دعوت به آرامش

سیامک احمدی زندگی روزمره ما را مؤلفه‌های زیادی تشکیل می‌دهند، اما در این میان، رسانه‌ها نقش اساسی برعهده دارند و در شکل‌دهی به زیست دنیای ایرانی و حوزه عمومی در عصر جدید از اهمیت قابل توجهی برخوردار هستند. در بین رسانه‌ها، تلویزیون عامه‌پسندترین جلوه قرن بیست ویکم است و به مثابه یکی از اصلی‌ترین دستگاه‌های اشاعه‌دهنده و سازنده فرهنگ عامه عمل می‌کند. در میان انبوه برنامه‌ها و ژانرهای موجود در تلویزیون، «سریال‌ها» به عنوان یکی از اشكال محبوب تلویزیونی، بینندگان زیادی را - فارغ از زمینه‌های فرهنگی و قومی- به خود جلب کرده است و در سال‌های اخیر تعداد این مخاطبان به طرز قابل توجهی رو به افزایش گذاشته است. تقریبا تمام متفکران رسانه‌ای بر نقش فرهنگ‌ساز رسانه «تلویزیون» تاکید دارند و معتقدند که این وسیله نقش تعیین‌کننده‌ای در فرآیند اجتماعی شدن دارد. در این راستا بسیاری از برنامه‌های تلویزیونی و بویژه سریال‌ها، سعی در گام برداشتن در این سوی داشته تا در میان مخاطبان خود جا باز کنند. «به کجا چنین شتابان» از دیگر ساخته‌های ابوالقاسم طالبی است که با تاخیر در پخش در حال حاضر روی آنتن است. این سریال در تولید نیز با تاخیر اجرایی مواجه شد و دلیل آن هم مرگ خسرو شکیبایی بود که طالبی قصد داشت از او به عنوان یکی از بازیگران اصلی سریال استفاده کند. این سریال را با 2نگاه اجتماعی و اخلاقی می‌توان بررسی کرد، اول در شیوه و ژانر روایت که در سال‌های اخیر مدام شاهد آن هستیم که در خانواده و جامعه به صدور یک بیانیه اخلاقی اقدام می‌کند و به جای اینکه این انگاره‌های اخلاقی در ساختار داستانی دراماتیزه شود، بسیار سطحی و مستقیم به مخاطبان تحمیل شده و بیننده در همان ابتدا احساس می‌کند که یک زبان ارشادگر می‌خواهد به او تحمیل شود. دوم اینکه این سریال بدون توجه به مقتضیات تلویزیون، قصه خود را روایت می‌کند. البته طالبی در انتخاب بازیگرانش هوشمندانه عمل می‌کند و ترکیب مناسبی از بازیگران را با توجه به شخصیت‌پردازی قصه کنار هم می‌چیند و این امر از ساخته‌های سینمایی او نشأت می‌گیرد. سریال «به کجا چنین شتابان» اگرچه به سمت یک داستان اجتماعی درباره نسل جوان رفته است اما قصه دست‌کم این امتیاز را دارد که به جای طرح مساله ازدواج و عشق‌های جفتی، رویکرد و نگاه به زندگی را در نگاه غالب جوان آن هم از جنس امروزی، بویژه طبقه متوسط شهری محور کار خود قرار ‌دهد. پدربزرگ از دنیا رفته و اعضای خانواده در کنار یکدیگر جمع شده و نویدبخش شروع دوباره و از بین رفتن کینه‌ها و ناراحتی‌هاست اما این مساله باعث بروز و شکل‌گیری شخصیت‌ها به نحو بسیار کلیشه‌ای شده و بیننده را در بسیاری موارد و موقعیت‌ها از ادامه تماشای سریال باز می‌دارد. چرا که یکسونگری به فضای مدرن و دنیای مدرنیته و به تصویر کشیدن آن می‌تواند این فضای کلیشه‌ای را بر داستان حاکم کند که در اساس سرمایه‌داران و افراد متمول (فریدون احتشام) آدم‌های بدی هستند و در مقابل، هر کسی که به دنیای سنت و سنتی یا طبقه پایین‌تر جامعه تعلق دارد، خوب و مثبت است. آیا این تفکر براستی تفکر درستی است؟ آیا بیان این گونه مسائل‌ و طرح چالش‌های اعتقادی از این دست در مناسبات عاطفی و اجتماعی که همواره قصد بیدارسازی و بیان نصیحت گونه را به همراه خود یدک می‌کشد، کارگشا بوده یا این به اصطلاح تلنگرها به گونه‌ای در مخاطب نمود یافته که به جای هوشیاری او جنبه آزار و موجبات ناآرامی و اذیت او را فراهم آورده است؟ آنچه از ابتدای این سریال برمی‌آید دعوت به آرامش است. تیتراژ به آرامی با موسیقی‌اي که با همان ریتم نواخته شده شروع می‌شود و عزیز که مهم‌ترین جایگاه را برای فرزندانش دارد شخصیتی با گذشت و فداکار و دلسوز با آن خانه قدیمی و پر از گل و گیاهان رنگارنگ که صمیمیتی ساختگی در آن موج می‌زند که یا در داستان‌ها می‌بینید یا در سریال‌ها... و همین تنها گرمابخش و امیدوارکننده است که نیست چراکه نقش جامعه زنان در اینجا کاملا منفعل است و هیچ استقلال و حرکتی از خود ندارد و مانند همه سریال‌های دیگر آنها فقط در کنار سماور نشسته یا مشغول پاک کردن سبزی هستند. در حقیقت و در کلیتی باورپذیر اما مشکل‌ساز، طالبی بین سیاه و سفید چنان خطی قائل شده که تاریکی و روشنایی و مرز آن از فرسنگ‌ها به چشم می‌خورد چه با معرفی نشدن کامل شخصیت‌های داستان و چه با در پی هم نبودن و پراکندگی نا امن اتفاقات و کشمکش‌های داستانی که از برآیند این 2 کشش و جذابیت این اثر هر لحظه کمتر و کمتر می‌شود.