وحيد ارجمند
چ
توصیه رهبر معظم انقلاب در نماز جمعه 29خرداد مبنی بر تداوم مناظره‌هایی پیرامون انتخابات و حوادث پس از آن ـ البته در آن برهه دامنه آشوب‌ها هنوز به مرز‌های اعتقادی مردم و نظام نرسیده بود ـ سرانجام پس از خیزش اعتراض‌آميز و بی‌نظیر مردم در 9 دی عملی شد و برنامه‌ای تحت عنوان «رو به فردا» بر آنتن صدا و سیما رفت.اگر این برنامه به واسطه التهاب‌آفرینی بازنده‌های اصلی انتخابات در بدایت کار میزبان عناصر متعلق به جریان اصلاح‌طلبی نبود، اما اینک 2بار ایرانیان شاهد حضور نمایندگان جریان حامی اعتراضات پس از انتخابات در این برنامه بوده‌اند. بدون‌تردید تداوم این برنامه نتایج و اثرات بسیار مفید و راهگشایی را در آگاهی‌بخشی به افکار عمومی بویژه حامیان کاندیداهای بازنده انتخابات در پی خواهد داشت کمااینکه حضور مصطفی کواکبیان، دبیرکل حزب مردم‌سالاری و جواد اطاعت، عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی در این برنامه و اظهارات آنان در توجیه رفتار موسوی و کروبی تاکنون منجر به نمودار شدن برخی ـ تأکید می‌شود تنها برخی ـ از واقعیات ناگوار شده است. این نوشتار در ادامه تمرکز خود را بر نگاه این 2 عنصر جریان اصلاح‌طلب به آشوب‌های پس از انتخابات و براهین آنها در قبال این حوادث تلخ قرار می‌دهد.
کواکبیان؛ اعتراف در مسیر شیخوخیت
شاید حاميان موسوي گمان نمی‌بردند، مصطفی کواکبیان که در همان آغاز تبلیغات انتخاباتی صریح‌تر از دیگر گروه‌های جریان دوم‌خرداد، حزب مردم‌سالاری را حامی موسوی اعلام کرد، در مقابل چشم میلیون‌ها ایرانی صریحا اعلام کند که ادعاي«تقلب» در انتخابات ریاست‌جمهوری دهم غیرواقعی است. کواکبیان حتی پا را فراتر نهاد و صریحا گفت: مکانیسم برگزاری انتخابات و چارچوب نظارت بر آن در نظام جمهوری‌اسلامی اساسا امکان تقلب، آن هم در مقیاسی میلیونی را غیرممکن می‌کند. اگرچه این اعتراف مهم کواکبیان که به دیگر بیان اعتراف به دروغگویی موسوی است به مذاق طیف رادیکال جریان دوم‌خرداد خوش نیامد و وی فردای مناظره با شریعتمداری، آماج حملات هم‌مسلکان خود قرار گرفت، اما به نظر می‌رسد این نماینده ناآرام مجلس شورای اسلامی این بار بر مدار عقلانیت گام برداشت. کواکبیان در پذیرش اشتباهات و گناهان بزرگ موسوی و کروبی ـ هر چند شیخ مهدی کروبی این روزها از دایره مجادله‌های جدی انتخاباتی سهم بسیار ناچیزی دارد ـ به اعلام «دروغ» بودن ادعای تقلب بسنده نکرد و 2 موضوع بسیار مهم دیگر را نیز بیان کرد. دبیرکل حزب مردم‌سالاری پذیرفت که بیانیه‌های آتشین، ماحصلی جز ایجاد التهاب درجامعه ندارد و صریحا خواستار پایان این موضوع از سوی موسوی شد. تعبیر دیگر این اظهارنظر کواکبیان اعتراف به این واقعیت است که طی 7 ماه اخیر، بیانیه‌ها سهم فراوانی در ایجاد اجتماعات خیابانی و به تبع آن خلق آشوب‌های پرهزینه برای نظام داشته است. کواکبیان اما انگشت بر موضوع بسیار مهم دیگری نیز نهاد و تصریح کرد: «مرزبندی» با دشمنان جمهوری‌اسلامی بایسته‌ای است که باید هرچه سریع‌تر از سوی موسوی انجام گیرد. بیان این مهم هم نشان از این موضوع دارد که تمایل موسوی به عدم مرزبندی با آمریکا، انگلیس، رژیم صهیونیستی، منافقین، بهائیان، سلطنت‌طلب‌ها، توده‌ای‌ها و... باید پایان پذیرد. این رفتار کواکبیان اگرچه منطبق بر واقعیات غیرقابل انکار است اما بیان آن در مقابل میلیون‌ها بیننده جست‌و‌جوگر تلویزیون بسیار قابل تأمل است. آیا اعترافات مهم این عنصر اصلاح‌طلب صرفا بیان واقعیات بوده است؟ قطعا اینگونه نیست! پاسخ این پرسش را می‌توان در 2 بخش بیان کرد.
1- جریان دوم‌خرداد پس از انتخابات دهم ریاست‌جمهوری به ورطه‌ای هولناک دچار آمد. این جریان در انتخابات بسیار مهم، حیاتی و سرنوشت‌ساز 22خرداد همه داشته‌ها و سرمایه‌های خود را هزینه کرد تا مانع انطباق گفتمان اجرایی کشور بر فضای گفتمانی سال‌های نخستین انقلاب شود. حضور موسوی و کروبی به عنوان کاندیدا، فعالیت انتخاباتی محمد خاتمی و حمایت‌های بی‌دریغ مخالف اصلی احمدی‌نژاد، در کنار اظهارات صریح‌تر از همیشه و بی‌سابقه دنباله‌های سیاسی این افراد در تخریب دولت و بعضا حاکمیت، اهتمام فراوان این جریان سیاسی برای عدم انتخاب احمدی‌نژاد را نمودار کرد، اما به‌رغم همه هزینه‌کرد‌های این جریان، رقیب آنها در انتخاباتی بی‌سابقه، رأیی بی‌سابقه را به خود اختصاص داد تا سنگین‌ترین شکست این جریان فکری پس از انقلاب اسلامی ایران رقم بخورد. رفتار عجولانه و به دور از عقلانیت موسوی در طرح ادعای تقلب اما موجب شد طی 7 ماه این جریان شکست خورده در جایگاه جریانی «ناسازگار» با نظام قرار گیرد. در واقع می‌توان گفت، رفتار موسوی موجب شد همه اندوخته‌های اجتماعی جریان دوم‌خرداد بر لبه پرتگاه نابودی قرار بگیرد. اقدامات موسوی طی 7 ماه پس از انتخابات که شاخصه اصلی آن تمرد از قانون، میل شدید به جنجال و هیاهو، بی‌اعتنایی به عقلانیت و خرد، عدم پذیرش قدرت مخالف، دهن‌کجی به اکثریت مردم و بهانه‌تراشی و دروغگویی است، موجب شد هویت پنهان جریانی که در 2 دهه اخیر با ژست «گفتمان» وارد کارزار سیاست‌ورزی کشور شد، آشکار شود.
و اما دردناک‌تر برای این جریان اینکه همه این اتفاقات با یک دروغ بزرگ رخ داد. این شرایط قطعا خوشایند عقلای جریان دوم‌خرداد نیست و به همین واسطه است که پیش از این نامه‌نگاری محمد خاتمی به رهبر انقلاب فاش می‌شود که در آن خواستار تفکیک آنها با موسوی از سوی حاکمیت می‌شود. شنیده‌ها از جلسات داخلی سران دوم خرداد نیز حاکی از عصبانیت آنها از رفتارهای یک‌جانبه موسوی است. به‌گونه‌ای که اصطلاح معروف «سقوط اتوبوسی»- یکی از سران جریان دوم خرداد در جلسه‌ای خصوصی گفت، موسوی قبل از انتخابات همه اصلاح‌طلبان را سوار بر اتوبوسی کرد که مسیر آن پاستور بود اما او همه ما را به ته دره برد- شکل گرفت.
قطعا جريان دوم خرداد خواستار بقا در مناسبات سیاسی کشور است و رفتار موسوی مانع این موضوع. به همین خاطر می‌توان گفت اگرچه کواکبیان در تصمیم‌سازی‌های سران دوم خرداد نقش چندانی ندارد، اما نگرانی‌های شدید این روزهای جریان دوم خرداد سبب شده وی در مقابل چشم میلیون‌ها ایرانی به تفکیک تلویحی جریان دوم خرداد از موسوی بپردازد. ضمن اینکه می‌توان گفت، آگاهی افکار عمومی از این واقعیات یعنی اثبات دروغ بودن ادعای تقلب و نیز چشمداشت موسوی به آشوب‌ها در اعترافات کواکبیان تاثیرگذار بود.
2- دیگر دلیل اعترافات صریح کواکبیان را می‌توان در ادامه اظهارات وی در مناظره با حسین شریعتمداری جست‌وجو کرد؛ آنجا که وی نسخه علاج آشوب‌های پس از انتخابات را شکل‌گیری «شیخوخیت» بیان می‌کند، یعنی همان پروژه‌ای که این روزها حامی پرده‌نشین موسوی با همه ظرفیت‌های خود در پی تحقق آن است.
اعترافات کواکبیان را به منظور تسهیل این موضوع نیز می‌توان تحلیل کرد بدین معنا که وی با پذیرش اعترافات، چهره معقولی از خود در افکار عمومی به نمایش می‌گذارد و در ادامه با گوشزد کردن هزینه تداوم آشوب‌ها بویژه در حوزه‌های اقتصادی، فیصله یافتن این نابهنجاری‌ها را تشکیل یک «لویی جرگه» و نهایتا انصراف موسوی از ادامه التهاب‌آفرینی و نیز تساهل نظام در برخوردها می‌داند. بدون شک دیگر هدف کواکبیان از اعتراف‌هایش، فرو کاستن از خشم مردم و تلاش برای چشم‌پوشی نظام از جرم‌های موسوی و کروبی است. با این وجود به نظر می‌رسد، آنچه کواکبیان برای مناظره با شریعتمداری طراحی کرده بود، انجام شد، اما آیا نتیجه‌بخش خواهد بود؟
اطاعت از لجاجت
می‌توان مدعی شد اظهارات جواد اطاعت در مناظره با علیرضا زاکانی، سود چندانی برای وضع این روزهای جریان دوم خرداد و بیرون کشیدن این جریان از شرایط کنونی نداشت. اظهارات وی نشان‌دهنده نگاه طیفی از جریان دوم خرداد بود که صرفا معترض هستند و اعتراض آنها معلول پیروی از اسلوب نظام‌مند مدلل نیست. به دیگر بیان، این طیف جریان دوم خرداد بنا به هر دلیلی ناراضی هستند اما در تشریح دلایل این اعتراض، شاهد فقر منطق و استدلال هستیم و متاسفانه پیروان این شیوه در استمرار آن بسیار لجوج هستند و قطعا این قاعده برازنده یک عنصر دانشگاهی نیست.
این موضوع در اظهارات اطاعت در مواجهه با استدلالات زاکانی مشهود است. در حالی که محور مناظره، حوادث پس از انتخابات است؛ اطاعت در توجیه رفتار موسوی، نه‌تنها همانند کواکبیان یک واقعیت آشکار شده را اعتراف نمی‌کند، بلکه در اقدامی عجیب، علت اعتراض هواداران موسوی به نتیجه انتخابات را ناشی از اعتراض آنها به مسائل اقتصادی می‌داند!
در حالی که مخاطبان در انتظار شنیدن چرایی شکل‌گیری اعتراضات حامیان موسوی پس از انتخابات و در ادامه اظهارات طرفین ایجاد آشوب‌ها از دل این اعتراضات و نیز رفتار موسوی در قبال نتیجه انتخابات و آشوب‌های پس از آن هستند، نماینده جریان دوم خرداد صرفا به تفسیر خود از قانون اساسی درباره مجوز برای تجمعات، راه‌آهن اصفهان- شیراز، برنامه چهارم توسعه، تصویب قانون تثبیت قیمت‌ها در مجلس هفتم، روند افزایش قیمت بنزین، زمانبندی آزادسازی یارانه‌ها در طرح هدفمند‌کردن یارانه‌ها و مسائلی از این قبیل می‌پردازد. اطاعت همچنین از افزایش قیمت گوشت و نان نیز سخن گفت و جالب اینکه آمارهای ارائه شده از سوی وی با پوزخندهای طرف مقابل و رد آن با توجه به مفاد قانونی مواجه می‌شد. شاه‌بیت اظهارات اطاعت در کنار موضوعاتی تکراری در حمله به شورای نگهبان، این بود که مردم ـ وی مشخص نکرد که مردم موردنظر وی چنددرصد جامعه و اساسا کدام طیف از اجتماع هستند ـ نسبت به شرایط اقتصادی ناراضی هستند و به همین خاطر اینک در تجمعات حضور پیدا می‌کنند!
اگرچه این قلم در پی ارزیابی اظهارات نماینده‌های جریان دوم خرداد در مناظره‌های تلویزیونی اخیر است تا براساس آن میزان انطباق دلایل آنها برای حوادث پس از انتخابات بر خرد و قانون را استخراج کند، اما در این مقطع باید از جواد اطاعت پرسید، اساسا در نظام‌های مردم‌سالار، فرصت انتخابات برای بیان دیدگاه‌های مردم پیرامون مسائل مختلف گنجانده شده است و اگر به قول وی اعتراضی در بخشی از جامعه وجود دارد، نمود عینی این اعتراض باید در انتخابات مختلف شکل گیرد نه در کف خیابان. ضمن اینکه بر همگان واضح است جمعیت معترض هوادار موسوی که پس از انتخابات در خیابان‌های تهران تجمع می‌كردند، صرفا به خاطر باور ادعای موسوی و فقط به خاطر نتیجه انتخابات تجمع کردند. در کدام‌یک از تجمع‌های حامیان موسوی سخنی از مسائل اقتصادی، قیمت بنزین، نان و گوشت به میان آمد؟ بنابراین به نظر می‌رسد جواد اطاعت برخلاف کواکبیان که اظهاراتش در مناظره با شریعتمداری حول چاره‌جویی برای جریان دوم خرداد بود، اظهاراتی بر مبنای هیجانات ناشی از نارضایتی است. شاید به اعتقاد برخی وی با بیان این مسائل درصدد است با استتار جایگاه نازل جریان دوم خرداد در مناسبات سیاسی کشور، این جریان را از موضع متهم به یک جریان منتقد مسائل اقتصادی دولت ارتقا دهد.
البته به نظر نمی‌رسد استراتژی وی در مناظره با زاکانی تا این مرتبه برخوردار از چاره‌اندیشی باشد! به هر حال در جمع‌بندی اظهارات جواد اطاعت، دومین نماینده جریان دوم خرداد در مناظره‌های تلویزیونی این شب‌های سیمای جمهوری اسلامی، می‌توان گفت، وی به گونه‌ای سخن گفت که در پاره‌ای موارد، بیشتر از خود زاکانی، حقانیت اظهارات زاکانی را اثبات کرد!
پیروز واقعی
در ارزیابی کلی مناظره‌های مذکور، بی‌تردید، تحلیل ناصواب، پیروزی یک جریان یا شکست یک جریان دیگر است، چرا که در حوادث پس از انتخابات و به مرور، آنچه آشکار شد تقابل یک طیف افراطی در مقابل اندیشه‌های جمهوری اسلامی ایران بود. بنابراین مناظره‌های برنامه «رو به‌فردا» و هر رخداد یا مجالی که در آن مسائل پس از انتخابات با نگاهی منصفانه در بوته نقد و ارزیابی قرار گیرد، اگر نتیجه‌ای حاوی فرقت مخالفان انقلاب با منطق و عقلانیت و صداقت باشد، قطعاً ماحصلی دلگرم‌کننده به سود انقلاب خواهد داشت. به نظر می‌رسد حضور گرایشات مختلف و بعضا متضاد در تلویزیون و بحث و جدل این گرایشات نتایج بسیار امیدوارکننده‌ای در پی خواهد داشت به گونه‌ای که در برخی موارد برخی افراد برای پیگیری اهداف حزبی یا جریانی خود ناچار به بیان اعترافاتی می‌شوند که شاید خود به تنهایی زمینه نتیجه‌گیری درست افکار عمومی را منجر شود.
تحليلي بر مناظره‌ها
وحيد ارجمند
چ
توصیه رهبر معظم انقلاب در نماز جمعه 29خرداد مبنی بر تداوم مناظره‌هایی پیرامون انتخابات و حوادث پس از آن ـ البته در آن برهه دامنه آشوب‌ها هنوز به مرز‌های اعتقادی مردم و نظام نرسیده بود ـ سرانجام پس از خیزش اعتراض‌آميز و بی‌نظیر مردم در 9 دی عملی شد و برنامه‌ای تحت عنوان «رو به فردا» بر آنتن صدا و سیما رفت.اگر این برنامه به واسطه التهاب‌آفرینی بازنده‌های اصلی انتخابات در بدایت کار میزبان عناصر متعلق به جریان اصلاح‌طلبی نبود، اما اینک 2بار ایرانیان شاهد حضور نمایندگان جریان حامی اعتراضات پس از انتخابات در این برنامه بوده‌اند. بدون‌تردید تداوم این برنامه نتایج و اثرات بسیار مفید و راهگشایی را در آگاهی‌بخشی به افکار عمومی بویژه حامیان کاندیداهای بازنده انتخابات در پی خواهد داشت کمااینکه حضور مصطفی کواکبیان، دبیرکل حزب مردم‌سالاری و جواد اطاعت، عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی در این برنامه و اظهارات آنان در توجیه رفتار موسوی و کروبی تاکنون منجر به نمودار شدن برخی ـ تأکید می‌شود تنها برخی ـ از واقعیات ناگوار شده است. این نوشتار در ادامه تمرکز خود را بر نگاه این 2 عنصر جریان اصلاح‌طلب به آشوب‌های پس از انتخابات و براهین آنها در قبال این حوادث تلخ قرار می‌دهد.
کواکبیان؛ اعتراف در مسیر شیخوخیت
شاید حاميان موسوي گمان نمی‌بردند، مصطفی کواکبیان که در همان آغاز تبلیغات انتخاباتی صریح‌تر از دیگر گروه‌های جریان دوم‌خرداد، حزب مردم‌سالاری را حامی موسوی اعلام کرد، در مقابل چشم میلیون‌ها ایرانی صریحا اعلام کند که ادعاي«تقلب» در انتخابات ریاست‌جمهوری دهم غیرواقعی است. کواکبیان حتی پا را فراتر نهاد و صریحا گفت: مکانیسم برگزاری انتخابات و چارچوب نظارت بر آن در نظام جمهوری‌اسلامی اساسا امکان تقلب، آن هم در مقیاسی میلیونی را غیرممکن می‌کند. اگرچه این اعتراف مهم کواکبیان که به دیگر بیان اعتراف به دروغگویی موسوی است به مذاق طیف رادیکال جریان دوم‌خرداد خوش نیامد و وی فردای مناظره با شریعتمداری، آماج حملات هم‌مسلکان خود قرار گرفت، اما به نظر می‌رسد این نماینده ناآرام مجلس شورای اسلامی این بار بر مدار عقلانیت گام برداشت. کواکبیان در پذیرش اشتباهات و گناهان بزرگ موسوی و کروبی ـ هر چند شیخ مهدی کروبی این روزها از دایره مجادله‌های جدی انتخاباتی سهم بسیار ناچیزی دارد ـ به اعلام «دروغ» بودن ادعای تقلب بسنده نکرد و 2 موضوع بسیار مهم دیگر را نیز بیان کرد. دبیرکل حزب مردم‌سالاری پذیرفت که بیانیه‌های آتشین، ماحصلی جز ایجاد التهاب درجامعه ندارد و صریحا خواستار پایان این موضوع از سوی موسوی شد. تعبیر دیگر این اظهارنظر کواکبیان اعتراف به این واقعیت است که طی 7 ماه اخیر، بیانیه‌ها سهم فراوانی در ایجاد اجتماعات خیابانی و به تبع آن خلق آشوب‌های پرهزینه برای نظام داشته است. کواکبیان اما انگشت بر موضوع بسیار مهم دیگری نیز نهاد و تصریح کرد: «مرزبندی» با دشمنان جمهوری‌اسلامی بایسته‌ای است که باید هرچه سریع‌تر از سوی موسوی انجام گیرد. بیان این مهم هم نشان از این موضوع دارد که تمایل موسوی به عدم مرزبندی با آمریکا، انگلیس، رژیم صهیونیستی، منافقین، بهائیان، سلطنت‌طلب‌ها، توده‌ای‌ها و... باید پایان پذیرد. این رفتار کواکبیان اگرچه منطبق بر واقعیات غیرقابل انکار است اما بیان آن در مقابل میلیون‌ها بیننده جست‌و‌جوگر تلویزیون بسیار قابل تأمل است. آیا اعترافات مهم این عنصر اصلاح‌طلب صرفا بیان واقعیات بوده است؟ قطعا اینگونه نیست! پاسخ این پرسش را می‌توان در 2 بخش بیان کرد.
1- جریان دوم‌خرداد پس از انتخابات دهم ریاست‌جمهوری به ورطه‌ای هولناک دچار آمد. این جریان در انتخابات بسیار مهم، حیاتی و سرنوشت‌ساز 22خرداد همه داشته‌ها و سرمایه‌های خود را هزینه کرد تا مانع انطباق گفتمان اجرایی کشور بر فضای گفتمانی سال‌های نخستین انقلاب شود. حضور موسوی و کروبی به عنوان کاندیدا، فعالیت انتخاباتی محمد خاتمی و حمایت‌های بی‌دریغ مخالف اصلی احمدی‌نژاد، در کنار اظهارات صریح‌تر از همیشه و بی‌سابقه دنباله‌های سیاسی این افراد در تخریب دولت و بعضا حاکمیت، اهتمام فراوان این جریان سیاسی برای عدم انتخاب احمدی‌نژاد را نمودار کرد، اما به‌رغم همه هزینه‌کرد‌های این جریان، رقیب آنها در انتخاباتی بی‌سابقه، رأیی بی‌سابقه را به خود اختصاص داد تا سنگین‌ترین شکست این جریان فکری پس از انقلاب اسلامی ایران رقم بخورد. رفتار عجولانه و به دور از عقلانیت موسوی در طرح ادعای تقلب اما موجب شد طی 7 ماه این جریان شکست خورده در جایگاه جریانی «ناسازگار» با نظام قرار گیرد. در واقع می‌توان گفت، رفتار موسوی موجب شد همه اندوخته‌های اجتماعی جریان دوم‌خرداد بر لبه پرتگاه نابودی قرار بگیرد. اقدامات موسوی طی 7 ماه پس از انتخابات که شاخصه اصلی آن تمرد از قانون، میل شدید به جنجال و هیاهو، بی‌اعتنایی به عقلانیت و خرد، عدم پذیرش قدرت مخالف، دهن‌کجی به اکثریت مردم و بهانه‌تراشی و دروغگویی است، موجب شد هویت پنهان جریانی که در 2 دهه اخیر با ژست «گفتمان» وارد کارزار سیاست‌ورزی کشور شد، آشکار شود.
و اما دردناک‌تر برای این جریان اینکه همه این اتفاقات با یک دروغ بزرگ رخ داد. این شرایط قطعا خوشایند عقلای جریان دوم‌خرداد نیست و به همین واسطه است که پیش از این نامه‌نگاری محمد خاتمی به رهبر انقلاب فاش می‌شود که در آن خواستار تفکیک آنها با موسوی از سوی حاکمیت می‌شود. شنیده‌ها از جلسات داخلی سران دوم خرداد نیز حاکی از عصبانیت آنها از رفتارهای یک‌جانبه موسوی است. به‌گونه‌ای که اصطلاح معروف «سقوط اتوبوسی»- یکی از سران جریان دوم خرداد در جلسه‌ای خصوصی گفت، موسوی قبل از انتخابات همه اصلاح‌طلبان را سوار بر اتوبوسی کرد که مسیر آن پاستور بود اما او همه ما را به ته دره برد- شکل گرفت.
قطعا جريان دوم خرداد خواستار بقا در مناسبات سیاسی کشور است و رفتار موسوی مانع این موضوع. به همین خاطر می‌توان گفت اگرچه کواکبیان در تصمیم‌سازی‌های سران دوم خرداد نقش چندانی ندارد، اما نگرانی‌های شدید این روزهای جریان دوم خرداد سبب شده وی در مقابل چشم میلیون‌ها ایرانی به تفکیک تلویحی جریان دوم خرداد از موسوی بپردازد. ضمن اینکه می‌توان گفت، آگاهی افکار عمومی از این واقعیات یعنی اثبات دروغ بودن ادعای تقلب و نیز چشمداشت موسوی به آشوب‌ها در اعترافات کواکبیان تاثیرگذار بود.
2- دیگر دلیل اعترافات صریح کواکبیان را می‌توان در ادامه اظهارات وی در مناظره با حسین شریعتمداری جست‌وجو کرد؛ آنجا که وی نسخه علاج آشوب‌های پس از انتخابات را شکل‌گیری «شیخوخیت» بیان می‌کند، یعنی همان پروژه‌ای که این روزها حامی پرده‌نشین موسوی با همه ظرفیت‌های خود در پی تحقق آن است.
اعترافات کواکبیان را به منظور تسهیل این موضوع نیز می‌توان تحلیل کرد بدین معنا که وی با پذیرش اعترافات، چهره معقولی از خود در افکار عمومی به نمایش می‌گذارد و در ادامه با گوشزد کردن هزینه تداوم آشوب‌ها بویژه در حوزه‌های اقتصادی، فیصله یافتن این نابهنجاری‌ها را تشکیل یک «لویی جرگه» و نهایتا انصراف موسوی از ادامه التهاب‌آفرینی و نیز تساهل نظام در برخوردها می‌داند. بدون شک دیگر هدف کواکبیان از اعتراف‌هایش، فرو کاستن از خشم مردم و تلاش برای چشم‌پوشی نظام از جرم‌های موسوی و کروبی است. با این وجود به نظر می‌رسد، آنچه کواکبیان برای مناظره با شریعتمداری طراحی کرده بود، انجام شد، اما آیا نتیجه‌بخش خواهد بود؟
اطاعت از لجاجت
می‌توان مدعی شد اظهارات جواد اطاعت در مناظره با علیرضا زاکانی، سود چندانی برای وضع این روزهای جریان دوم خرداد و بیرون کشیدن این جریان از شرایط کنونی نداشت. اظهارات وی نشان‌دهنده نگاه طیفی از جریان دوم خرداد بود که صرفا معترض هستند و اعتراض آنها معلول پیروی از اسلوب نظام‌مند مدلل نیست. به دیگر بیان، این طیف جریان دوم خرداد بنا به هر دلیلی ناراضی هستند اما در تشریح دلایل این اعتراض، شاهد فقر منطق و استدلال هستیم و متاسفانه پیروان این شیوه در استمرار آن بسیار لجوج هستند و قطعا این قاعده برازنده یک عنصر دانشگاهی نیست.
این موضوع در اظهارات اطاعت در مواجهه با استدلالات زاکانی مشهود است. در حالی که محور مناظره، حوادث پس از انتخابات است؛ اطاعت در توجیه رفتار موسوی، نه‌تنها همانند کواکبیان یک واقعیت آشکار شده را اعتراف نمی‌کند، بلکه در اقدامی عجیب، علت اعتراض هواداران موسوی به نتیجه انتخابات را ناشی از اعتراض آنها به مسائل اقتصادی می‌داند!
در حالی که مخاطبان در انتظار شنیدن چرایی شکل‌گیری اعتراضات حامیان موسوی پس از انتخابات و در ادامه اظهارات طرفین ایجاد آشوب‌ها از دل این اعتراضات و نیز رفتار موسوی در قبال نتیجه انتخابات و آشوب‌های پس از آن هستند، نماینده جریان دوم خرداد صرفا به تفسیر خود از قانون اساسی درباره مجوز برای تجمعات، راه‌آهن اصفهان- شیراز، برنامه چهارم توسعه، تصویب قانون تثبیت قیمت‌ها در مجلس هفتم، روند افزایش قیمت بنزین، زمانبندی آزادسازی یارانه‌ها در طرح هدفمند‌کردن یارانه‌ها و مسائلی از این قبیل می‌پردازد. اطاعت همچنین از افزایش قیمت گوشت و نان نیز سخن گفت و جالب اینکه آمارهای ارائه شده از سوی وی با پوزخندهای طرف مقابل و رد آن با توجه به مفاد قانونی مواجه می‌شد. شاه‌بیت اظهارات اطاعت در کنار موضوعاتی تکراری در حمله به شورای نگهبان، این بود که مردم ـ وی مشخص نکرد که مردم موردنظر وی چنددرصد جامعه و اساسا کدام طیف از اجتماع هستند ـ نسبت به شرایط اقتصادی ناراضی هستند و به همین خاطر اینک در تجمعات حضور پیدا می‌کنند!
اگرچه این قلم در پی ارزیابی اظهارات نماینده‌های جریان دوم خرداد در مناظره‌های تلویزیونی اخیر است تا براساس آن میزان انطباق دلایل آنها برای حوادث پس از انتخابات بر خرد و قانون را استخراج کند، اما در این مقطع باید از جواد اطاعت پرسید، اساسا در نظام‌های مردم‌سالار، فرصت انتخابات برای بیان دیدگاه‌های مردم پیرامون مسائل مختلف گنجانده شده است و اگر به قول وی اعتراضی در بخشی از جامعه وجود دارد، نمود عینی این اعتراض باید در انتخابات مختلف شکل گیرد نه در کف خیابان. ضمن اینکه بر همگان واضح است جمعیت معترض هوادار موسوی که پس از انتخابات در خیابان‌های تهران تجمع می‌كردند، صرفا به خاطر باور ادعای موسوی و فقط به خاطر نتیجه انتخابات تجمع کردند. در کدام‌یک از تجمع‌های حامیان موسوی سخنی از مسائل اقتصادی، قیمت بنزین، نان و گوشت به میان آمد؟ بنابراین به نظر می‌رسد جواد اطاعت برخلاف کواکبیان که اظهاراتش در مناظره با شریعتمداری حول چاره‌جویی برای جریان دوم خرداد بود، اظهاراتی بر مبنای هیجانات ناشی از نارضایتی است. شاید به اعتقاد برخی وی با بیان این مسائل درصدد است با استتار جایگاه نازل جریان دوم خرداد در مناسبات سیاسی کشور، این جریان را از موضع متهم به یک جریان منتقد مسائل اقتصادی دولت ارتقا دهد.
البته به نظر نمی‌رسد استراتژی وی در مناظره با زاکانی تا این مرتبه برخوردار از چاره‌اندیشی باشد! به هر حال در جمع‌بندی اظهارات جواد اطاعت، دومین نماینده جریان دوم خرداد در مناظره‌های تلویزیونی این شب‌های سیمای جمهوری اسلامی، می‌توان گفت، وی به گونه‌ای سخن گفت که در پاره‌ای موارد، بیشتر از خود زاکانی، حقانیت اظهارات زاکانی را اثبات کرد!
پیروز واقعی
در ارزیابی کلی مناظره‌های مذکور، بی‌تردید، تحلیل ناصواب، پیروزی یک جریان یا شکست یک جریان دیگر است، چرا که در حوادث پس از انتخابات و به مرور، آنچه آشکار شد تقابل یک طیف افراطی در مقابل اندیشه‌های جمهوری اسلامی ایران بود. بنابراین مناظره‌های برنامه «رو به‌فردا» و هر رخداد یا مجالی که در آن مسائل پس از انتخابات با نگاهی منصفانه در بوته نقد و ارزیابی قرار گیرد، اگر نتیجه‌ای حاوی فرقت مخالفان انقلاب با منطق و عقلانیت و صداقت باشد، قطعاً ماحصلی دلگرم‌کننده به سود انقلاب خواهد داشت. به نظر می‌رسد حضور گرایشات مختلف و بعضا متضاد در تلویزیون و بحث و جدل این گرایشات نتایج بسیار امیدوارکننده‌ای در پی خواهد داشت به گونه‌ای که در برخی موارد برخی افراد برای پیگیری اهداف حزبی یا جریانی خود ناچار به بیان اعترافاتی می‌شوند که شاید خود به تنهایی زمینه نتیجه‌گیری درست افکار عمومی را منجر شود.
ارسال نظر
پربیننده