قتل در ساختمان 85

سمیرا جعفری آثار پلیسی با تعقیب و گریزها و هیجانات ناشی از صحنه‌های اکشن فراوان و معماهای درون داستان و کارآگاهان باهوشی که با امکانات الکترونیکی فراوان به مقابله با مجرمان می‌روند همیشه و در همه‌جا موردپسند مخاطبان بوده طوری که در بین آثار ساخته شده در سینما و تلویزیون جهان بیش از نیمی از آنها در ژانر پلیسی است. البته این ژانر از مدت‌ها پیش دغدغه کارگردان‌های وطنی هم بوده است، ولی به دلیل نبود امکانات، قصه مناسب و نیروی انسانی حرفه‌ای هنوز نتوانسته کار قابل قبولی در این ژانر عرضه کنند و بیشتر سعی کرده این آثار را به شکل معمایی ساخته و به این شیوه مخاطبان را همراه خود به تماشا بنشاند. این در حالی است که عده‌ای بر این عقیده‌اند که در عصری که تکنولوژی حرف اول را می‌زند، ساخت سریال‌های معمایی چندان جالب نیست. اما در این بین یکی از کارگردانان ایرانی بیکار ننشست و در سال 80 نخستین سریال پلیسی خود را با ایجاد صحنه‌های تعقیب و گریز و اکشن ساخت. درست حدس زدید حرف از مهدی فخیم‌زاده کارگردان و بازیگر سینما و تلویزیون است. او با ساخت 3 مجموعه پلیسی «خواب و بیدار»، «حس سوم» و «بی‌صدا فریاد کن» توانست گونه‌ای جدید را در بین مجموعه‌های پلیسی ایجاد کند و مدتی هم هست که قصد دارد ‌ چهارمین اثر خود را در ژانر پلیسی بسازد. «قتل در ساختمان 85» عنوان جدیدترین اثر فخیم‌زاده است که ساخت آن را از 25 اسفندماه سال گذشته آغاز کرد و تاکنون بیش از نیمی از کار در لوکیشن‌های متعددی در تهران تصویربرداری شده و قرار است سال آینده شاهد پخش این سریال در 26 قسمت 45 دقیقه‌ای از شبکه 2 سیما باشیم. فخیم‌زاده داستان «قتل در ساختمان 85» را که خود نگاشته است، اینگونه روایت می‌کند: داستان از پیدا شدن جسدي در طبقه 16 یک ساختمان شروع می‌شود و همه اهالی ساختمان مورد اتهام قرار می‌گیرند، تا اینکه بازپرس از راه می‌رسد و شروع به تحقیق می‌کند و زخم‌های کهنه اهالی ساختمان باز می‌شود و یکسری مسائل که به آسیب‌های اجتماعی و روابط بین آدم‌ها بازمی‌گردد، رو می‌شود و در عین حال اتفاقات دیگری به دنبال پیدا شدن جسد در ساختمان رخ می‌دهد. فخیم‌زاده از بازیگران نام‌آشنایی که قبلا با آنها کار کرده و همچنین بازیگرانی که نخستین همکاری وی با آنها در این مجموعه بوده استفاده کرده است. روز کم‌ بازیگر دوست داشتیم روزی را برای رفتن به محل تصویربرداری مجموعه «قتل در ساختمان 85» انتخاب کنیم که اکثر بازیگران نام‌آشنای این پروژه حضور داشته باشند، ولی وقتی وارد خانه‌ای که محل تجمع گروه فخیم‌زاده است، می‌شوم، تنها چهره آشنا در بین بازیگران محمود پاک‌نیت است که به اتفاق 2 بازیگر دیگر که چهره آشنایی ندارند، داخل آشپزخانه خانه نشسته و مشغول صرف صبحانه هستند البته برای سکانسی که قرار است در حال حاضر ضبط نشود، چون ساعت حدود 11 است و گروه به گفته حسن مصطفوی مدیر تولید پروژه از ساعت 7 صبح مشغول کار هستند. ظاهرا این سکانس مربوط به زمانی است که خانواده بازپرس هم وارد ماجرای قتل در ساختمان 85 می‌شوند و از آنجایی که پسر بازپرس خبرنگار است، اتفاقاتی برایش می‌افتد که می‌خواهد برای پدر بازگو کند. دوربین هم داخل آشپزخانه جای گرفته و جایی برای ایستادن نیست پس به سمت در ورودی بازمی‌گردم که فخیم‌زاده را پشت مانیتور می‌بینم که دستورات لازم را از همان‌جا به محمد افسری (تصویربردار) گوشزد می‌کند. در کنار کارگردان کاملا جدی و تا حدودی تندمزاج می‌نشینم تا شاهد بازی بازیگران باشم. بازپرس، عروس و پسرش دور میز نشسته‌اند. بازپرس شروع به شیرین کردن چایی‌اش می‌کند و در همین حین بدون آنکه به صالح نگاه کند (ظاهرا از او دلگیر است) می‌گوید: کی ولت کردن؟ صالح: همین یک ساعت پیش. بازپرس: چی گفتن؟ صالح: هیچی گفتن برو، طرف رضایت داده. بازپرس شروع به خوردن چایی‌‌اش می‌کند و پسرش ادامه می‌دهد: - آقاجون شما منو می‌شناسین، من اهل این‌جور کثافت‌کاری‌ها نیستم. بازپرس: چرا به من می‌گی، به او بگو (به فاطمه اشاره می‌کند). فاطمه: من به صالح اطمینان دارم. بازپرس: خب، پس دیگه مشکلی نیست. صالح: شما چی؟ شما هم اطمینان دارین؟ بازپرس: آره. البته نه به اندازه بلاهتت. صالح: راست می‌گین، خنگ‌بازی درآوردم، نباید ندیده و نشناخته می‌رفتم تو اون خونه. بازپرس: موندم چطور شد ولت کردن؟ صالح: مطمئن باشم، شما کاری نکردین. بازپرس: نه، یعنی کاری نمی‌تونستم بکنم. صالح: می‌تونستین هم نمی‌کردین. بازپرس: درسته. صالح: ولی به خاطر شما واسه من پاپوش دوخته بودن. بازپرس: آره. اینم یک جور بدشانسیه. وقتی آدم باباش بازپرس باشه خود به خود دشمن‌های زیادی پیدا می‌کنه، کاریش نمی‌شه کرد. صالح: درسته واسه همین فکر کردم بهتره خودم دست به کار بشم. صالح روزنامه‌ای را به طرف بازپرس دراز می‌کند. بازپرس می‌گیرد و به روزنامه خیره می‌شود. صالح ادامه می‌دهد: همان روزنامه‌ای است که عکاس و خبرنگار به قدرت نشان داده‌اند. بازپرس با تعجب: نباید اینو چاپ می‌کردین. صالح: چاپ نکردیم، ساختگیه، بچه‌ها با این رفتن سراغ قدرت علی‌آبادی و ترسوندنش. گمانم همین موجب شد که منو ول کنه. بازپرس: از کجا فهمیدین که اینا دستگیر شدن؟ صالح: وقتی آدم پسر بازپرس قربانی باشه، دوستای زیادی پیدا می‌کنه. هم میون زندانی‌ها، هم تو زندان‌بان‌ها. اینم یه جور خوش‌شانسیه. کاریشم نمی‌شه کرد. بازپرس لبخندی می‌زند و ته‌مانده چایی‌اش را سر می‌کشد و به صالح خیره می‌شود... کات فخیم‌زاده بدون هیچ حرف دیگری بعد از چند برداشت و تغییر نمای سکانس‌ها، نشان‌ از رضایت کارگردان است. کارگردانی که حضورش در عرصه بازیگری و کارگردانی به سال 1348 و تئاتر بازمی‌گردد و سینما را برای نخستین بار در سال 1351 با بازی در فیلم «تپلی» تجربه کرد. فخیم‌زاده در زمینه کارگردانی و بازیگری آثاری همچون فیلم‌های سینمایی «میراث من مجنون»، «تشریفات»، «مسافران مهتاب»، «بهار در پاییز»، «طپش»، «خواستگاری»، «همسر» و «هم‌نفس» را در کارنامه هنری خود دارد، ولی حضور او تنها به سینما بازنمی‌گردد، بلکه وی فعالیت چشمگیری در تلویزیون داشته که شروع آن با مجموعه «تنهاترین سردار» در سال 73 بود که زندگی امام حسن مجتبی (ع) را روایت کرد. ظاهرا «تنهاترین سردار» تجربه شیرینی برای فخیم‌زاده بود چون 3 سال بعد از آن ساخت پروژه‌ای عظیم‌تر همچون «ولایت عشق» را آغاز کرد و این بار زندگی امام رضا (ع) را به تصویر کشید که با استقبال بالایی از طرف مخاطبان تلویزیون روبه‌رو شد. اما فخیم‌زاده در سال 80 و ساخت مجموعه «خواب و بیدار» عرصه جدیدی از فیلمسازی را تجربه کرد. این مجموعه با داستان پرکشش و کاراکترهای جذابش تبدیل به پرطرفدارترین سریال پلیسی سال شد و ظاهرا بخشی از جذابیت‌های آن مرهون کاراکترهای منفی آن بود، مثل ناتاشا و اصغر کپک و بخشی دیگر مربوط به حضور بازیگران حرفه‌ای همچون محمد صادقی، رویا نونهالی، دانیال حکیمی و... بود. این استقبال، فخیم‌زاده را بر آن داشت که چند سال بعد سریالی با عنوان «حس سوم» را خلق کند؛‌ سریالی که به‌رغم موضوع جدید که مربوط به حس بویایی زنی بود که به مواد مخدر حساس بود و همین‌طور سکانس‌های اکشن استانداردش مانند کار قبلی مورد رضایت واقع نشد، ولی با این وجود همچنان در بین سریال‌های دیگر پلیسی جایگاه بهتری داشت. اما سومین اثر فخیم‌زاده یعنی «بی‌صدا فریاد کن» درباره قرص‌های تقلبی اکس و برنج و مرگی که بر اثر استفاده از آنها اتفاق می‌افتد، بود؛ موضوعی که چندسالی است در بین تمام جوامع معضل بزرگی به شمار می‌آید. این کار هم مانند آثار دیگر وی مورد رضایت مخاطب قرار گرفت چون در آن اثر هم صحنه‌هایی از تعقیب و گریز و حادثه دیده می‌شد اما ظاهرا در این کار خبری از این صحنه‌ها نیست و فخیم‌زاده قرار است به شیوه‌ای دیگر داستان قتل را روایت کند. پس بهتر دیدم برای شنیدن جزئیات بیشتر گپی با فخیم‌زاده بزنم. برای ساخت این ژانر منابع زیادی نداشتیم فخیم‌زاده ساخت جدیدترین سریال خود را خیلی اتفاقی می‌داند و می‌گوید: «بعد از مجموعه «بی‌صدا فریاد کن» قصد داشتم فیلم سینمایی بسازم ولی با پیشنهادی که از طرف سیما‌فیلم شد، مجددا تصمیم به ساخت سریالی با محوریت بازپرس و عملکرد قوه قضائیه گرفتم. البته این ژانر هم زیرمجموعه ژانر پلیسی است ولی این بار قهرمان قصه بازپرس است، یعنی برخلاف مجموعه‌های قبلی از اکشن‌های بیرونی منفک است و داستان، معماگونه جلو می‌رود». وی در ادامه می‌گوید: «ما حدود چندماه برای تحقیق و نگارش فیلمنامه وقت گذاشتیم و از آن جایی که برای آثاری با مضمون قضایی منابعی وجود ندارد تا حدودی در مرحله تحقیق کارمان سخت بود. البته یکسری نوشته‌هایی وجود داشت که بازپرس‌های مختلف به نگارش درآورده بودند که بیشتر شامل خاطره‌ها بود تا عملکرد این حوزه، به همین خاطر برای آشنایی با کار این افراد به شکل مستقیم با آنها ارتباط برقرار کردم و ملاقات‌هایی با قاضی کوه‌کمری، قاضی سراج و بازپرس اصغرزاده داشتم». فخیم‌زاده از چگونگی پرداختن به قصه و منبع الهام خود می‌گوید: «خاطرم است مطلبی در روزنامه خواندم با این موضوع که در پارکینگ ساختمانی که در حال بازسازی است، جسدی پیدا ‌شد، این واقعه منبع الهام برای من بود و داستانم را ساختم. البته در این ساختمان جسد لای دیوار یکی از واحدها پیدا می‌شود و بقیه داستان و شخصیت‌ها و... ساخته و پرداخته ذهنیات خودم است». وی در ادامه درباره انتخاب بازیگران این مجموعه اظهار می‌کند: «بازیگرانی هستند که مدت‌ها با آنها همکاری کرده‌ام و در این کار هم این اتفاق افتاده مثل خانم نونهالی، انوشیروان فاطمی، لیلا برخورداری و... . به نظرم هر کارگردانی با یکسری بازیگران راحت‌تر کار می‌کند و همین‌ مساله همکاری‌های متعددی را ایجاد می‌کند، ولی بالعکس گاهی همکاری طوری رخ می‌دهد که بازیگر و کارگردان تجربه خوبی از همکاری با یکدیگر ندارند. اما درباره بازیگرانی که نخستین همکاری من با آنهاست باید بگویم، یکی از انتخاب‌های من محمود پاک‌نیت بود که در نقش بازپرس یعنی شخصیت اصلی قصه ما بازی می‌کند. من سال‌هاست محمود پاک‌نیت را می‌شناسم و همیشه دوست داشتم با او همکاری کنم. البته چند باری هم قصد داشتم این کار را عملی کنم که فرصتش پیش نیامد ولی خوشبختانه در این مجموعه شرایط طوری بود که این همکاری صورت گرفت و از این انتخاب بسیار راضی هستم». فخیم‌زاده در چند سریال ساخته خودش بازی کرده و البته همیشه نقش‌های منفی را بر عهده گرفته است. در این کار هم در نقش «قدرت» یکی از خلافکارها ایفای نقش می‌کند. وی درباره حضورش به عنوان بازیگر می‌گوید: «من حداقل در نیمی از فیلم‌های سینمایی که ساخته‌ام بازی نکرده‌ام اما درباره مجموعه‌های تلویزیونی باید بگویم، در «خواب و بیدار» قصد نداشتم بازی کنم چون تجربه‌ اولم در این ژانر بود و نگران بودم که آیا مورد قبول واقع می‌شود یا نه. ولی بعد از مدتی که ‌ جلوتر رفتم احساس کردم می‌توانم این نقش را بازی کنم. اما درباره مجموعه «حس سوم» و «بی‌صدا فریاد کن» نقش طوری بود که خودم می‌توانستم بازی کنم. در این مجموعه هم، نقش قدرت را بازی می‌کنم، چون همیشه دوست دارم در نقشی بازی کنم که مرا اقناع کند و جای بازی داشته باشد و به منفی یا مثبت بودن نقش اهمیت نمی‌دهم، ولی در نهایت و در درجه اول من یک بازیگر بودم و در فیلم‌های کارگردان‌های مختلفی بازی کرده‌ام اما در مقطعی تصمیم گرفتم در آثار کارگردان‌های دیگر بازی نکنم و دلایل مختلفی هم برای این کار دارم. اول اینکه من یک کارگردان صاحب سبک هستم و در حال حاضر به کارگردانی به عنوان حرفه‌ اصلی‌ام نگاه می‌کنم. همین‌طور با حضور در کار همکاران دیگر شاید تا حدودی تناقض ایجاد شود، یعنی می‌خواهم با سبک خودم کار کنم و این مساله تا حدودی مشکل‌ساز است. البته مدتی است در مجموعه «مختارنامه» داوود میرباقری بازی می‌کنم که پیشنهاد خود ایشان بود و از آن‌جایی که سبک ایشان کاملا متفاوت است، این نقش را پذیرفتم». فخیم‌زاده به رضایت‌بخش نبودن آثار پلیسی که امروزه ساخته می‌شود، اشاره می‌کند و می‌گوید: «من خیلی پیگیر برنامه‌های تلویزیون نیستم ولی تا آنجا که دیده‌ام، خیلی خوشم نیامده، چون یک نوع ساده‌انگاری در کار دیده می‌شود، طوری که گاهی اوقات تصور می‌شود،‌پلیس‌های ما از هوش زیادی برخوردار نیستند و مخاطب جلوتر از پلیس قصه است و به نظر من این ضعف از نبود فیلمنامه‌های قوی و عوامل حرفه‌ای دیگر ناشی می‌شود». بازپرس قرباني فخیم‌زاده فرصت بیشتری برای گفت‌وگو به ما نمی‌دهد و برای طراحی میزانسن سکانس بعدی به گروه در حال تردد می‌پیوندد. تنها کسی که در این بین آرام و بدون عجله است، محمود پاک‌نیت است که کلاه‌گیس خاکستری روی سر گذاشته است. شخصیت‌پردازی بازپرس کامل است محمود پاک‌نیت همیشه چهره آشنا و محبوب برای مخاطبان سینما و تلویزیون بوده ولی مدتی است پخش مجموعه «یوسف پیامبر(ع)» و حضور در نقش«یعقوب نبی(ع)» این محبوبیت را دوچندان کرد. پاک‌نیت در این مجموعه که نخستین همکاری‌اش با مهدی فخیم‌زاده است، در نقش بازپرس بازی می‌کند. او از کم و کیف نقش خود و همکاری‌اش با فخیم‌زاده سخن به میان می‌آورد: «شخصیتی که در آن بازی می‌کنم، بازپرس قربانی است؛ فردی جدی و با سرعت عمل بالا و شکاک نسبت به همه چیز و در عین حال متین و کاربلد. البته گذشته‌ای دارد که در بخش‌های مختلف سریال به آن اشاره می‌شود.» پاک‌نیت درباره سکانسی که در حال بازی آن است، می‌گوید: در ساختمانی که ساکنان زیادی دارد قتلی صورت می‌گیرد و بازپرس و همکارانش برای فاش شدن حقایق به تحقیق و بررسی می‌پردازند که در این تحقیق‌ها به ماجراهای دیگری پی می‌برند و اما در این ماجراها برای پسر بازپرس که خبرنگار است، اتفاقاتی می‌افتد و به زندان می‌رود و در این سکانس پسر از زندان آزاد شده و برای پدرش توضیح می‌دهد که این اتفاق تنها یک پاپوش بوده است. محمود پاک‌نیت را در هیبت یک پلیس قبلا در مجموعه 90 قسمتی «سلام» دیده بودیم که رئیس‌کلانتری بود و هر روز با اتفاقات مختلفی روبه‌رو می‌شد. وی درباره دیگر کارهای پلیسی و تفاوت آنها با مجموعه «قتل در ساختمان 85» می‌گوید: «نخستین حضور من در کار پلیسی مربوط به سال 77 و فیلم سینمایی «لاک‌پشت» به کارگردانی علی‌شاه‌حاتمی بود و بعد از آن مجموعه «سلام» که شما هم به آن اشاره کردید، البته در مجموعه «سلام» نقش پلیسی را داشتم که تنها مجرم را دستگیر می‌کرد ولی در این کار بازپرس برای رسیدن به حقایق و پیدا کردن قاتل بازجویی می‌کند». پاک‌نیت در ادامه درباره رسیدن به شخصیت بازپرس توضیح می‌دهد: «در نوشته آقای فخیم‌زاده شخصیت بازپرس به شکل کامل طراحی شده است، ولی من هم سعی کردم علاوه بر فیلمنامه از راهنمایی‌های خود فخیم‌زاده هم استفاده کنم، چون ایشان با افراد متخصص زیادی در این زمینه صحبت کرده است». وی در پایان درباره همکاری‌اش با فخیم‌زاده می‌افزاید: «من فخیم‌زاده را بیش از 25 سال است که می‌شناسم ولی به لحاظ کاری دورادور از کارهای یکدیگر باخبر بودیم. من هم دوست داشتم با ایشان کار کنم که خوشبختانه در این سریال این اتفاق افتاد. در این کار پشت‌ صحنه‌ای بسیار دوست‌داشتنی و صمیمی و در عین حال منظم داریم که برای من بسیار جذاب است و به نظرم این‌کار جزو سریال‌هایی است که مورد استقبال قرار می‌گیرد، چون قصه‌ای جذاب دارد از لحظه‌های خاص تعلیق و گره پر است اگر این صحنه‌ها خوب از آب در بیاید که قطعا باتجربه‌ای که فخیم‌زاده دارد، این طور می‌شود، کار پربیننده‌ای خواهد شد». مجالی برای ماندن نیست، چون همه گروه در تکاپو برای ضبط سکانس‌های دیگر هستند و وقتی برای گفت‌وگو ندارند. گروه را به حال خود گذاشته و تا سال آینده منتظر هستیم تا شاهد جدیدترین اثر فخیم‌زاده باشیم و ببینیم این کار به مانند دیگر آثار فخیم‌زاده مورد استقبال قرار می‌گیرد یا خیر؟ عوامل توليد عواملي كه با فخيم‌زاده در اين سريال همكاري دارند به ترتيب حروف الفبا عبارتند از: بازيگران: محسن افشانی، بهرام ابراهیمی، لیلا برخورداری، محمود پاک‌نیت، احسان پروال، صابر تاتاری، اردشیر تفتی، عمار تفتی، کیوان تقی‌زاده، روح‌الله حقگو، زندیش حمیدی، امیررضا دلاوری، سامره رضایی، سروین رفیعیان، نفیسه روشن، علی زرینی، انوشیروان فاطمی، فرهاد شریفی، لیدا عباسی، منوچهر قدیری، حمیدرضا قلی‌خانی، رانا قیصرنژاد، آشا محرابی، مهدی صیامی، رویا نونهالی و ساعد هدایتی. ساير عوامل عبارتند از: رضا انصاریان(تهیه‌کننده)، حسن مصطفوی(مدیر تولید)، محمد افسری(تصویربردار) جواد مقدس(صدابردار)، مهین نویدی(طراح گریم)، رامین عاشوری(طراح صحنه)، هایده صفی‌یاری(طراح لباس).