دکتر حسین افتخاری*
بر اساس رویدادهایی که طی کمتر از یک‌ماه گذشته درباره فهرست‌های انتخاباتی افتاده است و بر اساس قانون اساسی عراق، کمیته بازخواست و عدالت(که همان کمیته پاکسازی بعثی‌ها از سیستم‌های حکومتی است) تعدادی از افراد کاندیدا در فهرست‌های مختلف را حذف کرد. این مساله موجب شد تا برنامه‌ریزی‌اي که مجموعه بازیگران منطقه‌ای، داخلی و بین‌المللی درباره به قدرت رساندن بعثی‌ها در عراق کرده بودند، در این جریان مختل شود. بلافاصله واکنش‌های داخلی از سوی صالح مطلك و رافع الانی در این رابطه نشان داده شد. این افراد از چهره‌های برجسته بعثی بودند که نه‌تنها در گذشته از مهره‌های مهم حزب بعث تلقی می‌شده و فعال بودند، بلکه در چند سال گذشته هم همواره در حمایت از سیاست‌های جریان بعثی در عراق و تمجید از صدام حسین و تمایل برای به قدرت رساندن حزب بعث به شکل مجدد هیچ‌گونه کوتاهی نکرده و آن را پنهان نیز نمی‌کردند. نکته قابل توجه این است که تقریبا از 3 سال قبل تاکنون حزب بعث به‌عنوان یک آلترناتیو جدی خود را برای جریانات غربی و کشورهای عربی منطقه مطرح کرده است. از این جهت که ابزارهای بازیگری نیروهای غربی یعنی آمریکا و گروه کشورهای اشغال‌کننده عراق به دنبال ابزارهای متعادل‌کننده قدرت در عراق بودند و به ترتیب از جریان‌های مختلفی بهره‌برداری کردند اما عملا این جریان‌ها کارکرد و دستاورد روشنی برای آمریکایی‌ها نتوانستند برجای بگذارند و جمع‌بندی انگلیس برای اینکه بعثی‌ها بهترین گزینه برای بازگرداندن تعادل و موازنه جدید و مطلوب برای کشورهای غربی است، به نتیجه رسید و آمریکایی‌ها از آن موقع کار با حزب بعث را آغاز کردند و امروز هم از جریان حزب بعث که در تشکل‌های مختلف بویژه ائتلاف ملی اياد علاوی متمرکز هستند، حمایت جدی انجام می‌دهد و مبالغ بسیار زیادی پول از سوی عربستان سعودی برای به قدرت رساندن بعثی‌ها در انتخابات پارلمانی عراق اختصاص پیدا کرده و مبالغ قابل توجهی هم برای کار تبلیغاتی آنها در یک قرارداد با شرکت‌های تبلیغاتی آمریکایی منعقد شده است. این واکنش از طرف کمیته بعثی‌زدایی و عکس‌العمل‌هایی که از طرف بعثی‌ها به وجود آمد موجب شد عملا مسیرهای قانونی و پیش‌بینی شده‌ای را که از طریق دادگاه قانون اساسی تعیین شده است، به آن سو هدایت شود و به شکل طبیعی بعثی‌ها از گردونه رقابت کنار گذاشته شوند. مساله قابل توجه اینکه جریان‌های بعثی و اشخاصی مانند ایادعلاوی، صالح مطلق، ظافر العانی و همچنین رسانه‌ها و بوق‌های تبلیغاتی خارجی تلاش می‌کنند تا این بعثی‌زدایی را تحت عنوان حذف یکی از طوایف سیاسی در عراق معرفی کنند، در صورتی که همان‌طور که نوری مالکی روز پنجشنبه اعلام کرد، تعداد و نسبت بیشتری از این افراد و فهرست‌ها را شیعیان تشکیل می‌دهند و تعدادی از آنها را کردها دربر می‌گیرند و تنها تعداد محدودی از این فهرست‌ها به سنی‌ها اختصاص یافته است. این طبیعی بود که جریانات بعثی برای برجسته کردن موضوع حذف خودشان از فرآیند سیاسی سعی کنند آن را یک مساله طایفه‌ای- مذهبی جلوه دهند تا بتوانند پشتیبانی بیشتری را برای خودشان جلب کنند و از سوی دیگر باید بر این نکته تاکید کرد که گروه‌ها و ائتلاف‌های بسیاری از اهل سنت هستند که در جریان مبارزه و رقابت‌های انتخاباتی حضور دارند و هیچ‌گونه حمایتی از حضور آنها در انتخابات دیده نمی‌شود که از جمله آنها جریانات حزب اسلامی و ائتلاف ابوعشیه در استان الانبار است و بسیاری از جریانات دیگر سنی هم در انتخابات حضور پیدا خواهند کرد. از آنجایی که واکنش‌های داخلی به نتیجه‌ای نرسیده، آمریکایی‌ها برای به کار بردن آخرین اهرم فشار خود جوزف بایدن را که مظهر تمایل برای تجزیه عراق است و تئوری تجزیه عراق را از قبل مطرح کرده بود به منطقه اعزام می‌کنند تا نظر سیستم‌های تصمیم‌گیری را در عراق تغییر دهد و این کار امکان‌پذیر نیست، همان‌طوری که مقامات رسمی عراق اعلام کردند آمریکایی‌ها جز توجیه برخی از بهانه‌های امنیتی اجازه مداخله در فرآیندهای سیاسی عراق را ندارند و هرگونه مداخله در وضع عراق هم زمینه را برای واکنش‌های دیگر اقشار مردم فراهم می‌کند و هم اینکه ابزارهای بازیگری خود را خواهند سوزاند به این معنا که آمریکایی که برای ریشه‌کن کردن نظام بعثی صدام وارد عراق شده بود و تلاش می‌کرد آن را به‌عنوان یک دستاورد دموکراسی‌سازی در منطقه معرفی کند، امروز مهم‌ترین دستاویز و همپیمانش همان بعثی‌ها هستند. امروز بعثی‌ها و آمریکایی‌ها در مقابل مردم در یک جبهه قرار دارند و این همان اتفاقی است که در افغانستان افتاد. آمریکایی‌ها تلاش می‌کنند ضمن مذاکره و گفت‌و‌گو با طالبان و جریان‌های افراطی یک ترکیب حکومتی جدید را از طریق طالبان در افغانستان به وجود بیاورند و این همان پدیده‌ای است که در سطح منطقه به صورت گسترده دیده می‌شود. آمریکایی‌ها اگرچه واقفند که جریانات افراطی منطقه از طریق کشورهای مرتجعی مانند عربستان یا اردن و مصر در ابتدا پایه‌گذاری شده‌اند و تفکر فرهنگی این کشورها مهم‌ترین خاستگاه رشد جریانات افراطی متجلی در القاعده و ... است، اما امروز آمریکایی‌ها بهترین دوستان و همپیمانان خود را در حکومت‌های عربستان، اردن و مصر پیدا کرده‌اند و این پارادوکس و تضاد در شعار و عمل برای آمریکایی‌ها در تاریخ ثبت خواهد شد.
* كارشناس ارشد مسائل خاورميانه سفر شتابزده بایدن به عراق برای چیست؟
بازگشت بعث
دکتر حسین افتخاری*
بر اساس رویدادهایی که طی کمتر از یک‌ماه گذشته درباره فهرست‌های انتخاباتی افتاده است و بر اساس قانون اساسی عراق، کمیته بازخواست و عدالت(که همان کمیته پاکسازی بعثی‌ها از سیستم‌های حکومتی است) تعدادی از افراد کاندیدا در فهرست‌های مختلف را حذف کرد. این مساله موجب شد تا برنامه‌ریزی‌اي که مجموعه بازیگران منطقه‌ای، داخلی و بین‌المللی درباره به قدرت رساندن بعثی‌ها در عراق کرده بودند، در این جریان مختل شود. بلافاصله واکنش‌های داخلی از سوی صالح مطلك و رافع الانی در این رابطه نشان داده شد. این افراد از چهره‌های برجسته بعثی بودند که نه‌تنها در گذشته از مهره‌های مهم حزب بعث تلقی می‌شده و فعال بودند، بلکه در چند سال گذشته هم همواره در حمایت از سیاست‌های جریان بعثی در عراق و تمجید از صدام حسین و تمایل برای به قدرت رساندن حزب بعث به شکل مجدد هیچ‌گونه کوتاهی نکرده و آن را پنهان نیز نمی‌کردند. نکته قابل توجه این است که تقریبا از 3 سال قبل تاکنون حزب بعث به‌عنوان یک آلترناتیو جدی خود را برای جریانات غربی و کشورهای عربی منطقه مطرح کرده است. از این جهت که ابزارهای بازیگری نیروهای غربی یعنی آمریکا و گروه کشورهای اشغال‌کننده عراق به دنبال ابزارهای متعادل‌کننده قدرت در عراق بودند و به ترتیب از جریان‌های مختلفی بهره‌برداری کردند اما عملا این جریان‌ها کارکرد و دستاورد روشنی برای آمریکایی‌ها نتوانستند برجای بگذارند و جمع‌بندی انگلیس برای اینکه بعثی‌ها بهترین گزینه برای بازگرداندن تعادل و موازنه جدید و مطلوب برای کشورهای غربی است، به نتیجه رسید و آمریکایی‌ها از آن موقع کار با حزب بعث را آغاز کردند و امروز هم از جریان حزب بعث که در تشکل‌های مختلف بویژه ائتلاف ملی اياد علاوی متمرکز هستند، حمایت جدی انجام می‌دهد و مبالغ بسیار زیادی پول از سوی عربستان سعودی برای به قدرت رساندن بعثی‌ها در انتخابات پارلمانی عراق اختصاص پیدا کرده و مبالغ قابل توجهی هم برای کار تبلیغاتی آنها در یک قرارداد با شرکت‌های تبلیغاتی آمریکایی منعقد شده است. این واکنش از طرف کمیته بعثی‌زدایی و عکس‌العمل‌هایی که از طرف بعثی‌ها به وجود آمد موجب شد عملا مسیرهای قانونی و پیش‌بینی شده‌ای را که از طریق دادگاه قانون اساسی تعیین شده است، به آن سو هدایت شود و به شکل طبیعی بعثی‌ها از گردونه رقابت کنار گذاشته شوند. مساله قابل توجه اینکه جریان‌های بعثی و اشخاصی مانند ایادعلاوی، صالح مطلق، ظافر العانی و همچنین رسانه‌ها و بوق‌های تبلیغاتی خارجی تلاش می‌کنند تا این بعثی‌زدایی را تحت عنوان حذف یکی از طوایف سیاسی در عراق معرفی کنند، در صورتی که همان‌طور که نوری مالکی روز پنجشنبه اعلام کرد، تعداد و نسبت بیشتری از این افراد و فهرست‌ها را شیعیان تشکیل می‌دهند و تعدادی از آنها را کردها دربر می‌گیرند و تنها تعداد محدودی از این فهرست‌ها به سنی‌ها اختصاص یافته است. این طبیعی بود که جریانات بعثی برای برجسته کردن موضوع حذف خودشان از فرآیند سیاسی سعی کنند آن را یک مساله طایفه‌ای- مذهبی جلوه دهند تا بتوانند پشتیبانی بیشتری را برای خودشان جلب کنند و از سوی دیگر باید بر این نکته تاکید کرد که گروه‌ها و ائتلاف‌های بسیاری از اهل سنت هستند که در جریان مبارزه و رقابت‌های انتخاباتی حضور دارند و هیچ‌گونه حمایتی از حضور آنها در انتخابات دیده نمی‌شود که از جمله آنها جریانات حزب اسلامی و ائتلاف ابوعشیه در استان الانبار است و بسیاری از جریانات دیگر سنی هم در انتخابات حضور پیدا خواهند کرد. از آنجایی که واکنش‌های داخلی به نتیجه‌ای نرسیده، آمریکایی‌ها برای به کار بردن آخرین اهرم فشار خود جوزف بایدن را که مظهر تمایل برای تجزیه عراق است و تئوری تجزیه عراق را از قبل مطرح کرده بود به منطقه اعزام می‌کنند تا نظر سیستم‌های تصمیم‌گیری را در عراق تغییر دهد و این کار امکان‌پذیر نیست، همان‌طوری که مقامات رسمی عراق اعلام کردند آمریکایی‌ها جز توجیه برخی از بهانه‌های امنیتی اجازه مداخله در فرآیندهای سیاسی عراق را ندارند و هرگونه مداخله در وضع عراق هم زمینه را برای واکنش‌های دیگر اقشار مردم فراهم می‌کند و هم اینکه ابزارهای بازیگری خود را خواهند سوزاند به این معنا که آمریکایی که برای ریشه‌کن کردن نظام بعثی صدام وارد عراق شده بود و تلاش می‌کرد آن را به‌عنوان یک دستاورد دموکراسی‌سازی در منطقه معرفی کند، امروز مهم‌ترین دستاویز و همپیمانش همان بعثی‌ها هستند. امروز بعثی‌ها و آمریکایی‌ها در مقابل مردم در یک جبهه قرار دارند و این همان اتفاقی است که در افغانستان افتاد. آمریکایی‌ها تلاش می‌کنند ضمن مذاکره و گفت‌و‌گو با طالبان و جریان‌های افراطی یک ترکیب حکومتی جدید را از طریق طالبان در افغانستان به وجود بیاورند و این همان پدیده‌ای است که در سطح منطقه به صورت گسترده دیده می‌شود. آمریکایی‌ها اگرچه واقفند که جریانات افراطی منطقه از طریق کشورهای مرتجعی مانند عربستان یا اردن و مصر در ابتدا پایه‌گذاری شده‌اند و تفکر فرهنگی این کشورها مهم‌ترین خاستگاه رشد جریانات افراطی متجلی در القاعده و ... است، اما امروز آمریکایی‌ها بهترین دوستان و همپیمانان خود را در حکومت‌های عربستان، اردن و مصر پیدا کرده‌اند و این پارادوکس و تضاد در شعار و عمل برای آمریکایی‌ها در تاریخ ثبت خواهد شد.
* كارشناس ارشد مسائل خاورميانه ارسال نظر
پربیننده