کامیار کیان: پیش‌بینی اینکه تهمینه میلانی چه سوژه‌ای را برای فیلم ساختن انتخاب کرده اساسا چندان دشوار نیست. طبق سیاق چند فیلم اخیر میلانی، بررسی معضلات و مشکلات مبتلابه اجتماع ایران بویژه با گرایش آسیب‌های مبتلابه بانوان و دختران ایرانی محل بحث فیلم اخیر تهمینه میلانی است. اما آیا بناست تکرار فیلم‌های قبلی او را ببینیم یا اینکه میلانی آستین بالا زده و طرحی نو در انداخته است؟ گرایش به طرح موضوعات جامعه‌شناختی و البته این اواخر روانشناسانه به تم اصلی آثار میلانی تبدیل شده است. این روالی است که به وضوح در «آتش‌بس» بشدت بروز پیدا کرده بود و در این فیلم تازه اکران شده میلانی هم اساس کار را شکل داده است، اما در این میان و فارغ از اینکه نوع نگاه و زاویه دید میلانی به این موضوعات مورد تایید این قلم باشد یا خیر (که البته در این نوشته محلی از اعراب ندارد)، نکته اساسی‌ای که باید پذیرفت، اين است كه «تسویه‌حساب» میلانی چندان شباهتی به تسویه‌حساب‌های سینمایی ندارد و جدای از مساله توقیف شدن و رفع توقیف شدنش، مایه چندانی برای بحث و تحلیل در دل ندارد. چرا؟ عرض می‌کنم. تهمینه میلانی برای تهیه فیلمنامه کار اخیرش تحقیقات میدانی وسیعی حول و حوش موضوعات مورد علاقه‌اش داشته و برای درک درست این مشکلات هم سراغ آسیب‌دیده‌ها رفته، و هم روانشناسانی که سعی کرده‌اند اثرات این آسیب‌ها را کاهش دهند اما در کنار همه این تلاش‌ها برای رسیدن به نتایجی در خور یک تحقیق میدانی درست و درمان (درباره نتایج آن در ادامه خواهم گفت) و برای پرداخت و پرورش موضوعات خشک و غیرقابل انعطاف یا به تعبیری بهتر، زمخت و نخراشیده و البته جلا نخورده و رسیدن به فیلمنامه‌ای درخور برای بیان سلیس موضوعات مدنظرش در قالب سینمای داستانی و با ابزار داستان‌پردازی، انرژی زیادی را صرف نکرده یا رمقی برایش باقی نبوده که مصروف رسیدن به این نتیجه کند. این داستان درباره کارگردانی و پرداخت تصویری فیلم و بازی گرفتن از بازیگران و حتی در ساده‌ترین شکل آن، دکوپاژ صحنه‌های خارجی (به شدت) و داخلی (با شدت کمتر) صادق است. تسویه‌حساب می‌تواند مستندی باشد درباره از هم‌پاشیدگی اجتماعی، گسست میان خانواده‌ها و... می‌تواند مستندی باشد درباره پدران و مادرانی که بدون اینکه خودشان بدانند و بفهمند که چه می‌کنند و چه هدفی دارند تصمیم به ازدواج می‌گیرند و در همین اثنا بچه‌دار هم می‌شوند (ترجیحا پدر باید سرباز باشد و نادان و جوان و مادر ساده و صبور و...) می‌تواند مستندی باشد درباره دخترانی که در سنین پایین و پیش از آنکه دست چپ و راستشان را بشناسند ازدواج می‌کنند و احتمالا بچه‌دار می‌شوند و... بچه‌هایشان را از سر استیصال می‌کشند یا گم می‌کنند یا... (ترجیحا با اسامی مشابه زیبا، لیلا یا چیزی شبیه به این...) می‌تواند مستندی باشد درباره دختری که پس از یک‌بار شکست در ازدواج و دردسرهای همراهی با شوهری محکوم به مرگ، عاشق پسر جوانی می‌شود که اتفاقا رضا عطاران نقش او را بازی می‌کند و جوان است و دور و برش را دختران جوان گرفته‌اند و علی خیانت می‌کند و بی‌وفایی و دختر دلش می‌شکند و چندین بار رگش را می‌زند و می‌زند و می‌زند و... و سرآخر از پسرک جوان و تمام هم‌جنسان او متنفر می‌شود و او را نمی‌بخشد و... (ترجیحا اسم دختر زیور باشد که بعدها تبدیل شده باشد به زیبا). تسویه‌حساب می‌تواند مستندی باشد درباره مادرانی که در جوانی بیوه شده و تجدیدفراش کرده‌اند و اتفاقا دختری نوجوان در خانه دارند که قربانی هوس ناپدری می‌شود و... می‌تواند مستندی باشد درباره دخترانی که سر پرشوری دارند و پرانرژی هستند و البته همه مردان را شبیه به پدرشان می‌بینند. این فیلم می‌توانست مستندی باشد درباره مردان و بوالهوسی‌هاشان و اینکه تنوع‌طلبند و احتمالا همیشه در کیفی که زیر صندلی ماشین دارند پول نقد به قدر کافی فراهم است و... درباره مردانی که روز ازدواجشان هوس ماجراجویی به سرشان می‌زند و البته می‌تواند مستندی باشد درباره مردان غیور، صبور، با فرهنگ، فداکار، خوب، دوست‌داشتنی و... .
تسویه‌حساب متاسفانه به هیچ‌یک از این امکان‌های پیش رویش نزدیک هم نمی‌شود (سطح طرح موضوعات دقیقا چیزی شبیه سطح بیان این مطلب درباره این فیلم است). در تسویه‌حساب رگه‌هایی از همه این موضوعات بشدت تلخ و گزنده و البته تراژیک که ممکن است هر روز و هر ساعت در کنار ما و حتی در مقابل چشمان ما اتفاق بیفتد و قطعا اهمیت طرح آن حتی اگر صرفا در حد طرح موضوع باشد بر کسی پوشیده نیست ولی نکته اینجاست که همه این موضوعات در سطح باقی می‌ماند تا فقط دستمایه ساخته شدن یک فیلم شود و نه بیشتر. میلانی در تسویه‌حساب تنها به اشاره‌ای گذرا به این موضوعات اکتفا می‌کند یا شاید با تعریفی بهتر از پس بیان عمیق‌تر و ژرف‌تر این موضوعات برنمی‌آید تا نتیجه‌اش بشود اینکه دسته‌ای دختر بشدت سرخورده و به اصطلاح آسیب‌دیده دور هم جمع شوند تا با بیان نخراشیده خاطراتشان در کنار خشونت‌ورزی‌های کودکانه و خام‌دستانه، فیلمی بسازند که عنوانش شده تسویه‌حساب. به عنوان چکیده این داستان‌سرایی‌های مطبوعاتی باید بگویم، اصولا هیچ‌گونه پرداخت دراماتیک به معنای واقعی کلمه در این فیلم به چشم نمی‌خورد. اگر تصاویری که پیش روی پرده سینما نقش می‌بندد را ملاکی درباره فیلم بدانیم، نه توضیحات همیشگی میلانی را (معمولا موضوع فیلم‌های میلانی با توضیحات خودش معنا پیدا می‌کند و نه تصاویری که کنار هم چیده است و فیلم بدون حضور این توضیحات چیز دیگری می‌شود) و... باید بگویم که تسویه‌حساب هیچ ارتباطی به موضوعاتی نظیر بررسی آسیب‌های اجتماعی و تحلیل و ارائه راهکار در این حوزه ندارد.
ادامه در صفحه 16 درباره «تسویه‌حساب» تهمینه میلانی
در ستایش شوهر آرشیتکت و خوبم
کامیار کیان: پیش‌بینی اینکه تهمینه میلانی چه سوژه‌ای را برای فیلم ساختن انتخاب کرده اساسا چندان دشوار نیست. طبق سیاق چند فیلم اخیر میلانی، بررسی معضلات و مشکلات مبتلابه اجتماع ایران بویژه با گرایش آسیب‌های مبتلابه بانوان و دختران ایرانی محل بحث فیلم اخیر تهمینه میلانی است. اما آیا بناست تکرار فیلم‌های قبلی او را ببینیم یا اینکه میلانی آستین بالا زده و طرحی نو در انداخته است؟ گرایش به طرح موضوعات جامعه‌شناختی و البته این اواخر روانشناسانه به تم اصلی آثار میلانی تبدیل شده است. این روالی است که به وضوح در «آتش‌بس» بشدت بروز پیدا کرده بود و در این فیلم تازه اکران شده میلانی هم اساس کار را شکل داده است، اما در این میان و فارغ از اینکه نوع نگاه و زاویه دید میلانی به این موضوعات مورد تایید این قلم باشد یا خیر (که البته در این نوشته محلی از اعراب ندارد)، نکته اساسی‌ای که باید پذیرفت، اين است كه «تسویه‌حساب» میلانی چندان شباهتی به تسویه‌حساب‌های سینمایی ندارد و جدای از مساله توقیف شدن و رفع توقیف شدنش، مایه چندانی برای بحث و تحلیل در دل ندارد. چرا؟ عرض می‌کنم. تهمینه میلانی برای تهیه فیلمنامه کار اخیرش تحقیقات میدانی وسیعی حول و حوش موضوعات مورد علاقه‌اش داشته و برای درک درست این مشکلات هم سراغ آسیب‌دیده‌ها رفته، و هم روانشناسانی که سعی کرده‌اند اثرات این آسیب‌ها را کاهش دهند اما در کنار همه این تلاش‌ها برای رسیدن به نتایجی در خور یک تحقیق میدانی درست و درمان (درباره نتایج آن در ادامه خواهم گفت) و برای پرداخت و پرورش موضوعات خشک و غیرقابل انعطاف یا به تعبیری بهتر، زمخت و نخراشیده و البته جلا نخورده و رسیدن به فیلمنامه‌ای درخور برای بیان سلیس موضوعات مدنظرش در قالب سینمای داستانی و با ابزار داستان‌پردازی، انرژی زیادی را صرف نکرده یا رمقی برایش باقی نبوده که مصروف رسیدن به این نتیجه کند. این داستان درباره کارگردانی و پرداخت تصویری فیلم و بازی گرفتن از بازیگران و حتی در ساده‌ترین شکل آن، دکوپاژ صحنه‌های خارجی (به شدت) و داخلی (با شدت کمتر) صادق است. تسویه‌حساب می‌تواند مستندی باشد درباره از هم‌پاشیدگی اجتماعی، گسست میان خانواده‌ها و... می‌تواند مستندی باشد درباره پدران و مادرانی که بدون اینکه خودشان بدانند و بفهمند که چه می‌کنند و چه هدفی دارند تصمیم به ازدواج می‌گیرند و در همین اثنا بچه‌دار هم می‌شوند (ترجیحا پدر باید سرباز باشد و نادان و جوان و مادر ساده و صبور و...) می‌تواند مستندی باشد درباره دخترانی که در سنین پایین و پیش از آنکه دست چپ و راستشان را بشناسند ازدواج می‌کنند و احتمالا بچه‌دار می‌شوند و... بچه‌هایشان را از سر استیصال می‌کشند یا گم می‌کنند یا... (ترجیحا با اسامی مشابه زیبا، لیلا یا چیزی شبیه به این...) می‌تواند مستندی باشد درباره دختری که پس از یک‌بار شکست در ازدواج و دردسرهای همراهی با شوهری محکوم به مرگ، عاشق پسر جوانی می‌شود که اتفاقا رضا عطاران نقش او را بازی می‌کند و جوان است و دور و برش را دختران جوان گرفته‌اند و علی خیانت می‌کند و بی‌وفایی و دختر دلش می‌شکند و چندین بار رگش را می‌زند و می‌زند و می‌زند و... و سرآخر از پسرک جوان و تمام هم‌جنسان او متنفر می‌شود و او را نمی‌بخشد و... (ترجیحا اسم دختر زیور باشد که بعدها تبدیل شده باشد به زیبا). تسویه‌حساب می‌تواند مستندی باشد درباره مادرانی که در جوانی بیوه شده و تجدیدفراش کرده‌اند و اتفاقا دختری نوجوان در خانه دارند که قربانی هوس ناپدری می‌شود و... می‌تواند مستندی باشد درباره دخترانی که سر پرشوری دارند و پرانرژی هستند و البته همه مردان را شبیه به پدرشان می‌بینند. این فیلم می‌توانست مستندی باشد درباره مردان و بوالهوسی‌هاشان و اینکه تنوع‌طلبند و احتمالا همیشه در کیفی که زیر صندلی ماشین دارند پول نقد به قدر کافی فراهم است و... درباره مردانی که روز ازدواجشان هوس ماجراجویی به سرشان می‌زند و البته می‌تواند مستندی باشد درباره مردان غیور، صبور، با فرهنگ، فداکار، خوب، دوست‌داشتنی و... .
تسویه‌حساب متاسفانه به هیچ‌یک از این امکان‌های پیش رویش نزدیک هم نمی‌شود (سطح طرح موضوعات دقیقا چیزی شبیه سطح بیان این مطلب درباره این فیلم است). در تسویه‌حساب رگه‌هایی از همه این موضوعات بشدت تلخ و گزنده و البته تراژیک که ممکن است هر روز و هر ساعت در کنار ما و حتی در مقابل چشمان ما اتفاق بیفتد و قطعا اهمیت طرح آن حتی اگر صرفا در حد طرح موضوع باشد بر کسی پوشیده نیست ولی نکته اینجاست که همه این موضوعات در سطح باقی می‌ماند تا فقط دستمایه ساخته شدن یک فیلم شود و نه بیشتر. میلانی در تسویه‌حساب تنها به اشاره‌ای گذرا به این موضوعات اکتفا می‌کند یا شاید با تعریفی بهتر از پس بیان عمیق‌تر و ژرف‌تر این موضوعات برنمی‌آید تا نتیجه‌اش بشود اینکه دسته‌ای دختر بشدت سرخورده و به اصطلاح آسیب‌دیده دور هم جمع شوند تا با بیان نخراشیده خاطراتشان در کنار خشونت‌ورزی‌های کودکانه و خام‌دستانه، فیلمی بسازند که عنوانش شده تسویه‌حساب. به عنوان چکیده این داستان‌سرایی‌های مطبوعاتی باید بگویم، اصولا هیچ‌گونه پرداخت دراماتیک به معنای واقعی کلمه در این فیلم به چشم نمی‌خورد. اگر تصاویری که پیش روی پرده سینما نقش می‌بندد را ملاکی درباره فیلم بدانیم، نه توضیحات همیشگی میلانی را (معمولا موضوع فیلم‌های میلانی با توضیحات خودش معنا پیدا می‌کند و نه تصاویری که کنار هم چیده است و فیلم بدون حضور این توضیحات چیز دیگری می‌شود) و... باید بگویم که تسویه‌حساب هیچ ارتباطی به موضوعاتی نظیر بررسی آسیب‌های اجتماعی و تحلیل و ارائه راهکار در این حوزه ندارد.
ادامه در صفحه 16 ارسال نظر
پربیننده