جنگ اعتیادآور است

در شصت‌و هفتمین دوره مراسم اهدای جوایز گلدن گلوب شاهد بودیم که فیلم «قفسه رنج» در 3 رشته بهترین فیلم، بهترین کارگردانی (کاترین بیگلو) و بهترین فیلمنامه غیراقتباسی (مارک بوال) نامزد دریافت جایزه شد. با وجود مشخص شدن برندگان این دوره هنوز کار برای این فیلم به پایان نرسیده است و بسیاری از منتقدان تراز اول جهان در انتظار مراسم فرهنگستان جوایز هستند تا شاهد عملکرد آن در برابر جوایز اسکار متفاوت باشند. در این میان «راجر ایبرت» از منتقدان نام‌آشنا در عرصه سینمای جهان، نقدی قابل تامل پیرامون این فیلم ارائه کرده که در زیر می‌آید. بسیاری از فیلم‌ها با جملات قصار شاعرانه شروع می‌شوند، اما آغاز قفسه رنج با جمله‌ای است که به‌عنوان یک واقعیت مطرح شده: «جنگ اعتیادآور است.» البته نه برای همه. بیشتر گروه‌های نبرد می‌خواهند زودتر کارشان با این قضیه تمام شود و به خانه بازگردند اما قهرمان این فیلم، گروهبان دوم ویلیام جیمز که شغلی بسیار خطرناک دارد از آن مانند یک تفریح روزانه یاد می‌کند. او در زیر آتش دشمن در عراق، بمب‌ها را خنثی می‌کند. او یک قهرمان اکشن نیست، او یک متخصص است، مانند یک جراح که روزها و بارها روی یک بخش بدن تمرکز می‌کند تا جایی که این توانایی را می‌یابد تا با چشم بسته نیز به کار خود ادامه دهد. جیمز مردی است که زیر و روی بمب‌ها را می‌شناسد و تقریبا یک درک ذهنی از فکر بمب‌گذاران دارد. اهمیت این موضوع در آن است که در بعضی صحنه‌ها، این امر تقریبا مسلم به نظر می‌رسد که سازنده بمب از یک نمای کامل (مانند یک بالکن یا پنجره) خیابان را زیر نظر دارد و به ‌اندازه جیمز نسبت به بمبی که ساخته کنجکاو است. 2 حرفه‌ای در مقابل یکدیگر درحال کارند. نقش گروهبان دوم جیمز را جرمی رنر برعهده دارد که به سرعت وارد فهرست نه‌چندان بلندبالای نامزدهای اسکار می‌شود. بازی او بر مبنای دیالوگ‌های پیچیده نیست بلکه او باید از درون روشن سازد که این مرد کیست و چه احساسی دارد. براساس معیارهای رایج او یک قهرمان محسوب نمی‌شود. او به مدال اهمیت نمی‌دهد. بی‌تردید نمی‌تواند دلایل میهن‌پرستانه هم برای خدمتش ارائه دهد. اما آیا می‌توان توضیح داد که چرا او گاه با اجبار و گاه با بی‌اعتنایی خود را در مسیر مخاطره قرار می‌دهد؟ مردی که پیش از او مشغول به این کار بود جان خود را از دست داد، اما جیمز جسورتر به‌نظر می‌رسد. قفسه رنج یک فیلم جنگی مجذوب‌کننده از کاترین بیگلو است که ارباب داستان‌هایی درباره زنان و مردانی است که قرار گرفتن در مخاطرات فیزیکی را برمی‌گزینند. برای او اول «آدم»‌ها اهمیت دارند و بعد هم «خطر». او جای زیادی را برای چیزهای دیگر نمی‌گذارد. مردی که جمله «جنگ اعتیادآور است» را نوشت، کریس هجز، خبرنگار جنگی نیویورک‌تایمز بود. مارک باول که این فیلمنامه را نوشت، با یک تیم خنثی‌سازی بمب در بغداد همراه شد. او فیلمنامه عالی «در دره الاه» (2007) را هم نوشت که در آن تامی‌لی‌جونز به‌عنوان یک مرد حرفه‌ای ارتش در تلاش است تا پاسخ معمای قتل پسرش را که تازه از عراق بازگشته بود، بیابد. آن فیلم هم براساس واقعیت بود. بیگلو و باول می‌دانند که چه می‌کنند. این فیلم ریشه در ذهن یک مرد دارد و وقتی به پایان می‌رسد حرف زیادی زده نشده اما بیننده دارای پاسخی شفاف برای این سوال است که چرا جیمز به خنثی کردن بمب‌ها نیاز دارد. من می‌خواهم این ریسک را انجام دهم و این دلایل را برای آن ارائه کنم: اول، بمب‌ها نیاز به خنثی شدن دارند، دوم، هیچکس این کار را بهتر از جیمز انجام نمی‌دهد، سوم، او به خوبی می‌داند که چقدر وارد است و چهارم، وقتی او مشغول کار است، شدت تمرکز و نشاط او را دربر می‌گیرد و وی در یک منطقه بی‌خبری سیر می‌کند، مانند یک هنرمند که از خود بی‌خود می‌شود و زمان را فراموش می‌کند. مهم‌ترین فرد در زندگی او گروهبان جی.تی.سانبورن (آنتونی ماکی)؛ مسؤول تیم پشتیبانی ا‌ست که جیمز را همراهی می‌کند. سانبورن و مردانش با شلیک آتش، پوشش حمایتی ایجاد می‌کنند، پشت‌با‌م‌ها و جاهایی را که ممکن است تک‌تیراندازها در آنجا مخفی شوند، بررسی می‌کنند و جیمز را در پوشیدن و درآوردن لباس محافظ سنگینش یاری می‌کنند. سانبورن پیوسته و به‌صورت سمعی اطلاعاتی را در اختیار جیمز می‌گذارد که او آنها را از درون کلاه خودش می‌شنود. این سانبورن است که باید مراقب همه چیز باشد. اسماً او مسؤول است، نه جیمزی که از چیزی شبیه یک تونل به اوضاع می‌نگرد. سانبورن یک حرفه‌ای ماهر و مسؤول است. او طبق کتاب عمل کرده و قوانین را دنبال می‌کند. جیمز او را کلافه و دیوانه می‌کند. گاهی وقت‌ها به نظر می‌رسد که جیمز از قصد دنبال دردسر می‌گردد ولی سانبورن بر این باور است که با رعایت دستورالعمل همگی آنها شانس بیشتری برای بازگشت به خانه دارند. او از زیر کار شانه خالی نمی‌کند و اعصابش هم قوی ا‌ست. او یک واقع‌گراست و گمان می‌کند که جیمز بی‌احتیاط است. البته جیمز بعضا حتی در استفاده از لباس ایمنی خود با بی‌احتیاطی عمل می‌کند. او جسورانه ریسک می‌کند، اما در کار خنثی‌سازی بمب او تا آنجا دقت به خرج می‌دهد که انگار درحال جراحی روی قلب خودش است. بیگلو از مکانیزم‌های جعلی برای ایجاد تعلیق استفاده نمی‌کند. از اخطارهای دروغین و هیجانات مفرط ساده‌لوحانه هم خبری نیست. در واقع موضوع شخصیت‌هایی هستند که «خطر» آنها را «تهدید» می‌کند. در این فیلم تعلیق واقعی حاصل شده است. هیچکاک زمانی اینگونه بیان کرد که وقتی بمبی زیر میز باشد و منفجر شود اکشن به‌وجود خواهد آمد اما وقتی می‌دانیم بمب در آنجا هست و افرادی که دور آن میز نشسته‌اند در حال بازی کردن هستند و بمب هم منفجر نمی‌شود، تعلیق حاصل می‌شود. قفسه رنج یک فیلم عالی و هوشمندانه است که به روشنی فیلمبرداری شده تا ما بدانیم که همه افراد دقیقا کیستند، کجایند، چه می‌کنند و چرا آن کار را انجام می‌دهند. دوربین در خدمت داستان است. بیگلو می‌داند که با صحنه‌هایی که یک یا 2 ثانیه بیشتر طول نمی‌کشند نخواهد توانست تعلیق ایجاد کند و البته با این روش شما نمی‌توانید یک داستان تعریف کنید. حداقل داستانی که در آن این راز وجود دارد «چرا به نظر می‌رسد که مردی مانند جیمز به ریسک کردن جان خود وابسته است.» این فیلم یک رقیب پیشتاز برای اسکار است.