فیروز زنوزی‌جلالی*: تصور من بر این است که خط و ربط آثار فصیح به همان گونه‌ای است که امیل زولای فرانسوی در کارهای خود داشته است. زولا و فصیح از این جهت به یکدیگر شباهت‌هایی دارند که زولا نیز در آثار خود ضمن ترسیم سلسله وقایع و ارائه تحلیل‌های روانشناختی و اجتماعی-سیاسی، خانواده «روگن» را به‌عنوان شخصیت‌های ثابت کتاب‌هایش خلق می‌کند. او با خلق خانواده روگن در حقیقت 3 نسل از یک خانواده را در آثارش مورد تحلیل و بررسی قرار می‌دهد، به طوری که از «نانا» گرفته تا «شکست» رد پای این ویژگی در این آثار به چشم می‌خورد. البته ناگفته نماند هر یک از داستان‌ها در عین داشتن شخصیت‌های مشترک مستقل هستند. هرچند این مساله به این معنا نیست که اسماعیل فصیح همان امیل زولاست، نه! من تنها به یک جنبه از وجوه تشابه این دو اشاره کرده‌ام. درعین حال، آثار زولا و فصیح صرف نظر از شخصیت‌پردازی‌های گاه مشترک، دارای سمت و سوهای مجزایی است. به هرحال، زنده‌یاد فصیح نیز محور اتفاقات کتاب‌های خود را حول خانواده آریان یا به طور مشخص، مهندس جلال آریان می‌چیند. کارهای او دارای تناوب‌های متغیری است. می‌توان گفت، او با آثاری که از خود برجای گذاشت، توانست پلی میان مخاطب خاص و عام ایجاد کند، به این خاطر که نه می‌توان او را به چشم نویسنده‌ای کاملا ژورنالیستی نگریست و نه مطلقا نویسنده‌ای که با ادبیات ویژه خود دست به نگارش می‌زند. با این تفاسیر، برترین اثر او را می‌توان «زمستان 62» قلمداد کرد. ضمن اینکه اثر «ثریا در‌اغماء» او نیز دارای رگه‌های ادبیات مهاجرت است، با این تفاوت که از زبان یک نویسنده داخلی نقل شده است و دارای نقاط درخشانی نیز هست. فصیح در «ثریا در اغماء» به روایت زندگی مردمان مهاجر می‌پردازد که در دوران جنگ در خارج از کشور بسر می‌برند. اگرچه آثار او عمدتا دارای باورهای ایده‌آلیستی است و گاه وجوه رمانتیک نیز دارد؛ مولفه‌هایی که موجب می‌شود این آثار درخور اعتنا باشد و مورد توجه بیشتری قرار گیرد. من به شخصه بر این اعتقاد هستم، اگر کسی بخواهد واقعا خواننده حرفه‌ای شود، باید از پلی عبور کند تا بتواند سطح خود را به ادبیات مطرح دنیا نزدیک سازد و فصیح در این نقطه می‌تواند کمک زیادی به مخاطب کند، زیرا دغدغه او سرگرم کردن، روایت کردن و ماجراگویی است، اما در دل این خصایص، خواسته یا ناخواسته دریچه‌هایی را با هنرمندی و هوشمندی برای مخاطب می‌گشاید که نویسندگان دیگر فاقد این توانمندی هستند. او با شناختی که از ذائقه مخاطب عام و خاص دارد به این درجه در رمان دست می‌یابد. آنچه از برآیند این مطلب به نظر می‌رسد آن است که آثار زنده‌یاد فصیح نه به سطح متعالی دست می‌یابد و نه در سطح عادی باقی می‌ماند، بلکه میان نوعی بینابینی دست و پا می‌زند و از این مرز هم فراتر نمی‌رود. برخی او را نویسنده‌ای ژورنالیستی خطاب می‌کنند و برخی بر این باورند که هرگز روی آثار او نقد جدی انجام نشده است که البته یک دلیل آن را می‌توان منزوی بودن خود نویسنده و دور بودن از هیاهوهای محافل ادبی تا پایان عمر دانست. ضمن اینکه همان‌طور که اشاره کردم، ته‌مایه‌هایی از نگاه ناسیونالیستی نیز در آثار او به چشم می‌خورد. با این اوصاف، او نویسنده‌ای قابل احترام است، زیرا توانست در طول سال‌هایی که به خلق آثار متعدد پرداخت، به سهم خود یک گام به جلو بردارد؛ گامی که تامل‌برانگیز تلقی می‌شود. به بیان ساده‌تر، فصیح از معدود نویسندگانی بود که توانست قشر مخاطب عام را به ادبیات خاص دعوت کند.
* نویسنده و منتقد ادبی دعوت مخاطب عام به ادبیات خاص
فیروز زنوزی‌جلالی*: تصور من بر این است که خط و ربط آثار فصیح به همان گونه‌ای است که امیل زولای فرانسوی در کارهای خود داشته است. زولا و فصیح از این جهت به یکدیگر شباهت‌هایی دارند که زولا نیز در آثار خود ضمن ترسیم سلسله وقایع و ارائه تحلیل‌های روانشناختی و اجتماعی-سیاسی، خانواده «روگن» را به‌عنوان شخصیت‌های ثابت کتاب‌هایش خلق می‌کند. او با خلق خانواده روگن در حقیقت 3 نسل از یک خانواده را در آثارش مورد تحلیل و بررسی قرار می‌دهد، به طوری که از «نانا» گرفته تا «شکست» رد پای این ویژگی در این آثار به چشم می‌خورد. البته ناگفته نماند هر یک از داستان‌ها در عین داشتن شخصیت‌های مشترک مستقل هستند. هرچند این مساله به این معنا نیست که اسماعیل فصیح همان امیل زولاست، نه! من تنها به یک جنبه از وجوه تشابه این دو اشاره کرده‌ام. درعین حال، آثار زولا و فصیح صرف نظر از شخصیت‌پردازی‌های گاه مشترک، دارای سمت و سوهای مجزایی است. به هرحال، زنده‌یاد فصیح نیز محور اتفاقات کتاب‌های خود را حول خانواده آریان یا به طور مشخص، مهندس جلال آریان می‌چیند. کارهای او دارای تناوب‌های متغیری است. می‌توان گفت، او با آثاری که از خود برجای گذاشت، توانست پلی میان مخاطب خاص و عام ایجاد کند، به این خاطر که نه می‌توان او را به چشم نویسنده‌ای کاملا ژورنالیستی نگریست و نه مطلقا نویسنده‌ای که با ادبیات ویژه خود دست به نگارش می‌زند. با این تفاسیر، برترین اثر او را می‌توان «زمستان 62» قلمداد کرد. ضمن اینکه اثر «ثریا در‌اغماء» او نیز دارای رگه‌های ادبیات مهاجرت است، با این تفاوت که از زبان یک نویسنده داخلی نقل شده است و دارای نقاط درخشانی نیز هست. فصیح در «ثریا در اغماء» به روایت زندگی مردمان مهاجر می‌پردازد که در دوران جنگ در خارج از کشور بسر می‌برند. اگرچه آثار او عمدتا دارای باورهای ایده‌آلیستی است و گاه وجوه رمانتیک نیز دارد؛ مولفه‌هایی که موجب می‌شود این آثار درخور اعتنا باشد و مورد توجه بیشتری قرار گیرد. من به شخصه بر این اعتقاد هستم، اگر کسی بخواهد واقعا خواننده حرفه‌ای شود، باید از پلی عبور کند تا بتواند سطح خود را به ادبیات مطرح دنیا نزدیک سازد و فصیح در این نقطه می‌تواند کمک زیادی به مخاطب کند، زیرا دغدغه او سرگرم کردن، روایت کردن و ماجراگویی است، اما در دل این خصایص، خواسته یا ناخواسته دریچه‌هایی را با هنرمندی و هوشمندی برای مخاطب می‌گشاید که نویسندگان دیگر فاقد این توانمندی هستند. او با شناختی که از ذائقه مخاطب عام و خاص دارد به این درجه در رمان دست می‌یابد. آنچه از برآیند این مطلب به نظر می‌رسد آن است که آثار زنده‌یاد فصیح نه به سطح متعالی دست می‌یابد و نه در سطح عادی باقی می‌ماند، بلکه میان نوعی بینابینی دست و پا می‌زند و از این مرز هم فراتر نمی‌رود. برخی او را نویسنده‌ای ژورنالیستی خطاب می‌کنند و برخی بر این باورند که هرگز روی آثار او نقد جدی انجام نشده است که البته یک دلیل آن را می‌توان منزوی بودن خود نویسنده و دور بودن از هیاهوهای محافل ادبی تا پایان عمر دانست. ضمن اینکه همان‌طور که اشاره کردم، ته‌مایه‌هایی از نگاه ناسیونالیستی نیز در آثار او به چشم می‌خورد. با این اوصاف، او نویسنده‌ای قابل احترام است، زیرا توانست در طول سال‌هایی که به خلق آثار متعدد پرداخت، به سهم خود یک گام به جلو بردارد؛ گامی که تامل‌برانگیز تلقی می‌شود. به بیان ساده‌تر، فصیح از معدود نویسندگانی بود که توانست قشر مخاطب عام را به ادبیات خاص دعوت کند.
* نویسنده و منتقد ادبی ارسال نظر
پربیننده