کاظم برآبادی: هفته گذشته آخرین نقشه میزان بارندگی کشور در 3 ماهه اول سال آبی 89-88 منتشر شد که مهم‌ترین تفاوت آن با نقشه‌های سال‌های قبل در افزایش قابل توجه سطح باران ریز کشور بود. بر اساس این نقشه در 3 ماهه اول سال آبی 89-88 مساحتی معادل یک سوم خاک کشور در شرایط ترسالی بسیار شدید قرار گرفت که این مساله می‌تواند سکه‌ای 2رو برای وضعیت خاک کشور از یک سو و افزایش ضریب حوادث ناگوار طبیعی از سوی دیگر باشد، چرا که کارشناسان معتقدند در وضعیت ترسالی بسیار شدید میزان بارندگی در مدتی مشخص در یک منطقه، بیش از 60 درصد میزان معمول بارندگی افزایش یافته و در تناقض کامل با وضعیت خشکسالی شدید قرار می‌گیرد و می‌تواند به بافت تدریجی خاک، اصول اقلیمی که بر پایه آن ساخت و ساز صورت می‌گیرد و حتی بستر تکامل یافته رودها، رودخانه‌ها، روددره‌ها، قنات‌ها و کاریزها آسیب برساند.
پژوهشگران پایگاه مدیریت خشکسالی کشاورزی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان با پردازش داده‌های مربوط به بارندگی ایستگاه‌های هواشناسی کل کشور، اعلام کردند که در فاصله مهرماه تا پایان آذرماه سال‌جاری، 33/33 درصد از خاک ایران بیش از حد نرمال، بارندگی داشته است. این در حالی است که پیش از این و در مهرماه سال‌جاری، مساحتی معادل 9/84 خاک کشور در وضعیت خشکسالی بسیار شدید گزارش شده بود.
تحلیل نقشه
علی کسرایی، کارشناس هواشناسی در تحلیل این مطلب به «وطن امروز» می‌گوید: این موضوع نشان‌دهنده آن است که بارندگی در ماه‌های آبان و آذر بسیار بیشتر از حد نرمال بارندگی در بسیاری از مناطق بوده است، تا جایی که هم اکنون تنها 15/0 درصد از مساحت کشور در وضعیت خشکسالی بسیار شدید و 29 درصد در وضعیت خشکسالی شدید قرار گرفته است. وی در ادامه با اشاره به نقشه بارندگی تاکید می‌کند: نقشه وضعیت خشکسالی ایران نشان می‌دهد که 93/19 درصد از خاک ایران هنوز متأثر از شرایط خشکسالی است که از این مقدار هم، 49/16درصد دارای شرایط خشکسالی خفیف است و ما بقی در شرایط خشکسالی متوسط، شدید و بسیار شدید قرار دارند، اما از یاد نبریم که در کل سال آبی گذشته (88-87) برای هیچ نقطه‌ای از خاک کشور، شرایط ترسالی بسیار شدید گزارش نشده بود. در سال آبی گذشته بیش از 75 درصد خاک کشور با خشکسالی روبه‌رو بود و به تنهایی بیش از 45 درصد مساحت کشور در وضع خشکسالی خفیف و بیش از 23 درصد در وضعیت خشکسالی متوسط
قرار داشت.
«ترسالی» و ساخت و ساز شهری
وضعیت «ترسالی» برای یک سوم خاک کشور در حالی رقم خورده است که کشاورزان شهرهایی چون مشهد و قوچان، مروان تپه و بیارجمند از افزایش سطح کمی و کیفی محصولات خود شادند اما در عوض بسیاری از طرح‌های نیمه کاره عمرانی بشدت با تخریب مواجه شده است. ساخت و ساز در بخش‌هایی از کشور که تجربه خشکسالی داشته و ناگهان سالی پر باران را پشت سر گذاشته است با بحرانی تازه روبه رو شده و آن مساله تغییر اقلیم است. «شکوه آذری» که یکی از معماران با تجربه و از مدیران یکی از قدیمی‌ترین بخش‌های پیمانکاری پروژه‌های دولتی است در این‌باره می‌گوید: اقلیم مهم‌ترین فاکتور و شاخص ما در ساخت و ساز است که بخشی از آن به مسائل آب و هوایی مرتبط است. به عنوان مثال تفاوتی که در معماری شهر یزد به‌عنوان یک شهر کویری با شهر رشت به عنوان یک شهر بارانی وجود دارد بخشی به همین مساله آب و هوا مرتبط است. ما نمی‌توانیم از مصالح ساخت و ساز شهر یزد در رشت استفاده کنیم چرا که خیلی زود از بین می‌رود در عوض نمی‌توان سقف‌های آلاچیقی را در یزد به کار برد چرا که گرمای کشنده‌ای برای اهالی خانه ایجاد می‌کند. وقتی آذری با موضوع تغییر اقلیم بارش در بعضی از نقاط کشور مواجه می‌شود، توضیح می‌دهد: به نظر من این مساله بیش از همه روی ساخت و ساز تاثیر می‌گذارد و احتمالا به دلیل عدم آگاهی مردم تاثیرات مخربی را در آینده خواهد داشت. وقتی که اقلیم آب و هوایی یک منطقه تغییر کرده باشد اما شیوه ساخت و ساز در آنجا تغيیر نکند، عوارضی چون فرسودگی زودرس، تغییر الگوی زندگی در بنا و در نهایت تخریب آن را در پی خواهد داشت. وی تاکید می‌کند که باید در این زمینه از سوی نهادهای مسؤول بویژه ستاد مدیریت بحران و فرمانداری‌ها اطلاع‌رسانی شفاف و راهنمایی‌های لازم انجام شود تا در صورت بروز مجدد تغییرات آب و هوایی، سازه‌های شهری آمادگی مقابله با آن را داشته باشند.
ترسالی و سیل
در کنار این نوع نگاه، میثم امانی، کارشناس ارشد جغرافیا معتقد است که ترسالی می‌تواند باعث افزایش خطرات زیست محیطی و بالا رفتن ضریب بروز حوادث غیرمترقبه شود. او با بیان اینکه ترسالی در بستر مکان‌هایی که تا پیش از آن با پدیده خشکسالی همراه بوده‌اند می‌تواند باعث بروز سیلاب شود، خاطرنشان کرد: عوارض زمین، نوع بافت سنگ‌ها، بستر کشسانی رودخانه ها، کاریزهای شهری و دریاچه‌ها در نقاط خشک کشور بر پایه خشکی، کمی آب و باران‌های سیل آسای معدود شکل گرفته است اما با بروز پدیده ترسالی نه تنها عوارض زمین تغییر ناگهانی می‌کند بلکه بستر رودخانه‌ها آماده طغیان و سیل می‌شود. آب رها شده از این موضوع نه تنها جنبه کشاورزی ندارد بلکه کشاورزی روستایی و بویژه کشت دیم را با خطر نابودی مواجه می‌کند. امانی با هشدار نسبت به عوارض این پدیده به شهرهای بیارجمند و مروان تپه استان سمنان و قوچان و خراسان رضوی اشاره می‌کند و اخطار می‌دهد در صورت قطعی شدن ترسالی برای یک فصل آبی دیگر باید از هم اکنون تمهیداتی را در این باره لحاظ کرد و لااقل سرکشی و لایروبی از بستر رودخانه‌های خشک را جدی‌تر گرفت. وی با بیان اینکه از نظرتعداد وقوع، سیل دومین بلیه طبیعی در جهان محسوب می‌شود که حدود 10 درصد مرگ و میر،36درصد آسیب‌های جسمی،71 درصد افراد بی‌خانمان، 48 درصد افرادی که به نحوی تحت تأثیر وقوع بلایا بوده‌اند و 43درصد خسارات مالی (سالانه) ناشی از وقوع بلایا در جهان، مربوط به آن است تاکید می‌کند که سیل می‌تواند مهم‌ترین نشانه ترسالی چند فصل آبی برای یک منطقه خشکسال باشد.
نگاهی به عوارض «ترسالی» به بهانه انتشار آخرین نقشه میزان بارندگی کشور
سیل، شهرهای خشک کشور را تهدید می‌کند
کاظم برآبادی: هفته گذشته آخرین نقشه میزان بارندگی کشور در 3 ماهه اول سال آبی 89-88 منتشر شد که مهم‌ترین تفاوت آن با نقشه‌های سال‌های قبل در افزایش قابل توجه سطح باران ریز کشور بود. بر اساس این نقشه در 3 ماهه اول سال آبی 89-88 مساحتی معادل یک سوم خاک کشور در شرایط ترسالی بسیار شدید قرار گرفت که این مساله می‌تواند سکه‌ای 2رو برای وضعیت خاک کشور از یک سو و افزایش ضریب حوادث ناگوار طبیعی از سوی دیگر باشد، چرا که کارشناسان معتقدند در وضعیت ترسالی بسیار شدید میزان بارندگی در مدتی مشخص در یک منطقه، بیش از 60 درصد میزان معمول بارندگی افزایش یافته و در تناقض کامل با وضعیت خشکسالی شدید قرار می‌گیرد و می‌تواند به بافت تدریجی خاک، اصول اقلیمی که بر پایه آن ساخت و ساز صورت می‌گیرد و حتی بستر تکامل یافته رودها، رودخانه‌ها، روددره‌ها، قنات‌ها و کاریزها آسیب برساند.
پژوهشگران پایگاه مدیریت خشکسالی کشاورزی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان با پردازش داده‌های مربوط به بارندگی ایستگاه‌های هواشناسی کل کشور، اعلام کردند که در فاصله مهرماه تا پایان آذرماه سال‌جاری، 33/33 درصد از خاک ایران بیش از حد نرمال، بارندگی داشته است. این در حالی است که پیش از این و در مهرماه سال‌جاری، مساحتی معادل 9/84 خاک کشور در وضعیت خشکسالی بسیار شدید گزارش شده بود.
تحلیل نقشه
علی کسرایی، کارشناس هواشناسی در تحلیل این مطلب به «وطن امروز» می‌گوید: این موضوع نشان‌دهنده آن است که بارندگی در ماه‌های آبان و آذر بسیار بیشتر از حد نرمال بارندگی در بسیاری از مناطق بوده است، تا جایی که هم اکنون تنها 15/0 درصد از مساحت کشور در وضعیت خشکسالی بسیار شدید و 29 درصد در وضعیت خشکسالی شدید قرار گرفته است. وی در ادامه با اشاره به نقشه بارندگی تاکید می‌کند: نقشه وضعیت خشکسالی ایران نشان می‌دهد که 93/19 درصد از خاک ایران هنوز متأثر از شرایط خشکسالی است که از این مقدار هم، 49/16درصد دارای شرایط خشکسالی خفیف است و ما بقی در شرایط خشکسالی متوسط، شدید و بسیار شدید قرار دارند، اما از یاد نبریم که در کل سال آبی گذشته (88-87) برای هیچ نقطه‌ای از خاک کشور، شرایط ترسالی بسیار شدید گزارش نشده بود. در سال آبی گذشته بیش از 75 درصد خاک کشور با خشکسالی روبه‌رو بود و به تنهایی بیش از 45 درصد مساحت کشور در وضع خشکسالی خفیف و بیش از 23 درصد در وضعیت خشکسالی متوسط
قرار داشت.
«ترسالی» و ساخت و ساز شهری
وضعیت «ترسالی» برای یک سوم خاک کشور در حالی رقم خورده است که کشاورزان شهرهایی چون مشهد و قوچان، مروان تپه و بیارجمند از افزایش سطح کمی و کیفی محصولات خود شادند اما در عوض بسیاری از طرح‌های نیمه کاره عمرانی بشدت با تخریب مواجه شده است. ساخت و ساز در بخش‌هایی از کشور که تجربه خشکسالی داشته و ناگهان سالی پر باران را پشت سر گذاشته است با بحرانی تازه روبه رو شده و آن مساله تغییر اقلیم است. «شکوه آذری» که یکی از معماران با تجربه و از مدیران یکی از قدیمی‌ترین بخش‌های پیمانکاری پروژه‌های دولتی است در این‌باره می‌گوید: اقلیم مهم‌ترین فاکتور و شاخص ما در ساخت و ساز است که بخشی از آن به مسائل آب و هوایی مرتبط است. به عنوان مثال تفاوتی که در معماری شهر یزد به‌عنوان یک شهر کویری با شهر رشت به عنوان یک شهر بارانی وجود دارد بخشی به همین مساله آب و هوا مرتبط است. ما نمی‌توانیم از مصالح ساخت و ساز شهر یزد در رشت استفاده کنیم چرا که خیلی زود از بین می‌رود در عوض نمی‌توان سقف‌های آلاچیقی را در یزد به کار برد چرا که گرمای کشنده‌ای برای اهالی خانه ایجاد می‌کند. وقتی آذری با موضوع تغییر اقلیم بارش در بعضی از نقاط کشور مواجه می‌شود، توضیح می‌دهد: به نظر من این مساله بیش از همه روی ساخت و ساز تاثیر می‌گذارد و احتمالا به دلیل عدم آگاهی مردم تاثیرات مخربی را در آینده خواهد داشت. وقتی که اقلیم آب و هوایی یک منطقه تغییر کرده باشد اما شیوه ساخت و ساز در آنجا تغيیر نکند، عوارضی چون فرسودگی زودرس، تغییر الگوی زندگی در بنا و در نهایت تخریب آن را در پی خواهد داشت. وی تاکید می‌کند که باید در این زمینه از سوی نهادهای مسؤول بویژه ستاد مدیریت بحران و فرمانداری‌ها اطلاع‌رسانی شفاف و راهنمایی‌های لازم انجام شود تا در صورت بروز مجدد تغییرات آب و هوایی، سازه‌های شهری آمادگی مقابله با آن را داشته باشند.
ترسالی و سیل
در کنار این نوع نگاه، میثم امانی، کارشناس ارشد جغرافیا معتقد است که ترسالی می‌تواند باعث افزایش خطرات زیست محیطی و بالا رفتن ضریب بروز حوادث غیرمترقبه شود. او با بیان اینکه ترسالی در بستر مکان‌هایی که تا پیش از آن با پدیده خشکسالی همراه بوده‌اند می‌تواند باعث بروز سیلاب شود، خاطرنشان کرد: عوارض زمین، نوع بافت سنگ‌ها، بستر کشسانی رودخانه ها، کاریزهای شهری و دریاچه‌ها در نقاط خشک کشور بر پایه خشکی، کمی آب و باران‌های سیل آسای معدود شکل گرفته است اما با بروز پدیده ترسالی نه تنها عوارض زمین تغییر ناگهانی می‌کند بلکه بستر رودخانه‌ها آماده طغیان و سیل می‌شود. آب رها شده از این موضوع نه تنها جنبه کشاورزی ندارد بلکه کشاورزی روستایی و بویژه کشت دیم را با خطر نابودی مواجه می‌کند. امانی با هشدار نسبت به عوارض این پدیده به شهرهای بیارجمند و مروان تپه استان سمنان و قوچان و خراسان رضوی اشاره می‌کند و اخطار می‌دهد در صورت قطعی شدن ترسالی برای یک فصل آبی دیگر باید از هم اکنون تمهیداتی را در این باره لحاظ کرد و لااقل سرکشی و لایروبی از بستر رودخانه‌های خشک را جدی‌تر گرفت. وی با بیان اینکه از نظرتعداد وقوع، سیل دومین بلیه طبیعی در جهان محسوب می‌شود که حدود 10 درصد مرگ و میر،36درصد آسیب‌های جسمی،71 درصد افراد بی‌خانمان، 48 درصد افرادی که به نحوی تحت تأثیر وقوع بلایا بوده‌اند و 43درصد خسارات مالی (سالانه) ناشی از وقوع بلایا در جهان، مربوط به آن است تاکید می‌کند که سیل می‌تواند مهم‌ترین نشانه ترسالی چند فصل آبی برای یک منطقه خشکسال باشد.
ارسال نظر
پربیننده