آزاده صالحي: «ثریا» خواهرزاده جلال آریان در پاریس سوار بر دوچرخه بر اثر برخورد با یک خودرو در تاریکی شب به کما فرو می‌رود. اواخر پاییز 1359. یک سه شنبه سرد. حدود 2 بعد ازظهر. اینگونه است که آریان به روایت اسماعیل فصیح یک بار دیگر وارد ماجرایی پیچیده و تو در تو می‌شود که شاید در نگاه اول و در نظر مخاطب، ساده به نظر رسد.
ثریا در اغماست و دکترها البته امیدی به زنده ماندن او ندارند. جلال آریان به پاریس سفر می‌کند تا حداقل آنچه از ثریای فعلی باقی مانده را به تهران نزد خواهرش «فرنگیس» بازگرداند.
او از آبادان؛ جایی که دشمن تقریبا وارد خاک شده است و از کمک کردن به امدادگران دست می‌کشد و به خاطر تنها خواهر و خواهرزاده‌اش راهی سفر می‌شود. فصل‌های ابتدایی اثر در دهانه ترمینال شمال‌غربی میدان آزادی در فضایی سرشار از دود گازوئیل اتوبوس‌ها، انواع و اقسام بوهای ساندویچ، تخم‌مرغ پخته و شیرینی دستفروش‌های دوره‌گرد شکل می‌گیرد. خواننده سایه به سایه آریان را حتی تا زمانی که چادر برزنتی تی‌بی‌تی شماره 15 یعنی همان اولین چادر سمت چپ که روی آن با مقوا چسبانده شده «مسافرین استانبول» تعقیب می‌کند تا منظور او را از تبیین جزئیات متوجه شود.
نکته جالب درباره رمان این است که حتی تا زمانی که فصیح (جلال آریان) تهران را به مقصد ترکیه ترک می‌کند، ترکش‌های جنگ تحمیلی لحظه‌ای رهایش نمی‌کنند. مرور کردن وقایع آبادان و مورد حمله قرار دادن پالایشگاه نفت از پشت شیشه اتوبوس، صحبت‌های پیرمرد و استاد دانشگاه و چند عرب درباره ایران و اعلام وضعیت قرمز از سوی رادیوی اتوبوس هر یک ساعت یک‌بار، همه و همه نشان از این دارد که راوی تنها به یک مسافرت فیزیکی تن داده و روح خود را در موطن جا گذاشته است.
هرچند او سرانجام به پاریس می‌رسد و از دکتر مارتن سراغ وضعیت ثریا را می‌گیرد، اما وقتی متوجه می‌شود کار ثریا در این نقطه از دنیا تقریبا تمام است، از پیاده‌روی سن ژاک به سمت میدان لوکزامبورگ قدم‌زنان مسیر هتل پالما را در پیش می‌گیرد و به این فکر می‌کند که در پاسخ خواهری که تک و تنها در ایران منتظر است چه بگوید.
نویسنده با کش دادن قضیه تا روشن شدن وضعیت نهایی ثریا در کما با نوعی هوشمندی خاص خود بازگشت راوی را به ایران به تعویق می‌اندازد تا او را در رویارویی با حوادث مختلف و خواننده را با باقی قضایا قرار دهد.
جلال آریان با ایرانیان مقیم پاریس که به خیال خود از مهلکه جنگ گریخته و به پاریس پناه برده‌اند آشنا می‌شود؛ ایرانیانی که عمدتا و به‌زعم خود قشر روشنفکر و متفکر جامعه را تشکیل می‌دهند و شاید همین برچسب‌هاست که آریان را از ثریای در اغماء مانده دور می‌سازد و از دیدن چنین دیدگاه‌ها و شخصیت‌هایی منزجر می‌سازد. هرچند واکنش ایرانیان مقیم پاریس و به طور مشخص شخصیت‌هایی چون «لیلا آزاده»، «دکتر حکمت»، «نادر پارسی»، «دکتر کوهسار»، «دکترصفوی» و... که هریک در مخیله خود، تیتر و عنوانی را درقالب نویسنده، پژوهشگر و باز هم به اصطلاح روشنفکر به یدک می‌کشند در مواجهه با روایت‌های مهندس آبادانی از وقایع جنگ دیدنی است بویژه وقتی آریان در کنار رود سن به بازگویی بخشی از روایت‌ها می‌پردازد: «یک ماه بعد از جنگ، من آبادان بودم. آن موقع عراقی‌ها هنوز محاصره آبادان را کامل نکرده بودند. هنوز جاده ماهشهر دست ایرانیان بود، همه‌جا پر از دود و آتش. از پالایشگاه هم شب و روز، ستون‌های عظیم دود بلند بود. چند مریضخانه را با توپ زده بودند. یک روز عصر که داشتم به چند دانشجوی امدادگر دانشکده نفت کمک می‌کردم، کارگری آمد که حیاط خانه‌اش کاتیوشا خورده بود. زن و مادر و 5 بچه‌اش با ترکش شدید کشته شده بودند. یک کارتن مقوایی که رویش نوشته شده بود پفک نمکی که دستش بود به یکی از دانشجویان داد. او با دلسوزی پرسید: این تو چیه پدر؟ کارگر با مشت توی سر خودش می‌زد و می‌گفت، نمی‌دونم مال کدومشونه. ما اول خیال کردیم پفک نمکیه. دانشجو در کارتن را باز کرد. توی کارتن دست یک بچه بود که از کتف قطع شده بود. کارگر توی سرش می‌زد و مرتب می‌گفت: نمی‌دونم مال کدومشونه!»
بازگویی وقایع تکان‌دهنده آریان به خودکشی نیمه‌کاره «لیلا» که نویسنده معروفی است و برای تغییر ذائقه به پاریس آمده در وان حمام هاشورهای بیشتری می‌خورد و با خواندن دفتر شعر ثریا که همسرش «خسرو» را نیز در جنگ از دست داده است، توسط دایی‌اش، انشعاب غم‌انگیزتری به خود می‌گیرد.
من از تو قصر خیال می‌سازم
و غروب که موج قصر شنی را شست گریه نمی‌کنم
من به خاک آشنا بازمی‌گردم
این طور به نظر می‌رسد که «ثریا در اغما» برای فصیح تنها به ماندن خواهرزاده در وضعی نیمه‌تمام و مبهم و دست آخر مرگ او محدود نمی‌ماند و اغما در لفافه، کنایه‌ای ای اشاره وار از مرگ روشنفکری و روشنفکرنمایی دهه 50 است که فصیح را از آن بیزار می‌سازد. نگاهی به کتاب «ثریا در اغما»
تب سرد
آزاده صالحي: «ثریا» خواهرزاده جلال آریان در پاریس سوار بر دوچرخه بر اثر برخورد با یک خودرو در تاریکی شب به کما فرو می‌رود. اواخر پاییز 1359. یک سه شنبه سرد. حدود 2 بعد ازظهر. اینگونه است که آریان به روایت اسماعیل فصیح یک بار دیگر وارد ماجرایی پیچیده و تو در تو می‌شود که شاید در نگاه اول و در نظر مخاطب، ساده به نظر رسد.
ثریا در اغماست و دکترها البته امیدی به زنده ماندن او ندارند. جلال آریان به پاریس سفر می‌کند تا حداقل آنچه از ثریای فعلی باقی مانده را به تهران نزد خواهرش «فرنگیس» بازگرداند.
او از آبادان؛ جایی که دشمن تقریبا وارد خاک شده است و از کمک کردن به امدادگران دست می‌کشد و به خاطر تنها خواهر و خواهرزاده‌اش راهی سفر می‌شود. فصل‌های ابتدایی اثر در دهانه ترمینال شمال‌غربی میدان آزادی در فضایی سرشار از دود گازوئیل اتوبوس‌ها، انواع و اقسام بوهای ساندویچ، تخم‌مرغ پخته و شیرینی دستفروش‌های دوره‌گرد شکل می‌گیرد. خواننده سایه به سایه آریان را حتی تا زمانی که چادر برزنتی تی‌بی‌تی شماره 15 یعنی همان اولین چادر سمت چپ که روی آن با مقوا چسبانده شده «مسافرین استانبول» تعقیب می‌کند تا منظور او را از تبیین جزئیات متوجه شود.
نکته جالب درباره رمان این است که حتی تا زمانی که فصیح (جلال آریان) تهران را به مقصد ترکیه ترک می‌کند، ترکش‌های جنگ تحمیلی لحظه‌ای رهایش نمی‌کنند. مرور کردن وقایع آبادان و مورد حمله قرار دادن پالایشگاه نفت از پشت شیشه اتوبوس، صحبت‌های پیرمرد و استاد دانشگاه و چند عرب درباره ایران و اعلام وضعیت قرمز از سوی رادیوی اتوبوس هر یک ساعت یک‌بار، همه و همه نشان از این دارد که راوی تنها به یک مسافرت فیزیکی تن داده و روح خود را در موطن جا گذاشته است.
هرچند او سرانجام به پاریس می‌رسد و از دکتر مارتن سراغ وضعیت ثریا را می‌گیرد، اما وقتی متوجه می‌شود کار ثریا در این نقطه از دنیا تقریبا تمام است، از پیاده‌روی سن ژاک به سمت میدان لوکزامبورگ قدم‌زنان مسیر هتل پالما را در پیش می‌گیرد و به این فکر می‌کند که در پاسخ خواهری که تک و تنها در ایران منتظر است چه بگوید.
نویسنده با کش دادن قضیه تا روشن شدن وضعیت نهایی ثریا در کما با نوعی هوشمندی خاص خود بازگشت راوی را به ایران به تعویق می‌اندازد تا او را در رویارویی با حوادث مختلف و خواننده را با باقی قضایا قرار دهد.
جلال آریان با ایرانیان مقیم پاریس که به خیال خود از مهلکه جنگ گریخته و به پاریس پناه برده‌اند آشنا می‌شود؛ ایرانیانی که عمدتا و به‌زعم خود قشر روشنفکر و متفکر جامعه را تشکیل می‌دهند و شاید همین برچسب‌هاست که آریان را از ثریای در اغماء مانده دور می‌سازد و از دیدن چنین دیدگاه‌ها و شخصیت‌هایی منزجر می‌سازد. هرچند واکنش ایرانیان مقیم پاریس و به طور مشخص شخصیت‌هایی چون «لیلا آزاده»، «دکتر حکمت»، «نادر پارسی»، «دکتر کوهسار»، «دکترصفوی» و... که هریک در مخیله خود، تیتر و عنوانی را درقالب نویسنده، پژوهشگر و باز هم به اصطلاح روشنفکر به یدک می‌کشند در مواجهه با روایت‌های مهندس آبادانی از وقایع جنگ دیدنی است بویژه وقتی آریان در کنار رود سن به بازگویی بخشی از روایت‌ها می‌پردازد: «یک ماه بعد از جنگ، من آبادان بودم. آن موقع عراقی‌ها هنوز محاصره آبادان را کامل نکرده بودند. هنوز جاده ماهشهر دست ایرانیان بود، همه‌جا پر از دود و آتش. از پالایشگاه هم شب و روز، ستون‌های عظیم دود بلند بود. چند مریضخانه را با توپ زده بودند. یک روز عصر که داشتم به چند دانشجوی امدادگر دانشکده نفت کمک می‌کردم، کارگری آمد که حیاط خانه‌اش کاتیوشا خورده بود. زن و مادر و 5 بچه‌اش با ترکش شدید کشته شده بودند. یک کارتن مقوایی که رویش نوشته شده بود پفک نمکی که دستش بود به یکی از دانشجویان داد. او با دلسوزی پرسید: این تو چیه پدر؟ کارگر با مشت توی سر خودش می‌زد و می‌گفت، نمی‌دونم مال کدومشونه. ما اول خیال کردیم پفک نمکیه. دانشجو در کارتن را باز کرد. توی کارتن دست یک بچه بود که از کتف قطع شده بود. کارگر توی سرش می‌زد و مرتب می‌گفت: نمی‌دونم مال کدومشونه!»
بازگویی وقایع تکان‌دهنده آریان به خودکشی نیمه‌کاره «لیلا» که نویسنده معروفی است و برای تغییر ذائقه به پاریس آمده در وان حمام هاشورهای بیشتری می‌خورد و با خواندن دفتر شعر ثریا که همسرش «خسرو» را نیز در جنگ از دست داده است، توسط دایی‌اش، انشعاب غم‌انگیزتری به خود می‌گیرد.
من از تو قصر خیال می‌سازم
و غروب که موج قصر شنی را شست گریه نمی‌کنم
من به خاک آشنا بازمی‌گردم
این طور به نظر می‌رسد که «ثریا در اغما» برای فصیح تنها به ماندن خواهرزاده در وضعی نیمه‌تمام و مبهم و دست آخر مرگ او محدود نمی‌ماند و اغما در لفافه، کنایه‌ای ای اشاره وار از مرگ روشنفکری و روشنفکرنمایی دهه 50 است که فصیح را از آن بیزار می‌سازد. ارسال نظر
پربیننده