حسن هانی زاده
رقابت انتخابات پارلمانی عراق که در 16 اسفندماه سال جاری در سراسر این کشور برگزار می‌شود، به دلیل بروز برخی حوادث غیرقابل پیش‌بینی وارد مرحله پیچیده‌ای شده است. تاکنون 6 هزار و 500 شخصیت مستقل یا وابسته به 86 حزب و 12 ائتلاف برای رقابت در انتخابات پارلمانی عراق ثبت‌نام کرده‌اند. هیات موسوم به «بازخواست و عدالت» که برای بررسی صلاحیت نامزدهای انتخاباتی تشکیل شده 500 شخصیت عراقی را از فهرست نامزدهای انتخاباتی حذف کرده است.
صالح المطلق «سنی لائیک» و رئیس جنبش گفتمان ملی، طارق الهاشمی «سنی اسلامی»، ایاد علاوی «شیعه لائیک»، اسامه النجیفی «سنی لائیک»، رافع العیساوی، معاون نخست‌وزیر عراق «سنی لائیک»، عبدالقادر العبیدی وزیر دفاع «سنی»، ظافر العانی، رئیس فراکسیون المستقبل «سنی بعثی» و راسم العوادی «شیعه بعثی» که تحت عنوان ائتلاف العراقیه به رهبری ایاد علاوی قصد ورود به انتخابات پارلمانی را داشتند، از سوی کمیته بازخواست و عدالت رد صلاحیت شدند.
2 عنصر طایفه‌ای و ملی همزمان با نزدیک شدن انتخابات عراق نقش مهمی در شکل‌گیری پارلمان آینده این کشور ایفا می‌کنند. اهل سنت عراق که در اقلیت هستند در انتخابات گذشته حضور پررنگی در انتخابات پارلمانی نداشتند، اما با توجه به اینکه خود را بخش مهمی از ساختار سیاسی عراق می‌دانند در این دوره قصد دارند با قدرت بیشتری در انتخابات شرکت کنند. عمده تکیه سیاسی اهل سنت عراق بر محیط عربی پیرامون این کشور استوار است، زیرا عنصر قومیت عربی نقش تعیین‌کننده‌ای در پیروزی نامزدهای اهل سنت ایفا می‌کند. اما حضور برخی شیعیان و اهل سنت لائیک و اسلامی در فهرست ائتلاف العراقیه به رهبری ایاد علاوی ناظران سیاسی را شگفت‌زده کرده است. وجه اشتراک شخصیت‌های شرکت‌کننده در مجموعه نامزدهای ائتلاف العراقیه گرایش به حزب بعث و رویکردهای پان عربیسم است. به همین دلیل رفت و آمد نامزدهای شاخص شیعه لائیک و سنی‌های اسلامی و لائیک به عربستان برای دریافت کمک مالی و تبلیغاتی بشدت افزایش یافته است. کانون رایزنی‌ها میان سعودی‌ها و نامزدهای انتخابات پارلمانی عراق، شهرهای دمشق، امان و قاهره تعیین شده است. برآیند گزارش رسانه‌های عربی نشان می‌دهد که عربستان در تلاش است از طریق هزینه صدها میلیون دلار، انتخابات عراق را به سود خود مدیریت کند. دیدار اخیر یکی از روحانیون شیعه عراق با مقامات سفارت عربستان در دمشق و قول مساعد عربستان برای دادن کمک‌های سخاوتمندانه به این روحانی شیعه جوان اما بلندپرواز، بخشی از پیچیدگی‌های آرایش سیاسی احزاب در انتخابات آینده عراق است. عربستان وعده داده در صورتی که این روحانی بتواند یک مجموعه 70 نفره از شیعیان و اهل سنت عراق را که گرایش‌های ضدایرانی دارند در فهرست حزب خود قرار دهد به هر نامزد انتخاباتی یک میلیون و 200 هزار دلار کمک نقدی پرداخت خواهد کرد. این روحانی جوان شیعه از هم‌اکنون بشدت در حال رایزنی با مقامات سعودی است تا بتواند در پارلمان آینده عراق یک فراکسیون ضدشیعیان اصولگرا تشکیل دهد. با اینکه کمیسیون «بازخواست و عدالت» عراق بسیاری از عناصر نشاندار حزب بعث را رد صلاحیت کرده اما به نظر می‌رسد اکنون 3 طیف مهم در عرصه سیاسی عراق خیز بلندی برای تصرف کرسی‌های پارلمانی عراق بر‌داشته‌اند. طیف اول شیعیان لائیک با نگاه قومیت‌گرایی عربی هستند که رهبري این مجموعه را ایاد علاوی نخست‌وزیر اسبق و رهبر فعلی ائتلاف العراقیه بر عهده دارد. طیف دوم رده‌های میانی و پایین‌دستی عناصر حزب بعث عراق اعم از شیعه و سنی هستند که با برخورداری از کمک مالی و تبلیغاتی عربستان و برخی کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس تلاش می‌کنند حضور گسترده‌ای در انتخابات داشته باشند. طیف سوم روحانیون جوان شیعه با رویکردی ضدایرانی هستند که بشدت از سوی عربستان حمایت می‌شوند. رهبری این مجموعه را سیدایاد جمال‌الدین برعهده دارد. این شخص با اینکه خود روحانی است برای تشکیل یک نظام سکولار در عراق تلاش می‌کند و هرگز وابستگی خود را به رژیم آل سعود پنهان نمی‌کند. طیف چهارم سنی‌های اسلامی و لائیک هستند که اساسا قائل به مشارکت سیاسی با شیعیان نیستند و عراق را بخشی از میراث تاریخی اهل سنت می‌دانند. اينان امتداد عقیدتی و قومیتی خود را کشورهایی مانند عربستان، اردن و مصر می‌دانند. رهبری این گروه را صالح المطلق، حارث‌الضاری و عدنان الدلیمی بر عهده دارند. اکنون در آستانه انتخابات پارلمانی عراق بعثی‌های نشاندار و جنایتکار که در عراق به عنوان دایناسورها معروف هستند با برخورداری از کمک مالی و تبلیغاتی رژیم آل‌سعود سازماندهی و آرایش بخشی از احزاب سیاسی عراق را برعهده گرفته‌اند. اگر عشایر جنوب و فرات میانه، مراجع دینی و شخصیت‌های معتدل سیاسی عراق اعم از شیعه، سنی و کرد نسبت به انتخابات آینده عراق حساسیت لازم را به خرج ندهند، بازگشت دایناسورها به عرصه سیاسی و اجرایی عراق حتمی خواهد بود و در آن صورت حضور شوم و اختلاف‌انگیز عربستان در ساختار سیاسی و اجتماعی آینده عراق اوضاع این کشور را بحرانی‌تر خواهد کرد.
* كارشناس مسائل خاورميانه انتخابات عراق و بازگشت دایناسورها
حسن هانی زاده
رقابت انتخابات پارلمانی عراق که در 16 اسفندماه سال جاری در سراسر این کشور برگزار می‌شود، به دلیل بروز برخی حوادث غیرقابل پیش‌بینی وارد مرحله پیچیده‌ای شده است. تاکنون 6 هزار و 500 شخصیت مستقل یا وابسته به 86 حزب و 12 ائتلاف برای رقابت در انتخابات پارلمانی عراق ثبت‌نام کرده‌اند. هیات موسوم به «بازخواست و عدالت» که برای بررسی صلاحیت نامزدهای انتخاباتی تشکیل شده 500 شخصیت عراقی را از فهرست نامزدهای انتخاباتی حذف کرده است.
صالح المطلق «سنی لائیک» و رئیس جنبش گفتمان ملی، طارق الهاشمی «سنی اسلامی»، ایاد علاوی «شیعه لائیک»، اسامه النجیفی «سنی لائیک»، رافع العیساوی، معاون نخست‌وزیر عراق «سنی لائیک»، عبدالقادر العبیدی وزیر دفاع «سنی»، ظافر العانی، رئیس فراکسیون المستقبل «سنی بعثی» و راسم العوادی «شیعه بعثی» که تحت عنوان ائتلاف العراقیه به رهبری ایاد علاوی قصد ورود به انتخابات پارلمانی را داشتند، از سوی کمیته بازخواست و عدالت رد صلاحیت شدند.
2 عنصر طایفه‌ای و ملی همزمان با نزدیک شدن انتخابات عراق نقش مهمی در شکل‌گیری پارلمان آینده این کشور ایفا می‌کنند. اهل سنت عراق که در اقلیت هستند در انتخابات گذشته حضور پررنگی در انتخابات پارلمانی نداشتند، اما با توجه به اینکه خود را بخش مهمی از ساختار سیاسی عراق می‌دانند در این دوره قصد دارند با قدرت بیشتری در انتخابات شرکت کنند. عمده تکیه سیاسی اهل سنت عراق بر محیط عربی پیرامون این کشور استوار است، زیرا عنصر قومیت عربی نقش تعیین‌کننده‌ای در پیروزی نامزدهای اهل سنت ایفا می‌کند. اما حضور برخی شیعیان و اهل سنت لائیک و اسلامی در فهرست ائتلاف العراقیه به رهبری ایاد علاوی ناظران سیاسی را شگفت‌زده کرده است. وجه اشتراک شخصیت‌های شرکت‌کننده در مجموعه نامزدهای ائتلاف العراقیه گرایش به حزب بعث و رویکردهای پان عربیسم است. به همین دلیل رفت و آمد نامزدهای شاخص شیعه لائیک و سنی‌های اسلامی و لائیک به عربستان برای دریافت کمک مالی و تبلیغاتی بشدت افزایش یافته است. کانون رایزنی‌ها میان سعودی‌ها و نامزدهای انتخابات پارلمانی عراق، شهرهای دمشق، امان و قاهره تعیین شده است. برآیند گزارش رسانه‌های عربی نشان می‌دهد که عربستان در تلاش است از طریق هزینه صدها میلیون دلار، انتخابات عراق را به سود خود مدیریت کند. دیدار اخیر یکی از روحانیون شیعه عراق با مقامات سفارت عربستان در دمشق و قول مساعد عربستان برای دادن کمک‌های سخاوتمندانه به این روحانی شیعه جوان اما بلندپرواز، بخشی از پیچیدگی‌های آرایش سیاسی احزاب در انتخابات آینده عراق است. عربستان وعده داده در صورتی که این روحانی بتواند یک مجموعه 70 نفره از شیعیان و اهل سنت عراق را که گرایش‌های ضدایرانی دارند در فهرست حزب خود قرار دهد به هر نامزد انتخاباتی یک میلیون و 200 هزار دلار کمک نقدی پرداخت خواهد کرد. این روحانی جوان شیعه از هم‌اکنون بشدت در حال رایزنی با مقامات سعودی است تا بتواند در پارلمان آینده عراق یک فراکسیون ضدشیعیان اصولگرا تشکیل دهد. با اینکه کمیسیون «بازخواست و عدالت» عراق بسیاری از عناصر نشاندار حزب بعث را رد صلاحیت کرده اما به نظر می‌رسد اکنون 3 طیف مهم در عرصه سیاسی عراق خیز بلندی برای تصرف کرسی‌های پارلمانی عراق بر‌داشته‌اند. طیف اول شیعیان لائیک با نگاه قومیت‌گرایی عربی هستند که رهبري این مجموعه را ایاد علاوی نخست‌وزیر اسبق و رهبر فعلی ائتلاف العراقیه بر عهده دارد. طیف دوم رده‌های میانی و پایین‌دستی عناصر حزب بعث عراق اعم از شیعه و سنی هستند که با برخورداری از کمک مالی و تبلیغاتی عربستان و برخی کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس تلاش می‌کنند حضور گسترده‌ای در انتخابات داشته باشند. طیف سوم روحانیون جوان شیعه با رویکردی ضدایرانی هستند که بشدت از سوی عربستان حمایت می‌شوند. رهبری این مجموعه را سیدایاد جمال‌الدین برعهده دارد. این شخص با اینکه خود روحانی است برای تشکیل یک نظام سکولار در عراق تلاش می‌کند و هرگز وابستگی خود را به رژیم آل سعود پنهان نمی‌کند. طیف چهارم سنی‌های اسلامی و لائیک هستند که اساسا قائل به مشارکت سیاسی با شیعیان نیستند و عراق را بخشی از میراث تاریخی اهل سنت می‌دانند. اينان امتداد عقیدتی و قومیتی خود را کشورهایی مانند عربستان، اردن و مصر می‌دانند. رهبری این گروه را صالح المطلق، حارث‌الضاری و عدنان الدلیمی بر عهده دارند. اکنون در آستانه انتخابات پارلمانی عراق بعثی‌های نشاندار و جنایتکار که در عراق به عنوان دایناسورها معروف هستند با برخورداری از کمک مالی و تبلیغاتی رژیم آل‌سعود سازماندهی و آرایش بخشی از احزاب سیاسی عراق را برعهده گرفته‌اند. اگر عشایر جنوب و فرات میانه، مراجع دینی و شخصیت‌های معتدل سیاسی عراق اعم از شیعه، سنی و کرد نسبت به انتخابات آینده عراق حساسیت لازم را به خرج ندهند، بازگشت دایناسورها به عرصه سیاسی و اجرایی عراق حتمی خواهد بود و در آن صورت حضور شوم و اختلاف‌انگیز عربستان در ساختار سیاسی و اجتماعی آینده عراق اوضاع این کشور را بحرانی‌تر خواهد کرد.
* كارشناس مسائل خاورميانه ارسال نظر
پربیننده