اصغر صفری فرد *: وریدهای واریسی، وریدهای سطحی هستند که پیچ در پیچ و گشاد شده و باعث برآمدگی و تغییر رنگ می‌شوند. تحقیقات نشان می‌دهد یک‌‌چهارم جمعیت زنان در جهان از بیماری واریس رنج می‌برند، ولی بیشتر آنها نسبت به این بیماری بی‌تفاوت بوده یا با خوددرمانی از مراجعه به پزشک پرهیز و تنها معدودی از این جمعیت به پزشک مراجعه می‌کنند. بیماری واریس نسبتا شایع است و احتمال بروز آن در زنان 4 برابر مردان است. یکی از شایع‌ترین مشکلاتی که معلمان، دندانپزشکان، جراحان، آرایشگران و بقیه آنهایی که مجبورند بنا به مقتضیات شغلی خود به مدت طولانی ایستاده کار کنند، با آن مواجه شده یا می‌شوند، واریس است. زودرس‌ترین نشانه‌های وریدهای واریسی، بروز وریدهای متسع، پیچ در پیچ و سرخابی رنگ است که هنگام ایستادن در قسمت تحتانی پاها ظاهر می‌شوند.
هشدار به تنگ‌پوشان
شریان‌ها که خون پر اکسیژن را از قلب به سراسر بدن می‌برند دیواره‌ای عضلانی و ضخیم دارند که دارای بافت ارتجاعی است. دیواره وریدها که خون را از اندام‌های بدن به قلب باز می‌گردانند عضلانی است و شبکه‌ای از دریچه‌ها که به نام دریچه‌های لانه کبوتری معروف هستند، درون آنها وجود دارد که فقط به سمت قلب باز می‌شوند. وقتی خون در وریدها به حرکت در می‌آید دریچه‌ها به نوبت باز می‌شوند تا خون حرکت کند و به جلو برود و بعد بسته می‌شوند تا خون به عقب بازنگردد. وقتی دریچه‌ها ضعیف شده و به خوبی کار نکنند، دیگر قادر به بسته شدن طبیعی نبوده و حوضچه‌هایی از خون در سیاهرگ‌ها ایجاد می‌شوند. در نتیجه سیاهرگ‌ها متسع و واریسی می‌شوند. در این حالت فشار وریدی زیاد شده و ورید متورم و حالت پیچ در پیچ پیدا می‌کند که نشان‌دهنده ابتلا به واریس است. وریدهای واریسی معمولا به‌صورت طناب‌هایی برجسته و آبی رنگ درست زیر سطح پوست دیده می‌شوند. احتمال واریسی شدن در همه سیاهرگ‌ها وجود دارد اما بیشتر اندام‌های پایینی و پاها درگیر هستند. این بیماری اشکال مختلفی دارد که طی آن وریدها یا سیاهرگ‌های درشت اندام‌ها بویژه پا، برجسته و پیچ و خم‌دار شده و نمایی آبی‌رنگ و به شکل عنکبوت پیدا می‌کنند. پیشرفت واریس، بیماری خود را به شکل تغییر رنگ (لکه‌های قهوه‌ای) و چرمی شکل شدن پوست نشان می‌دهد که در نهایت به ایجاد زخم‌های واریسی منجر شده و به راحتی قابل علاج نیستند. هر شرایطی که باعث فشار بیش از حد روی پاها یا شکم شود می‌تواند منجر به واریس شود. شایع‌ترین فشارها در زمان بارداری، در افراد چاق یا افرادی که طولانی مدت می‌ایستند، وجود دارد. یبوست مزمن و در بعضی موارد نادر تومورها هم می‌توانند باعث واریس شوند. ماندن در حالت ساکن احتمال واریس را زیاد می‌کند، زیرا عضلات در حالتی که فرد بی حرکت است به پمپ کردن خون کمک نمی‌کنند. با بالا رفتن سن، وریدها ضعیف‌تر می‌شوند و احتمال واریس بیشتر می‌شود. همچنین داشتن زمینه ارثی یکی از عواملی است که در پیشرفت این بیماری نقش دارد. از طرفی ثابت نشستن یا ثابت ایستادن طولانی مدت، پوشیدن لباس‌های خیلی تنگ و استفاده از قرص‌های هورمونی در ایجاد این بیماری موثرند.
زنان باردار جوراب واریس بپوشند
کسانی که در ابتدای ابتلا به بیماری هستند، می‌توانند با مراجعه به پزشک و پوشیدن جوراب مخصوص بیماری، خود را درمان کنند. همچنین افرادی که به این بیماری مبتلا نیستند ولی فاکتورهای خطر از قبیل زمینه ارثی و مشاغلي كه دائم نشسته يا ايستاده هستند را دارند، می‌توانند با پوشیدن جوراب‌های واریسی کشی استاندارد از بروز این بیماری پیشگیری کنند. با پوشیدن جوراب، فشار لازم برای بازگشت خون ایجاد می‌شود که نقش بسیار موثری در تنظیم و جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد. استفاده از این جوراب‌ها حین بارداری نیز مطلوب است. آنها به طور یکنواخت اندام‌های پایینی را فشرده و به سیاهرگ‌ها و عضلات پا در به حرکت درآوردن موثر خون کمک می‌کنند. جوراب‌های ورایس را صبح پس از بیدار شدن و حتی قبل از خارج شدن از بستر باید پوشید. ضمنا باید در تمام طول روز به پا باشند. جوراب‌های واریس نباید در ناحیه بالایی ران یا ساق پا خیلی تنگ باشد. این بیماری پرهیز غذایی خاصی ندارد و با کاهش وزن می‌توان تا حد زیادی از پیشرفت بیماری پیشگیری کرد. در ضمن یبوست می‌تواند تا حد بسیار زیادی باعث تشدید بیماری شود. اگر کسی واریس داشته باشد چهارزانو نشستن آن را بدتر می‌کند. ورزش منظم، حفظ تناسب وزن و فعالیت بهترین راه برای قوی نگهداشتن عضلات پا و به حرکت درآمدن خون در بدن است. از غذاهای کم‌چرب، کم‌نمک و کم‌شیرین باید استفاده کرد و آب زیاد نوشید. اگر کارتان طوری است که باید در طول روز سرپا بایستید، هر از گاهی پاهای خود را به حالت کشش درآورده و نرمش دهید تا جریان خون زیاد شود و فشار وریدی کاهش یابد. از مصرف دخانیات باید خودداری کرد. تحقیقات نشان داده است سیگار باعث افزایش فشار خون و بدتر شدن واریس می‌شود. در طول روز چندین‌بار به مدت 15-10 دقیقه پای خود را بالاتر از سطح بدن نگه دارید. از به کار بردن لباس تنگ، کش جوراب، کمربند تنگ و جوراب شلواری بپرهیزید.در واریس‌های خفیف، می‌توان با روش‌های تزریق مواد شیمیایی به داخل رگهای واریسی باعث بهبود و جمع شدن رگهای واریسی شد. در این روش، دیواره‌های ورید روی هم خوابانده شده و دیگر نمی‌تواند خون را جا به جا کند، به عبارت دیگر ورید واریسی از مسیر خون حذف شده و خون از وریدهای دیگر به حرکت درمی‌آید. اگر بیماری در مراحل پیشرفته‌تر باشد، می‌توان به شکل درمان‌های رایج مانند عمل جراحی و خارج کردن رگهای خراب شده و روش‌های پیشرفته استفاده از لیزر داخل وریدی، وریدهای واریسی را روی هم خواباند و جمع کرد که هریک از این روش‌های درمانی و ترکیبی مستلزم نظر و صلاحدید پزشک متخصص است تا از این طریق از تبدیل بیماری ساده‌ای همچون واریس به یک بیماری پیشرفته و صعب‌العلاج جلوگیری شود. متاسفانه هیچ درمانی نمی‌تواند از تشکیل واریس مجدد جلوگیری کند. بهتر است قبل از اقدام درمانی با جراح عروق مشورت کنید تا راه درمانی مناسب برایتان در نظر گرفته شود. گاهی پزشک برای تسکین تورم و درد، داروهای ضدالتهاب مثل آسپیرین یا بروفن را تجویز می‌کند. اگر احساس کردید پوست اطراف وریدهای واریسی زخمی شده یا تغییر شکل داده‌اند یا اگر بدون نشانه‌های خارجی، احساس درد مداوم دارید، حتما به پزشک مراجعه کنید، چرا که ممکن است وریدهای عمقی شما مبتلا شده باشند.همه افراد بویژه خانم‌هایی که در پا و اندام تحتانی خود علائمی از واریس مشاهده می‌کنند، باید قبل از پیشرفته شدن بیماری خود به پزشک متخصص عروق مراجعه و با پیگیری، بیماری خود را درمان کنند. از نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت بپرهیزید. اگر نحوه کار شما به گونه‌ای است که مجبور هستید در محلی بی‌حرکت بمانید، اندام‌های پایینی و مچ‌ها را مرتب خم کنید. از جا برخیزید و در اطراف قدم بزنید. بالا گذاشتن پاها حداقل 30 سانتیمتر بالاتر از سطح قلب در انتهای روز به برطرف شدن تورم کمک می‌کند. در صورت نیاز، جوراب کشی واریس بپوشید. اگر وضع کاری‌تان به‌گونه‌ای است که ناچارید مدام در حالت نشسته یا ایستاده باشید، قبل از آنکه بیماری واریس به سراغتان بیاید و پشت پاهایتان از وریدهای متورم و پیچ در پیچ قابل رویت عنکبوتی شکل احاطه شود، ورزش و حرکت را در برنامه روزمره خود قرار دهید. فعالیت‌هایی مانند راه رفتن، دوچرخه‌سواری یا شنا به کاهش فشار در سیاهرگ‌ها و تخفیف ناراحتی کمک می‌کنند.
* کارشناس ارشد خون‌شناسی و بانک خون 25 درصد زنان در جهان مبتلا به واریس هستند
وریدهای سرخابی
اصغر صفری فرد *: وریدهای واریسی، وریدهای سطحی هستند که پیچ در پیچ و گشاد شده و باعث برآمدگی و تغییر رنگ می‌شوند. تحقیقات نشان می‌دهد یک‌‌چهارم جمعیت زنان در جهان از بیماری واریس رنج می‌برند، ولی بیشتر آنها نسبت به این بیماری بی‌تفاوت بوده یا با خوددرمانی از مراجعه به پزشک پرهیز و تنها معدودی از این جمعیت به پزشک مراجعه می‌کنند. بیماری واریس نسبتا شایع است و احتمال بروز آن در زنان 4 برابر مردان است. یکی از شایع‌ترین مشکلاتی که معلمان، دندانپزشکان، جراحان، آرایشگران و بقیه آنهایی که مجبورند بنا به مقتضیات شغلی خود به مدت طولانی ایستاده کار کنند، با آن مواجه شده یا می‌شوند، واریس است. زودرس‌ترین نشانه‌های وریدهای واریسی، بروز وریدهای متسع، پیچ در پیچ و سرخابی رنگ است که هنگام ایستادن در قسمت تحتانی پاها ظاهر می‌شوند.
هشدار به تنگ‌پوشان
شریان‌ها که خون پر اکسیژن را از قلب به سراسر بدن می‌برند دیواره‌ای عضلانی و ضخیم دارند که دارای بافت ارتجاعی است. دیواره وریدها که خون را از اندام‌های بدن به قلب باز می‌گردانند عضلانی است و شبکه‌ای از دریچه‌ها که به نام دریچه‌های لانه کبوتری معروف هستند، درون آنها وجود دارد که فقط به سمت قلب باز می‌شوند. وقتی خون در وریدها به حرکت در می‌آید دریچه‌ها به نوبت باز می‌شوند تا خون حرکت کند و به جلو برود و بعد بسته می‌شوند تا خون به عقب بازنگردد. وقتی دریچه‌ها ضعیف شده و به خوبی کار نکنند، دیگر قادر به بسته شدن طبیعی نبوده و حوضچه‌هایی از خون در سیاهرگ‌ها ایجاد می‌شوند. در نتیجه سیاهرگ‌ها متسع و واریسی می‌شوند. در این حالت فشار وریدی زیاد شده و ورید متورم و حالت پیچ در پیچ پیدا می‌کند که نشان‌دهنده ابتلا به واریس است. وریدهای واریسی معمولا به‌صورت طناب‌هایی برجسته و آبی رنگ درست زیر سطح پوست دیده می‌شوند. احتمال واریسی شدن در همه سیاهرگ‌ها وجود دارد اما بیشتر اندام‌های پایینی و پاها درگیر هستند. این بیماری اشکال مختلفی دارد که طی آن وریدها یا سیاهرگ‌های درشت اندام‌ها بویژه پا، برجسته و پیچ و خم‌دار شده و نمایی آبی‌رنگ و به شکل عنکبوت پیدا می‌کنند. پیشرفت واریس، بیماری خود را به شکل تغییر رنگ (لکه‌های قهوه‌ای) و چرمی شکل شدن پوست نشان می‌دهد که در نهایت به ایجاد زخم‌های واریسی منجر شده و به راحتی قابل علاج نیستند. هر شرایطی که باعث فشار بیش از حد روی پاها یا شکم شود می‌تواند منجر به واریس شود. شایع‌ترین فشارها در زمان بارداری، در افراد چاق یا افرادی که طولانی مدت می‌ایستند، وجود دارد. یبوست مزمن و در بعضی موارد نادر تومورها هم می‌توانند باعث واریس شوند. ماندن در حالت ساکن احتمال واریس را زیاد می‌کند، زیرا عضلات در حالتی که فرد بی حرکت است به پمپ کردن خون کمک نمی‌کنند. با بالا رفتن سن، وریدها ضعیف‌تر می‌شوند و احتمال واریس بیشتر می‌شود. همچنین داشتن زمینه ارثی یکی از عواملی است که در پیشرفت این بیماری نقش دارد. از طرفی ثابت نشستن یا ثابت ایستادن طولانی مدت، پوشیدن لباس‌های خیلی تنگ و استفاده از قرص‌های هورمونی در ایجاد این بیماری موثرند.
زنان باردار جوراب واریس بپوشند
کسانی که در ابتدای ابتلا به بیماری هستند، می‌توانند با مراجعه به پزشک و پوشیدن جوراب مخصوص بیماری، خود را درمان کنند. همچنین افرادی که به این بیماری مبتلا نیستند ولی فاکتورهای خطر از قبیل زمینه ارثی و مشاغلي كه دائم نشسته يا ايستاده هستند را دارند، می‌توانند با پوشیدن جوراب‌های واریسی کشی استاندارد از بروز این بیماری پیشگیری کنند. با پوشیدن جوراب، فشار لازم برای بازگشت خون ایجاد می‌شود که نقش بسیار موثری در تنظیم و جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد. استفاده از این جوراب‌ها حین بارداری نیز مطلوب است. آنها به طور یکنواخت اندام‌های پایینی را فشرده و به سیاهرگ‌ها و عضلات پا در به حرکت درآوردن موثر خون کمک می‌کنند. جوراب‌های ورایس را صبح پس از بیدار شدن و حتی قبل از خارج شدن از بستر باید پوشید. ضمنا باید در تمام طول روز به پا باشند. جوراب‌های واریس نباید در ناحیه بالایی ران یا ساق پا خیلی تنگ باشد. این بیماری پرهیز غذایی خاصی ندارد و با کاهش وزن می‌توان تا حد زیادی از پیشرفت بیماری پیشگیری کرد. در ضمن یبوست می‌تواند تا حد بسیار زیادی باعث تشدید بیماری شود. اگر کسی واریس داشته باشد چهارزانو نشستن آن را بدتر می‌کند. ورزش منظم، حفظ تناسب وزن و فعالیت بهترین راه برای قوی نگهداشتن عضلات پا و به حرکت درآمدن خون در بدن است. از غذاهای کم‌چرب، کم‌نمک و کم‌شیرین باید استفاده کرد و آب زیاد نوشید. اگر کارتان طوری است که باید در طول روز سرپا بایستید، هر از گاهی پاهای خود را به حالت کشش درآورده و نرمش دهید تا جریان خون زیاد شود و فشار وریدی کاهش یابد. از مصرف دخانیات باید خودداری کرد. تحقیقات نشان داده است سیگار باعث افزایش فشار خون و بدتر شدن واریس می‌شود. در طول روز چندین‌بار به مدت 15-10 دقیقه پای خود را بالاتر از سطح بدن نگه دارید. از به کار بردن لباس تنگ، کش جوراب، کمربند تنگ و جوراب شلواری بپرهیزید.در واریس‌های خفیف، می‌توان با روش‌های تزریق مواد شیمیایی به داخل رگهای واریسی باعث بهبود و جمع شدن رگهای واریسی شد. در این روش، دیواره‌های ورید روی هم خوابانده شده و دیگر نمی‌تواند خون را جا به جا کند، به عبارت دیگر ورید واریسی از مسیر خون حذف شده و خون از وریدهای دیگر به حرکت درمی‌آید. اگر بیماری در مراحل پیشرفته‌تر باشد، می‌توان به شکل درمان‌های رایج مانند عمل جراحی و خارج کردن رگهای خراب شده و روش‌های پیشرفته استفاده از لیزر داخل وریدی، وریدهای واریسی را روی هم خواباند و جمع کرد که هریک از این روش‌های درمانی و ترکیبی مستلزم نظر و صلاحدید پزشک متخصص است تا از این طریق از تبدیل بیماری ساده‌ای همچون واریس به یک بیماری پیشرفته و صعب‌العلاج جلوگیری شود. متاسفانه هیچ درمانی نمی‌تواند از تشکیل واریس مجدد جلوگیری کند. بهتر است قبل از اقدام درمانی با جراح عروق مشورت کنید تا راه درمانی مناسب برایتان در نظر گرفته شود. گاهی پزشک برای تسکین تورم و درد، داروهای ضدالتهاب مثل آسپیرین یا بروفن را تجویز می‌کند. اگر احساس کردید پوست اطراف وریدهای واریسی زخمی شده یا تغییر شکل داده‌اند یا اگر بدون نشانه‌های خارجی، احساس درد مداوم دارید، حتما به پزشک مراجعه کنید، چرا که ممکن است وریدهای عمقی شما مبتلا شده باشند.همه افراد بویژه خانم‌هایی که در پا و اندام تحتانی خود علائمی از واریس مشاهده می‌کنند، باید قبل از پیشرفته شدن بیماری خود به پزشک متخصص عروق مراجعه و با پیگیری، بیماری خود را درمان کنند. از نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت بپرهیزید. اگر نحوه کار شما به گونه‌ای است که مجبور هستید در محلی بی‌حرکت بمانید، اندام‌های پایینی و مچ‌ها را مرتب خم کنید. از جا برخیزید و در اطراف قدم بزنید. بالا گذاشتن پاها حداقل 30 سانتیمتر بالاتر از سطح قلب در انتهای روز به برطرف شدن تورم کمک می‌کند. در صورت نیاز، جوراب کشی واریس بپوشید. اگر وضع کاری‌تان به‌گونه‌ای است که ناچارید مدام در حالت نشسته یا ایستاده باشید، قبل از آنکه بیماری واریس به سراغتان بیاید و پشت پاهایتان از وریدهای متورم و پیچ در پیچ قابل رویت عنکبوتی شکل احاطه شود، ورزش و حرکت را در برنامه روزمره خود قرار دهید. فعالیت‌هایی مانند راه رفتن، دوچرخه‌سواری یا شنا به کاهش فشار در سیاهرگ‌ها و تخفیف ناراحتی کمک می‌کنند.
* کارشناس ارشد خون‌شناسی و بانک خون ارسال نظر
پربیننده