لذت از کثیفی دست‌ها !

ترجمه: حميد شريفيان انیمیشن به صورت سنتی یک سبک سینمایی باب میل خانواده‌هاست. در عین حال به نظر می‌رسد که فیلم شما به صورتی گسترده‌ شامل مضمون‌هایی است که با ذهن‌های پخته سر و کار دارد. شما مخاطبان ماری و مکس را چه قشری می‌دانید؟ سوال خوبی ا‌ست، اما من هیچ نظری ندارم. من دوست دارم همه چیز را مخلوط کنم، دوست دارم توزیع‌کننده‌ها و فستیوال‌ها را به چالش بکشم چون آنها هرگز نمی‌دانند که فیلم‌های مرا در چه برنامه‌ای بگنجانند. اما از اینها گذشته فکر می‌کنم که فیلم را برای همه ساخته‌ام. ممکن است به نظر جالب نباشد اما فیلم برای همه سن‌ها و نژادهاست و همین را هم به اثبات رسانده است. مسائل و موضوعاتی در فیلم وجود دارد که شاید من شخصا به‌واسطه آنها این فیلم را برای افراد زیر 8 سال مناسب ندانم، هرچند یک نفر فیلم را برای یک کودک 5‌ساله خرید و او هم از آن خوشش آمده بود. مطمئن هستم که آن کودک نمی‌دانست که فیلم حاوی مفهوم خودکشی است. بعضی فکر می‌کنند که این فیلم برای بچه‌هاست بدون اینکه بفهمند دارای مضامینی برای بزرگسالان است، اما این طبیعت انیمیشن است. شما نمی‌توانید آن را در یک سطح برای همه مخاطبان تعریف کنید چون کودکان آن را با یک دید و سطح می‌نگرند و بزرگسالان با دید و سطحی دیگر. با این حال عجیب است. در آمریکا یک منتقد گفت که واقعا از فیلم خوشش آمده اما مطمئن نیست که این کاری برای بچه‌ها باشد. 2 روز بعد در فستیوال فیلم برلین ما در بخش کودکان جشنواره حضور داشتیم که همه 14 ساله بودند و به ما هم یک جایزه دادند. آیا داستان ماری و مکس را از یک واقعیت الهام گرفتید؟ همه فیلم‌های من بر اساس مردم پیرامون من هستند و داستان ماری و مکس هم بر اساس دوستی و نامه‌نگاری من با فردی در نیویورک بود که 20 سال ادامه داشت. این یک کمدی سیاه برای همه گروه‌های سنی است. یکی از چیزهایی که در فیلمنامه‌های شما قابل تحسین است و یکی از نقاط قوت نوشتار شما محسوب می‌شود تعداد نامحدود دمدمی‌مزاجی‌ها و خلقیاتی ا‌ست که در کاراکترهایتان یافت می‌شود. مثلا مکس مگس می‌گیرد، شکلات و هات‌داگ می‌خورد و از پنجشنبه‌ها بیزار است، مانند چیزهایی که در همه فیلم‌های شما دیده می‌شود. شما این جزئیات را از کجا می‌یابید؟ من عاشق این دمدمی‌مزاجی‌ها هستم و از فیلم‌های اینطوری خوشم می‌آید. وقتی می‌نشینم تا یک فیلمنامه را بنویسم هرگز از عمد سعی نمی‌کنم تا این چیزها را در آن بگنجانم. من به صورت حسی و تا حدودی غیراستدلالی می‌نویسم. من کتاب‌های فیلمنامه‌نویسی را نمی‌خوانم. من وسواسی درباره طرح داستان ندارم. فقط امیدوارم که با سومین یا چهارمین چرک‌نویس، آن چیزهای اساسی به نحوی راه خود را در داستان یافته و جایشان را در آن باز کرده باشند. من با جزئیات آغاز می‌کنم و برعکس پیش می‌روم. مثل رستوران‌هایی که شما در آن بشقابتان را تا هر اندازه که می‌خواهید پر می‌کنید و هر چقدر می‌خواهید می‌خورید. من دوست دارم بشقاب و فیلمم را تا آنجا که می‌توانم پر کنم. چون هرچه باشد، دارم فیلمی برای خودم می‌سازم. همه اینها برای یک دلیل خودخواهانه است. من دارم فیلمی می‌سازم که دوست داشته باشم بروم و آن را تماشا کنم و فقط امیدوارم که بقیه دنیا هم همین کار را بکنند. من سعی می‌کنم فیلم‌هایم قابل پیش‌بینی نباشند و سعی می‌کنم مخاطب را درگیر آنها کنم . در ماری و مکس شما نیویورک را سیاه و سفید و استرالیا را قهوه‌ای نشان دادید. منطق استفاده از رنگ‌های مختلف چه بود؟ من واقعا می‌خواستم در این فیلم بیش از فیلم‌های قبلی‌ام از رنگ به‌عنوان ابزار استفاده کنم. خیلی سریع فهمیدم که اگر در اینجا 2 دنیای مختلف وجود دارد، باید آنها را با رنگ از هم جدا کرد. نیویورک جای سفت و سختی است، یک دنیای خاکستری. استرالیای دهه 70 هم برای من قهوه‌ای رنگ بود. ما از قرمز هم استفاده کردیم تا قدرت و اهمیت همه آن چیزهای کوچکی را که مکس و ماری برای یکدیگر می‌فرستادند نشان دهیم؛ کمی شبیه آنچه اسپیلبرگ در فهرست شیندلر و با آن دختر لباس قرمزپوش به تصویر کشید. هیچ فرد دیگری چنین کاری را در انیمیشن نمی‌کند. بیشتر آنها پر از رنگ هستند. ما چیزی متفاوت می‌خواستیم. این با حال و هوای کاراکترها هم تناسب دارد. شما این توانایی را دارید که به نرمی یک موضوع طنزگونه را به سوی یک موضوع تاریک و پیچیده سوق دهید. این ممکن است برای مخاطبان کمی سخت باشد اما به نظر می‌رسد که این امر به صورت ارگانیک، بخشی از فیلم‌های شماست. این چیزی است که من آن را «وهم دوگانه» می‌نامم. نخستین باری که من این «ابزار» را کشف کردم در فیلم دومم یعنی «پسرخاله» بود. در یک لحظه شما پرتره خانوادگی پسرخاله‌ام با والدینش را می‌بینید و او یک تی‌شرت پوشیده که عبارتی طنز روی آن است. در همان لحظه شما می‌شنوید که والدین او در یک تصادف اتومبیل کشته شده‌اند. من عاشق آن صحنه هستم. فکر نمی‌کردم بتوانم به صورتی که در آن فیلم شاهدش بودیم، به آن دست یابم. مخاطب نمی‌داند چه کار کند؛ بخندد یا نه؟ این حقه‌ای‌ بود که برای درگیر نگه‌داشتن آنها از آن استفاده شد. این روزها بیشتر انیمیشن‌ها کامپیوتری هستند. چرا شما تا این حد به انیمیشن‌های خمیری علاقه نشان می‌دهید؟ خب، ما می‌توانستیم ماری و مکس را به صورت کامپیوتری تولید کنیم یا مثل کارتون خانواده سیمپسون به صورت یک انیمیشن 2 بعدی. اما این مساله در واقع به انتخاب شخصی بازمی‌گردد. من از اینکه دست‌هایم کثیف می‌شوند خوشم می‌آید و ما بیش از 120 نفر را برای ساخت فیلم استخدام کردیم که شامل نقاش، مجسمه‌ساز و... می‌شدند. اگر من یک انیماتور کامپیوتر بودم، فکر کنم که خیلی سریع از اینکه هر روز جلوی کامپیوتر بنشینم کلافه می‌شدم. این خیلی جالب است وقتی که خمیر زیر ناخن‌های شما جمع می‌شود . از نظر شما برتری انیمیشن خمیری نسبت به کامپیوتری در چیست؟ فکر کنم که مردم دیدن انیمیشن‌هایی را که کامپیوتری نیستند دوست دارند. وقتی آنها اثر انگشت خالق شخصیت را روی خمیر می‌بینند متوجه می‌شوند که این کار توسط کامپیوتر تولید نشده و این مساله چیزی جادویی را در خود دارد. من فکر می‌کنم دلیل جاودانگی این هنر در همین است. مشکلات منحصر به فرد اینگونه انیميشن‌سازی با دیگر انواعش در چیست؟ متاسفانه من نوعی از هنر را انتخاب کرده‌ام که تولید آن بسیار آهسته و پرهزینه است. روزهایی بود که من آرزو می‌کردم ای کاش شغلم تزئین کیک بود . اینکه با گرفتن اسکار بهترین انیمیشن کوتاه برای فیلم «هاروی کرامپت»، دیزنی و پیکسار را شکست دادید چه احساسی داشت؟ اول خجالت می‌کشیدم اما بعد به این نتیجه رسیدم که ما بردیم چون داستان ما قوی‌تر بود. من واقعا اعتقاد دارم که بودجه فیلم یا نام استودیویی که فیلم از آن بیرون آمده اصلا اهمیتی ندارد بلکه به داستان خوبی بازمی‌گردد که خوب هم تعریف شود. آیا این صحت دارد که پس از موفقیت هاروی کرامپت، پیکسار به شما پیشنهاد ساخت دنباله کارخانه هیولا یا در جستجوی نمو را ارائه کرد؟ این یکی فکر نمی‌کنم صحت داشته باشد، خیر. چیزی که به ما پیشنهاد شده بود یک نگاه اولیه بود به قراردادی با کمپانی التون جان یعنی راکت من پیکچرز و درباره ساخت یک انیمیشن بلند کامپیوتری. ما حتی فیلمنامه را هم نخواندیم چون فکر می‌کردیم که انگار داریم وارد مسیر اشتباهی می‌شویم. این کار یک انیمیشن کامپیوتری بود و من هیچ اطلاعی از این سبک کار ندارم، اما پیشنهاد پرسودی بود و پول خوبی داشت. ما به پیکسار و دریم‌ورکز رفتیم و ایده‌های مختلفی را مطرح کردیم اما آنها با ابهام به ما نگاه کردند و با خود فکر کردند: «اینا خیلی برای ما عجیب به نظر می‌رسند.» ایده‌های من هالیوودی نیستند و فکر کنم بیشتر اروپایی هستند، اما راه یافتن به ساندنس و بازگشت به آمریکا عالی بود چون انگار داشتیم می‌گفتیم: «شما باید روی ما سرمایه‌گذاری می‌کردید چون ما رفتیم و هرطوری بود آن فیلم را ساختیم و الآن ما نخستین شب جشنواره شما را افتتاح می‌کنیم. من یک قفسه پر از جوایز انستیتوی فیلم آمریکا و چیزهای دیگری دارم که وقتی به آنها نگاه می‌کنم به این فکر می‌کنم که خیلی عالی هستند اما چرا من به بی‌پولی همان 12 سال پیش و روزهایی که همه این کارها را آغاز کردم هستم؟ من صاحب فیلم‌هایم نیستم و سرمایه‌گذار‌ها همه پولشان را پیش از من دریافت می‌کنند. چیزی که من از ماری و مکس می‌خواهم روشن و ساده است: فقط می‌خواهم تا آنجا که امکان دارد مردم آن را ببینند. اصلا برایم مهم نیست که جایزه دیگری را نبرم. من خوشحال می‌شوم که اسکار دیگری را نبرم، یکی کافی‌ است، اما دوست دارم مردم بروند و آن را ببینند و راغب کردن مردم برای پرداخت 15 دلار و دیدن آن سخت‌ترین قسمت است. ما هرگز موفقیت شرک یا نمو یا کارهای پرفروش دیگر را نخواهیم داشت اما صبر می‌کنیم تا ببینیم چه پیش می‌آید.