رضا خسروی
«زنی به نام «سیمین» در جزیره کیش با رانندگی یک تاکسی زندگی‌اش را می‌گذراند و درگیر مسائل و مشکلاتی می‌شود». این خلاصه داستان شاید در نگاه اول کاملا مناسب یک فیلم تراژدی اجتماعی باشد، اما وقتی کارگردانی مثل ابراهیم وحیدزاده سراغ این قصه می‌رود، همه چیز عوض می‌شود و با یک کمدی فانتزی رو‌به‌رو می‌شویم؛ کمدی‌ای که بر خلاف کمدی‌های رایج این روزها قرار نیست فقط ما را بخنداند. ابراهیم وحیدزاده که 20 سالی است یک سبک خاص در کمدی را به نام خودش کرده، در تازه‌ترین فیلمش هم سراغ یک نگاه متفاوت به داستان تکراری مشکلات زنان در جامعه رفته. به بهانه اکران «تاکسی نارنجی» با او گپ زدیم.
شما همیشه قصه‌هایتان را با زبان کمدی تعریف کرده‌اید،اما در کمدی جدیدتان «تاکسی نارنجی» زنها قهرمانند و محور اصلی داستان. چطور به این نگاه رسیدید؟
زنها برای من هیچ‌وقت جنس دوم نبوده‌اند و نگاهی متعادل و یکسان با شخصیت‌های مرد به آنها دارم در بعضی قصه‌ها شخصیت‌های زن حضوری پررنگ‌تر دارند و در بعضی کمرنگ‌تر اما این به معنای حذف زنها از قصه نیست. در «تاکسی نارنجی» قصه زنانه است و یک زن است که در موقعیت بحرانی تلاش می‌کند زندگی خانواده‌اش را حفظ کند و هویت فردی و استقلال هم داشته باشد. زنها در فیلم‌های من سیاهی‌لشکر نیستند و می‌کوشم به مسائل آنها با نگاهی منصفانه بپردازم. البته این قصه را بر اساس خاطره‌های یک خانم نوشته‌ام که شرایطی مشابه با سیمین را تجربه کرده بود و سعی کردم در روایت قصه به واقعیت وفادار باشم؛ بخش‌هایی داستانی شده اما اصل قصه چیزی است که در«تاکسی نارنجی» می‌بینید. خوشبختانه آن خانم هم با کمک و همکاری افراد مختلف توانسته بود راهش را هموار کند.
اما شما اصلا به زندگی سخت این زن نگاه تلخی ندارید. چقدر تعمدی این نگاه شیرین به سختی‌های زندگی سیمین ر ا انتخاب کردید؟
کاملا آگاهانه. تفاوت فیلم کمدی با فیلم تراژیک و واقع‌گرا این است که در فیلم واقعی، وقتی مشتی به کسی زده می‌شود، زیر پوست آن ناحیه سیاه می‌شود؛ ولی در فیلم کمدی، فردی زیر کامیون می‌رود و بعد از آن طرف کامیون بلند می‌شود و می‌رود. ویژگی فیلم کمدی این است که در این نوع فیلم، حادثه غمبار نیست. در این فیلم فشار مالی سیمین نشان داده می‌شود اما تیرگی، فلاکت و بدبختی که لازمه این کمبود مالی است از فیلم حذف شد تا فضای فیلم مفرح باشد. این فیلم حرف خودش را می‌زند اما با لایه شیرینی که دور خودش پیچیده تحمل آن حرف را برای مخاطب آسان می‌کند تا حرف بر عمق ذهن مخاطب اثر بگذارد اما او را به گریه نیندازد، چون واکنش گریه به مرور رنگ می‌بازد، اما اگر این واکنش به شکل مفرحی بیان شده باشد، گاه در اعمال و رفتار بعدی می‌تواند موثر باشد و اگر این اتفاق بیفتد معنی آن، این است که سازنده اثر موفق شده است. به نظر من کمدی حتما باید راه رسیدن به زندگی بهتر را به مخاطب خود ارائه دهد. گاهی در فیلم‌های کمدی قهرمان داستان می‌میرد، اما اندیشه‌ای که در ذهن مخاطب شکل می‌گیرد این است که این قهرمان به دلیل خطا به مرگ رسید و اگر این خطا را انجام نداده بود، این مسیر ادامه می‌یافت و رستگار می‌شد اما من تماشاچی می‌توانم این مسیر را تا انتها بروم و بدون خطا به رستگاری برسم.
چرا برای تاثیرگذاری بیشتر روی مخاطب، به خلوت سیمین (آزیتا حاجیان) نزدیک‌تر نشده‌اید؟
به نظرم در فرصت محدودی که یک فیلم سینمایی دارد به اندازه نیاز به گذشته و حال این شخصیت پرداخته‌ایم. نمی‌خواستم با زیاده‌روی در روایت آنچه در گذشته سیمین اتفاق افتاده فیلم را طولانی کنم. در شکل فعلی بیننده متوجه می‌شود که سیمین چه مشکلات و دغدغه‌هایی دارد و می‌تواند با او همراه شود.
گویا قبل از خانم حاجیان قرار بود نقش سیمین را مریلا زارعی بازی کند، چطور شد خانم حاجیان را جایگزین کردید؟
خانم زارعی به دلیل طولانی شدن جریان تولید نتوانست در کنار ما باشد، به نظرم او گزینه مناسبی برای این نقش بود که باید برای نزدیک شدنش به سیمین کمی او را با گریم مسن می‌کردیم. بعد از او به خانم حاجیان فکر کردم که قبلا با هم کار کرده بودیم، او از نظر سنی باید جوان‌تر می‌شد که گریم روی چهره او جواب داد. به هر حال هم خانم زارعی و هم خانم حاجیان از بازیگران خوب و حرفه‌ای سینما هستند، حضور هرکدام می‌توانست سیمایی از سیمین رسم کند؛ حالا این تصویر را خانم حاجیان شکل داده است. او بازیگر حرفه‌ای، توانا و بااخلاقی است که با انرژی این نقش را بازی کرد و من از بازی‌اش راضی هستم.
و چطور شد برای نقش «شارلوت» که یک پیرزن است، سراغ خانم پطروسیان رفتید؟
خانم پطروسیان از بازیگران بااستعداد سینمای کمدی است. معمولا بازیگران زن دوست ندارند نقش‌های مسن بازی کنند، اما او با علاقه و انرژی این نقش را بازی کرد، حضورش شیرینی خاصی به این شخصیت داده است و من بازی او را در این فیلم دوست دارم.
جز این انتخاب بازیگرهای متفاوت، شما در داستان هم به موضوعاتی اشاره می‌کنید که در این سال‌ها در سینمای ایران بویژه ژانر کمدی کمتر شنیده‌ایم و دیده‌ایم. مثلا شما روی کمونیست بودن پدر سیمین مانور کمدی می‌دهید یا با فیلم‌های وسترن شوخی می‌کنید و از موسیقی این فیلم‌ها روی بعضی از صحنه‌های فیلمتان استفاده می‌کنید. این شوخی‌ها چطور شکل گرفت؟
اگر کارگردان کارش را به شکلی صادقانه انجام دهد، قطعا از جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند تاثیر می‌گیرد و بعد از گذشتن این تاثیر از صافی ذهن کارگردان، این مساله به فیلم‌های کارگردان منتقل می‌شود. من هم تجربیات خودم را به طور طبیعی در نوشته‌هایم و فیلم‌هایم به کار می‌گیرم. من با این آدم‌ها زندگی کرده‌ام و هنگام نوشتن فیلمنامه با استناد به تجربه‌ها و خاطرات گذشته این مسائل را در فیلم‌هایم قرار دادم.
نگران نبودید مخاطب جوان که با بعضی از این موضوعات آشنایی ندارد، شوخی‌های فیلم را درک نکند و برایش جذابیت ایجاد نشود؟
یک فیلم را باید به شکل کلی تحلیل کرد. شخصیتی مانند مارکز به عنوان یک اسطوره ادبیات، کتابی به نام «صد سال تنهایی» دارد که بسیاری از مخاطبان ادبیات دنیا از خواندن آن لذت می‌برند، اما عده زیادی هم هستند که از خواندن آثار این هنرمند لذت نمی‌برند و با آن ارتباط برقرار نمی‌کنند. هیچ هنرمندی نمی‌تواند اثری تولید کند که همه جهان را تسخیر کند. هر هنرمندی مخاطبان ویژه خودش را دارد و اگر کسی بگوید اثری می‌سازد که همه مخاطبان جهان از آن لذت می‌برند، حتما نتیجه کار اثر پرت و پلایی از کار درمی‌آید. هر هنرمندی باید به مخاطبان خاص و ویژه خود فکر کند و در درجه اول برای این گروه اثری تولید کند و امیدوار باشد آنها از این کار استقبال کنند و آن را دوست داشته باشند. موقع نوشتن این قصه به آدم‌های خیلی جوان که شناختی از آن دوران و آدم‌ها ندارند فکر نمی‌کردم و تصور می‌کردم تماشاچیان من یا کسانی هستند که آن دوران را گذرانده‌اند یا اینکه نسبت به تاریخ کشورشان علاقه‌مندی داشته‌اند که درباره آن دوره مطالعه کرده‌اند و به همین دلیل چنین شخصیتی را می‌شناسند و به تماشای چنین فیلمی می‌آیند. با ابراهیم وحیدزاده، کارگردان«تاکسی نارنجی»
کمدی، راهی برای رسیدن به زندگی بهتر
رضا خسروی
«زنی به نام «سیمین» در جزیره کیش با رانندگی یک تاکسی زندگی‌اش را می‌گذراند و درگیر مسائل و مشکلاتی می‌شود». این خلاصه داستان شاید در نگاه اول کاملا مناسب یک فیلم تراژدی اجتماعی باشد، اما وقتی کارگردانی مثل ابراهیم وحیدزاده سراغ این قصه می‌رود، همه چیز عوض می‌شود و با یک کمدی فانتزی رو‌به‌رو می‌شویم؛ کمدی‌ای که بر خلاف کمدی‌های رایج این روزها قرار نیست فقط ما را بخنداند. ابراهیم وحیدزاده که 20 سالی است یک سبک خاص در کمدی را به نام خودش کرده، در تازه‌ترین فیلمش هم سراغ یک نگاه متفاوت به داستان تکراری مشکلات زنان در جامعه رفته. به بهانه اکران «تاکسی نارنجی» با او گپ زدیم.
شما همیشه قصه‌هایتان را با زبان کمدی تعریف کرده‌اید،اما در کمدی جدیدتان «تاکسی نارنجی» زنها قهرمانند و محور اصلی داستان. چطور به این نگاه رسیدید؟
زنها برای من هیچ‌وقت جنس دوم نبوده‌اند و نگاهی متعادل و یکسان با شخصیت‌های مرد به آنها دارم در بعضی قصه‌ها شخصیت‌های زن حضوری پررنگ‌تر دارند و در بعضی کمرنگ‌تر اما این به معنای حذف زنها از قصه نیست. در «تاکسی نارنجی» قصه زنانه است و یک زن است که در موقعیت بحرانی تلاش می‌کند زندگی خانواده‌اش را حفظ کند و هویت فردی و استقلال هم داشته باشد. زنها در فیلم‌های من سیاهی‌لشکر نیستند و می‌کوشم به مسائل آنها با نگاهی منصفانه بپردازم. البته این قصه را بر اساس خاطره‌های یک خانم نوشته‌ام که شرایطی مشابه با سیمین را تجربه کرده بود و سعی کردم در روایت قصه به واقعیت وفادار باشم؛ بخش‌هایی داستانی شده اما اصل قصه چیزی است که در«تاکسی نارنجی» می‌بینید. خوشبختانه آن خانم هم با کمک و همکاری افراد مختلف توانسته بود راهش را هموار کند.
اما شما اصلا به زندگی سخت این زن نگاه تلخی ندارید. چقدر تعمدی این نگاه شیرین به سختی‌های زندگی سیمین ر ا انتخاب کردید؟
کاملا آگاهانه. تفاوت فیلم کمدی با فیلم تراژیک و واقع‌گرا این است که در فیلم واقعی، وقتی مشتی به کسی زده می‌شود، زیر پوست آن ناحیه سیاه می‌شود؛ ولی در فیلم کمدی، فردی زیر کامیون می‌رود و بعد از آن طرف کامیون بلند می‌شود و می‌رود. ویژگی فیلم کمدی این است که در این نوع فیلم، حادثه غمبار نیست. در این فیلم فشار مالی سیمین نشان داده می‌شود اما تیرگی، فلاکت و بدبختی که لازمه این کمبود مالی است از فیلم حذف شد تا فضای فیلم مفرح باشد. این فیلم حرف خودش را می‌زند اما با لایه شیرینی که دور خودش پیچیده تحمل آن حرف را برای مخاطب آسان می‌کند تا حرف بر عمق ذهن مخاطب اثر بگذارد اما او را به گریه نیندازد، چون واکنش گریه به مرور رنگ می‌بازد، اما اگر این واکنش به شکل مفرحی بیان شده باشد، گاه در اعمال و رفتار بعدی می‌تواند موثر باشد و اگر این اتفاق بیفتد معنی آن، این است که سازنده اثر موفق شده است. به نظر من کمدی حتما باید راه رسیدن به زندگی بهتر را به مخاطب خود ارائه دهد. گاهی در فیلم‌های کمدی قهرمان داستان می‌میرد، اما اندیشه‌ای که در ذهن مخاطب شکل می‌گیرد این است که این قهرمان به دلیل خطا به مرگ رسید و اگر این خطا را انجام نداده بود، این مسیر ادامه می‌یافت و رستگار می‌شد اما من تماشاچی می‌توانم این مسیر را تا انتها بروم و بدون خطا به رستگاری برسم.
چرا برای تاثیرگذاری بیشتر روی مخاطب، به خلوت سیمین (آزیتا حاجیان) نزدیک‌تر نشده‌اید؟
به نظرم در فرصت محدودی که یک فیلم سینمایی دارد به اندازه نیاز به گذشته و حال این شخصیت پرداخته‌ایم. نمی‌خواستم با زیاده‌روی در روایت آنچه در گذشته سیمین اتفاق افتاده فیلم را طولانی کنم. در شکل فعلی بیننده متوجه می‌شود که سیمین چه مشکلات و دغدغه‌هایی دارد و می‌تواند با او همراه شود.
گویا قبل از خانم حاجیان قرار بود نقش سیمین را مریلا زارعی بازی کند، چطور شد خانم حاجیان را جایگزین کردید؟
خانم زارعی به دلیل طولانی شدن جریان تولید نتوانست در کنار ما باشد، به نظرم او گزینه مناسبی برای این نقش بود که باید برای نزدیک شدنش به سیمین کمی او را با گریم مسن می‌کردیم. بعد از او به خانم حاجیان فکر کردم که قبلا با هم کار کرده بودیم، او از نظر سنی باید جوان‌تر می‌شد که گریم روی چهره او جواب داد. به هر حال هم خانم زارعی و هم خانم حاجیان از بازیگران خوب و حرفه‌ای سینما هستند، حضور هرکدام می‌توانست سیمایی از سیمین رسم کند؛ حالا این تصویر را خانم حاجیان شکل داده است. او بازیگر حرفه‌ای، توانا و بااخلاقی است که با انرژی این نقش را بازی کرد و من از بازی‌اش راضی هستم.
و چطور شد برای نقش «شارلوت» که یک پیرزن است، سراغ خانم پطروسیان رفتید؟
خانم پطروسیان از بازیگران بااستعداد سینمای کمدی است. معمولا بازیگران زن دوست ندارند نقش‌های مسن بازی کنند، اما او با علاقه و انرژی این نقش را بازی کرد، حضورش شیرینی خاصی به این شخصیت داده است و من بازی او را در این فیلم دوست دارم.
جز این انتخاب بازیگرهای متفاوت، شما در داستان هم به موضوعاتی اشاره می‌کنید که در این سال‌ها در سینمای ایران بویژه ژانر کمدی کمتر شنیده‌ایم و دیده‌ایم. مثلا شما روی کمونیست بودن پدر سیمین مانور کمدی می‌دهید یا با فیلم‌های وسترن شوخی می‌کنید و از موسیقی این فیلم‌ها روی بعضی از صحنه‌های فیلمتان استفاده می‌کنید. این شوخی‌ها چطور شکل گرفت؟
اگر کارگردان کارش را به شکلی صادقانه انجام دهد، قطعا از جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند تاثیر می‌گیرد و بعد از گذشتن این تاثیر از صافی ذهن کارگردان، این مساله به فیلم‌های کارگردان منتقل می‌شود. من هم تجربیات خودم را به طور طبیعی در نوشته‌هایم و فیلم‌هایم به کار می‌گیرم. من با این آدم‌ها زندگی کرده‌ام و هنگام نوشتن فیلمنامه با استناد به تجربه‌ها و خاطرات گذشته این مسائل را در فیلم‌هایم قرار دادم.
نگران نبودید مخاطب جوان که با بعضی از این موضوعات آشنایی ندارد، شوخی‌های فیلم را درک نکند و برایش جذابیت ایجاد نشود؟
یک فیلم را باید به شکل کلی تحلیل کرد. شخصیتی مانند مارکز به عنوان یک اسطوره ادبیات، کتابی به نام «صد سال تنهایی» دارد که بسیاری از مخاطبان ادبیات دنیا از خواندن آن لذت می‌برند، اما عده زیادی هم هستند که از خواندن آثار این هنرمند لذت نمی‌برند و با آن ارتباط برقرار نمی‌کنند. هیچ هنرمندی نمی‌تواند اثری تولید کند که همه جهان را تسخیر کند. هر هنرمندی مخاطبان ویژه خودش را دارد و اگر کسی بگوید اثری می‌سازد که همه مخاطبان جهان از آن لذت می‌برند، حتما نتیجه کار اثر پرت و پلایی از کار درمی‌آید. هر هنرمندی باید به مخاطبان خاص و ویژه خود فکر کند و در درجه اول برای این گروه اثری تولید کند و امیدوار باشد آنها از این کار استقبال کنند و آن را دوست داشته باشند. موقع نوشتن این قصه به آدم‌های خیلی جوان که شناختی از آن دوران و آدم‌ها ندارند فکر نمی‌کردم و تصور می‌کردم تماشاچیان من یا کسانی هستند که آن دوران را گذرانده‌اند یا اینکه نسبت به تاریخ کشورشان علاقه‌مندی داشته‌اند که درباره آن دوره مطالعه کرده‌اند و به همین دلیل چنین شخصیتی را می‌شناسند و به تماشای چنین فیلمی می‌آیند. ارسال نظر
پربیننده