به زنده‌یاد احمد محمود ارادت داشت. چنانچه خود او نیز دراین باره می‌گوید: «بیشتر از همه با احمد محمود ارتباط داشتم که زیاد همدیگر را می‌دیدیم و همچنین غلامحسین ساعدی که وای چقدر آدم خوبی بود.» پرونده‌ای درباره زندگی و آثار زنده‌ياد اسماعیل فصیح
روایت اول شخص مفرد
زنده‌ياد اسماعیل فصیح یکی از نویسندگان معاصر ما است که توانست در سال‌های گذشته با نگارش رمان‌های متعدد در ادبیات داستانی ایران تاثیراتی برجای بگذارد. منتقدان ادبی همواره پیرامون آثارش، نظرات گوناگونی را ابراز کرده‌اند. آنچه مسلم است اینکه فصیح به مدد نثر و زبان منحصر به خود آثار ارزنده‌ای خلق کرد. این نویسنده بیست و پنجم تیرماه بعد از گذراندن یک دوره بیماری دار فانی را وداع گفت. آنچه در پی می‌آید پرونده‌ای درباره زندگینامه و آثار اوست.دراین مسیر کوشیده‌ایم تا زوایایی از ویژگی‌های کاری او را به ک
میترا صالحی
منتقدان آثار اسماعیل فصیح همه به این مساله اعتقاد دارند که او با نوشتن آثاری چون «درد سیاوش»، «ثریا در اغماء»، «اسیر زمان»، «لاله برافروخت»، «زمستان 62» و... توانست مخاطب عام را با ادبیات آشتی دهد.
برخی درباره بهترین رمان‌ها و اساسا آثار ادبیات داستانی مطرح بر این باورند که اثر خوب آن است که خواننده را بیازارد و روحش را پنجه کشد. درباره فصیح اگر نگوییم آثار او در ردیف بهترین‌هاست، اما دارای چنین مولفه‌هایی بوده است. خاصه در 2 رمان «دل کور» و «زمستان 62» او به خوبي از عهده اين كار برآمده است.
«وقتی دست‌هایش را از آب حوض بیرون آورد، بچه توی دست‌هایش نبود. مادر توی حوض به آب سبز به دانه‌های باران روی آب خیره نگاه می‌کند. دیگر هیچ نیست. به دست‌های خودش نگاه می‌کند. خالی است. روی آب حوض می‌کوبد. یا رسول‌الله! بچه‌ام. بچه‌ام کو؟! بیا، بیا، هزار تا کار دارم، بچه هام گشنه‌ان، خودمم تمام جونم درد می‌کنه، یا رسول‌الله، یا رسول‌الله. با صدای بدی وسط آب می‌افتد. با کف زیاد. میان آب‌ها غلت می‌زند. دو بچه دیگر فریاد می‌زنند. او دنبال بچه‌اش است. یا رسول‌الله. آب پلق پلق می‌زند. بچه‌ها جیغ می‌کشند. گریه می‌کنند و می‌دوند. پیش از اینکه همسایه‌ها بیایند، مادر و بچه خفه شده‌اند» (دل کور- فصل پنجم کتاب).
هرچند برخی منتقدان ادبی، نوشته‌های او را در سطح نقدهای جدی قلمداد نمی‌کنند و آثارش را متاثر از زندگی شخصی و مصائبی که او طی سال‌ها و بعد از درگذشت ناگهانی همسرش بر سر زایمان اول تحمل می‌کرد، می‌دانند و برخی او را پاورقی‌نویس تلقی می‌کنند اما واقعیت این است که او نویسنده‌ای توانا بوده است.
چنانچه بسیاری از آثار او هم چنانکه در سطور قبل، اشاره وار از آنها سخن گفته شد، مانند «زمستان 62»، «فرار فروهر»، «داستان جاوید»، «پناه بر حافظ»، «درد سیاوش» و... رد پایی از ملموس‌ترین درونمایه‌های اجتماعی دارد.
مناسبات رفتاری، لغزش‌های اجتماعی، طمع و زیاده‌خواهی، عشق‌هایی که به هر دلیلی در زنجیرهای نفرت و نخواستن گرفتار می‌شوند، همه و همه نشان از قرابت فصیح با مردم کوچه و بازار و آشنایی و اشراف او به طبقات مختلف جامعه، خاصه طبقه میانی دارد.
اهالی فن می‌گویند فصیح آن‌طور که در زمینه کارهای تالیفی توانست به موفقیت دست یابد، در زمینه ترجمه از این اقبال نسبی باز ماند. با اين‌حال، کتاب‌هایی که او به فارسی برگرداند مثل «وضعیت آخر»، «بازی‌ها، روانشناسی‌های روابط انسانی»، «خواهر کوچیکه» و ... که صرف‌نظر از نقایص، با برگردانی مطلوب، قابل خوانش و روان در نهايت در کارنامه او نقش بسزایی داشته است.
فصيح در«تلخکام» به روایت واپسین روزهای «جاوید» در خانه سالمندان دانشگاه آکسفورد انگلستان پرداخت و توانست یک‌بار دیگر و شاید برای آخرین بار در هر 14 فصل کتاب، خواننده را مجذوب رویدادها سازد. ضمن اینکه راوی مثل همیشه همان جلال آریان است که طی سفر به لندن متوجه محل سکونت جاوید می‌شود و باقی قضایا.
او از انگیزه خود درباره خلق کاراکتر جلال آریان نیز این‌طور می‌گوید: یک روز وقتی هنوز جنوب بودم تصمیم گرفتم یک کاراکتر در زندگی‌ام انتخاب کنم به نام جلال آریان. روی این اصل، در هر داستانی که جلال آریان در آن حضور دارد، یک نفر هست که رنج می‌برد و تلاشش را می‌کند اما ماجرا به مرگ ختم می‌شود و در نهایت یا مرده آن فرد را حمل می‌کند مثل زمستان ۶۲ یا ... .
برخی «داستان جاوید» را موفق‌ترین اثر او می‌دانند و برخی «ثریا در اغماء» را.
با این تفاسیر، «داستان جاوید» از کارهای موفق اسماعیل فصیح است؛ اثری که نزدیک به 10 بار تجدید چاپ شده و علاقه بی‌شمار فصیح را به ایران باستان نشان می‌دهد.
خود او درباره رمان می‌گوید، نوشتن «داستان جاوید» 6 سال طول کشیده است: «بعد از آنکه 2 تا کتاب نوشتم، شروع کردم به نوشتن رمان «داستان جاوید». ناگهان یک روزی خلاصه‌ای به ذهنم رسید و داستان را که شروع کردم، نوشتنش 6 سال طول کشید».
اسماعیل فصیح برخلاف گوشه‌گیری‌های همیشگی‌اش یک بار به بهمن فرمان‌آرا که از او خواسته بوده فیلمی براساس رمان‌هایش بسازد، خلاصه‌ای از «داستان جاوید» را می‌دهد، هرچند هیچ‌گاه ساختن چنین فیلمی میسر نشد. با این حال، او یکی از معدود نویسندگانی است که گرچه در به دست آوردن زبان منحصر به خود چندان موفق نشد اما نثر پخته و جا افتاده او در به کار‌گیری عبارت‌ها و توصیف‌های زنده و قابل لمسی که از طبقات مختلف اجتماعی نشأت گرفته، در خور اعتنا تلقی شده است.
«سحر پاورچین، پاورچین آمد و مهتاب از آسمانی پر‌ستاره روی برف‌های خیابان خیام می‌ریخت. دکتر صادق آریان به حاصل عمر «مختار» و عمر خودش فکر می‌کرد. تمام زندگی‌اش، چه در کنار او و چه دور از او، غبار گمشده‌ای بود، دستخوش دریای بیرحم زمان» (دل کور-فصل ششم).
فصیح بیش از دیگر نویسندگان به زنده‌یاد احمد محمود ارادت داشت. چنانچه خود او نیز دراین باره می‌گوید: «بیشتر از همه با احمد محمود ارتباط داشتم که زیاد همدیگر را می‌دیدیم و همچنین غلامحسین ساعدی که وای چقدر آدم خوبی بود.» ارسال نظر
پربیننده