الناز مسعودی
هرگاه اسمی از جنگل‌های ایران به میان می‌آید یاد جنگل‌های شمال کشور می‌افتیم و هیچ یادی از جنگل‌های حوزه خلیج‌فارس یا زاگرس که در منطقه ایران توراني و خلیج عمانی قرار دارند، نمی‌کنیم
در حالی که کشور ما دارای 5رویشگاه هیرکانی، خلیج عمانی، ارسبارانی، ایران تورانی و زاگرس است که 4 مورد اخیر در حوزه جنگل‌های خارج از شمال است. یک نمونه واضح از این جنگل‌ها که زیبایی فوق‌العاده‌ای دارد اما خیلی کم از آن یاد می‌شود جنگل‌های مانگرو است که در رویشگاه ایران تورانی و خلیج عمانی قرار دارند. این جنگل‌ها در جنوب ایران در نوار ساحلی خلیج فارس و دریای عمان واقع شده که از 2 گونه چندل (Rhizophora Mocronatal) و حرا
(Avicenia Marina) تشکیل شده است. جالب است بدانید که این درختان در آب شور زندگی می‌کنند و دارای ریشه هوایی (penomotaphor) هستند. اما نوع ریشه‌های آنها فرق می‌کند. این ریشه‌ها محل مناسب ذخیره غذایی هستند به علاوه در تنفس گیاهان کمک خوبی می‌کنند، چون زمانی که ریشه در مد آب قرار می‌گیرد موجب خفه شدن می‌شود و اکسیژن کافی به گیاه نمی‌رسد که در واقع ریشه‌های هوایی این کار را انجام می‌دهند. این 2گونه دارای خاصیت زنده‌زایی هستند
(Vivitoius) یعنی میوه بعد از رسیدن روی شاخه سقوط و در کنار رطوبت و حرارت مناسب محیط شروع به رشد و نمو می‌کند و این دانه رشدیافته به تدریج در سطح خاک سقوط می‌کند و نهال جدیدی را تشکیل می‌دهد. جنگل‌های استان هرمزگان 16 درصد مساحت این استان را تشکیل می‌دهد که معادل 4/11 هکتار است. در این جنگل‌ها علاوه بر 2 گونه یادشده گونه‌های بادام کوهی، بنه، زیتون وحشی و اُرس و... وجود دارند که مصارف دارویی فراوانی داشته، همچنین وجود برخی از گونه‌های نادر منحصر به فرد بسیار با ارزش که با توسعه کشت آنها می‌توان تحولی در اقتصاد روستاییان ایجاد کرد و از آنجایی که متوسط بارندگی سالانه این منطقه نسبت به تبخیر و تعرق کمتر از 65درصد است لذا دارای منطقه‌ای خشک و نیمه خشک و تقریبا بدون پوشش گیاهی است.
باید گفت وجود جنگل در کشور مزایای زیادی دارد، به عنوان مثال جنگل‌ها به کمک شاخ و برگ درختان از سرعت باد می‌کاهند و با ریشه گیاهان، خاک را حفظ می‌کنند و مانع ایجاد فرسایش می‌شوند. از سوی دیگر به‌علت آرام بودن هوای داخل جنگل تبخیر بسیار ناچیز بوده و خطر خشک شدن خاک که از شرایط مهم آغاز فرسایش است از بین می‌رود. نزولات آسمانی در مناطق فاقد گیاه در روی زمین به صورت هرزآب‌های سیل آسا جاری می‌شوند و چون مقاومتی در برابر خود نمی‌بینند ذرات ریز و درشت خاک را حمل كرده و به‌تدریج در مسیر خود یا در پشت سدها و دریاچه‌ها رسوب كنند و گاهی سبب طغیان رودخانه‌ها می‌شوند و خسارات جانبی و مالی زیادی به‌بار می‌آورند. در مناطقی که پوشش گیاهی وجود دارد، هنگام بارندگی قطرات باران به علت انرژی‌اي که در مسیر خود و همچنین تاثیر قوه جاذبه زمین کسب می‌کنند و می‌توانند موجب متلاشی شدن ذرات خاک و جابه‌جایی آن شوند در اثر برخورد به شاخ و برگ گیاهان به ذرات بسیار ریز تبدیل شده و به آهستگی روی خاک می‌رسند. از طرفی بقایای نباتی کف جنگل و مراتع همچون اسفنجی، آب حاصل از بارندگی را در خود جذب کرده و به آهستگی روی خاک رها می‌کند و به این وسیله خطر شست‌وشو از بین رفته و خاک حفظ می‌شود. گذشته از این، فرسایش خاک در منطقه جنگلی با فرسایش خاک در مناطق دیگر تفاوت دارد؛ اگرچه هر دو بلایی است که بر خاک وارد می‌شود، ولی خاک‌های مناطق جنگلی بسیار حاصلخیزتر از مناطق دیگر است که با فرسایش خاک مواد حاصلخیزی که در طول سالیان متمادی در خاک ذخیره‌شده‌اند از دست می‌رود. در چنین شرایطی اهمیت حفظ، احیا و اطلاع‌رسانی درباره نقش جنگل‌ها در محیط زیست حساس‌تر به نظر می‌رسد.
* کارشناس جنگلداری جنگل‌ها، محافظان محيط زيست
الناز مسعودی
هرگاه اسمی از جنگل‌های ایران به میان می‌آید یاد جنگل‌های شمال کشور می‌افتیم و هیچ یادی از جنگل‌های حوزه خلیج‌فارس یا زاگرس که در منطقه ایران توراني و خلیج عمانی قرار دارند، نمی‌کنیم
در حالی که کشور ما دارای 5رویشگاه هیرکانی، خلیج عمانی، ارسبارانی، ایران تورانی و زاگرس است که 4 مورد اخیر در حوزه جنگل‌های خارج از شمال است. یک نمونه واضح از این جنگل‌ها که زیبایی فوق‌العاده‌ای دارد اما خیلی کم از آن یاد می‌شود جنگل‌های مانگرو است که در رویشگاه ایران تورانی و خلیج عمانی قرار دارند. این جنگل‌ها در جنوب ایران در نوار ساحلی خلیج فارس و دریای عمان واقع شده که از 2 گونه چندل (Rhizophora Mocronatal) و حرا
(Avicenia Marina) تشکیل شده است. جالب است بدانید که این درختان در آب شور زندگی می‌کنند و دارای ریشه هوایی (penomotaphor) هستند. اما نوع ریشه‌های آنها فرق می‌کند. این ریشه‌ها محل مناسب ذخیره غذایی هستند به علاوه در تنفس گیاهان کمک خوبی می‌کنند، چون زمانی که ریشه در مد آب قرار می‌گیرد موجب خفه شدن می‌شود و اکسیژن کافی به گیاه نمی‌رسد که در واقع ریشه‌های هوایی این کار را انجام می‌دهند. این 2گونه دارای خاصیت زنده‌زایی هستند
(Vivitoius) یعنی میوه بعد از رسیدن روی شاخه سقوط و در کنار رطوبت و حرارت مناسب محیط شروع به رشد و نمو می‌کند و این دانه رشدیافته به تدریج در سطح خاک سقوط می‌کند و نهال جدیدی را تشکیل می‌دهد. جنگل‌های استان هرمزگان 16 درصد مساحت این استان را تشکیل می‌دهد که معادل 4/11 هکتار است. در این جنگل‌ها علاوه بر 2 گونه یادشده گونه‌های بادام کوهی، بنه، زیتون وحشی و اُرس و... وجود دارند که مصارف دارویی فراوانی داشته، همچنین وجود برخی از گونه‌های نادر منحصر به فرد بسیار با ارزش که با توسعه کشت آنها می‌توان تحولی در اقتصاد روستاییان ایجاد کرد و از آنجایی که متوسط بارندگی سالانه این منطقه نسبت به تبخیر و تعرق کمتر از 65درصد است لذا دارای منطقه‌ای خشک و نیمه خشک و تقریبا بدون پوشش گیاهی است.
باید گفت وجود جنگل در کشور مزایای زیادی دارد، به عنوان مثال جنگل‌ها به کمک شاخ و برگ درختان از سرعت باد می‌کاهند و با ریشه گیاهان، خاک را حفظ می‌کنند و مانع ایجاد فرسایش می‌شوند. از سوی دیگر به‌علت آرام بودن هوای داخل جنگل تبخیر بسیار ناچیز بوده و خطر خشک شدن خاک که از شرایط مهم آغاز فرسایش است از بین می‌رود. نزولات آسمانی در مناطق فاقد گیاه در روی زمین به صورت هرزآب‌های سیل آسا جاری می‌شوند و چون مقاومتی در برابر خود نمی‌بینند ذرات ریز و درشت خاک را حمل كرده و به‌تدریج در مسیر خود یا در پشت سدها و دریاچه‌ها رسوب كنند و گاهی سبب طغیان رودخانه‌ها می‌شوند و خسارات جانبی و مالی زیادی به‌بار می‌آورند. در مناطقی که پوشش گیاهی وجود دارد، هنگام بارندگی قطرات باران به علت انرژی‌اي که در مسیر خود و همچنین تاثیر قوه جاذبه زمین کسب می‌کنند و می‌توانند موجب متلاشی شدن ذرات خاک و جابه‌جایی آن شوند در اثر برخورد به شاخ و برگ گیاهان به ذرات بسیار ریز تبدیل شده و به آهستگی روی خاک می‌رسند. از طرفی بقایای نباتی کف جنگل و مراتع همچون اسفنجی، آب حاصل از بارندگی را در خود جذب کرده و به آهستگی روی خاک رها می‌کند و به این وسیله خطر شست‌وشو از بین رفته و خاک حفظ می‌شود. گذشته از این، فرسایش خاک در منطقه جنگلی با فرسایش خاک در مناطق دیگر تفاوت دارد؛ اگرچه هر دو بلایی است که بر خاک وارد می‌شود، ولی خاک‌های مناطق جنگلی بسیار حاصلخیزتر از مناطق دیگر است که با فرسایش خاک مواد حاصلخیزی که در طول سالیان متمادی در خاک ذخیره‌شده‌اند از دست می‌رود. در چنین شرایطی اهمیت حفظ، احیا و اطلاع‌رسانی درباره نقش جنگل‌ها در محیط زیست حساس‌تر به نظر می‌رسد.
* کارشناس جنگلداری ارسال نظر
پربیننده