مروارید رستمی: اکنون که موج حلزونی زلزله‌ها و زمین لرزه‌ها کشور را مارپیچ وار درمی‌نوردد و هر روز خبر از ثبت ارتعاشات خطرناک در گوشه‌ای از این سرزمین پهناور به گوش می‌رسد، شنیدن صدای نسل امروز کار چندان سختی نیست وقتی که با ترس از نسل‌های قدیمی خود می‌پرسند: «چرا باید از زلزله بترسیم؟» البته شکایت نسل امروز از پیشینیان خود محدود به ابعاد ناکامی‌ها در حوزه مقاومت بناها و سازه‌ها در برابر خطر زلزله نیست، نسل امروز از نسل گذشته سوال‌های فراوانی در حوزه‌هایی چون فرسودگی شهرها، تهدید حوادث طبیعی، ایجاد و گسترش حاشیه‌نشینی، نابودی محیط زیست و... دارد که شاید اشاره‌ای ظریف باشد به عدم اجرای توسعه پایدار در روند ایجاد و گسترش شهرهای ایران. به همین دلیل در همسایگی روزهایی که فیروزکوه و بسیاری از شهرهای ایران در حال لرزش‌های خفیف و پس‌لرزه‌ها هستند، قصد داریم با نگاهی گذرا به مقوله‌های پایدار توسعه همچون معماری پایدار، محیط زیست پایدار و... به معرفی مولفه‌های توسعه پایدار بپردازیم.
نگاهی به تاریخچه توسعه پایدار
در سال 1980 برای نخستین بار نام توسعه پایدار در گزارش سازمان جهانی حفاظت از منابع طبیعی (IUCN) آمد. این سازمان در گزارش خود با نام استراتژی حفظ منابع طبیعی این واژه را برای توصیف وضعیتی به کار برد که توسعه نه تنها برای طبیعت مضر نیست، بلکه به یاری آن هم می‌آید. پایداری می‌تواند 4 جنبه داشته باشد: پایداری در منابع طبیعی، پایداری سیاسی، پایداری اجتماعی و پایداری اقتصادی. در حقیقت توسعه پایدار تنها بر جنبه زیست‌محیطی اتفاقی تمرکز ندارد بلکه به جنبه‌های اجتماعی و اقتصادی آن هم توجه می‌کند. توسعه پایدار محل تلاقی جامعه، اقتصاد و محیط زیست است. یکی از مهم‌ترین رویدادهای بین‌المللی که در زمینه توسعه پایدار وجود دارد، نشست جهانی توسعه پایدار(WSSD) است. در این نشست توافق‌هایی در زمینه توسعه پایدار میان شرکت‌کنندگان انجام شد. کاهش تعداد افرادی که دسترسی به آب ندارند به نصف تا سال 2015 میلادی، به حداقل رساندن مواد شیمیایی که بر سلامتی انسان و طبیعت اثرات مخرب می‌گذارند تا سال 2020 میلادی، نصف کردن سرعت کاهش ذخیره‌های دریایی و رساندن منابع دریایی به سطحی پایدار تا سال 2015 میلادی، کاهش روند از بین رفتن تنوع طبیعی تا سال 2010 میلادی، افزایش پایداری در استفاده از انرژی‌های تجدیدشونده و برنامه‌ریزی برای تدوین برنامه‌ای 10 ساله درباره توسعه پایدار از اصلی‌ترین توافقات این نشست بود.
هرچند این روزها بسیاری از دولتمردان و فعالان زیست محیطی به دنبال رسیدن به توسعه پایدار هستند، اما برخی فعالان زیست محیطی این گزینه را برای حفظ محیط زیست کافی نمی‌دانند. آنها معتقدند با توجه به روند استفاده از منابع تمام شونده و از بین بردن منابع در جهان واژه «توسعه پایدار» مناسب نیست و باید از لفظ جایگزینی چون «پایداری توسعه» استفاده کرد تا این مفهوم در ذهن تداعی نشود که قرار است منابع جدیدی تولید شود.
ساخت و سازی بر مبنای پایداری
معماری پایدار یکی از جریان‌های مهم معماری معاصر است؛ جریانی که عکس‌العملی منطقی در برابر مسائل و مشکلات به وجود آمده عصر صنعت به شمار می‌رود. همانگونه که می‌دانیم با انقلاب صنعتی و پیشرفت‌های فنی- تکنولوژیکی در عرصه معماری، معماری بومی اقصی نقاط دنیا که با توجه به طبیعت و محیط پیرامون خود شکل می‌گرفت و همساز با اقلیم سر برمی‌افراشت، به دست فراموشی سپرده شد. معماری مدرن نیز که زاده این تحولات بود، به طور کل بستر شکل‌گیری معماری را نادیده گرفت. پیشرفت‌های عظیم تکنولوژی استخراج نفت و دیگر ذخایر زیرزمینی نیز استفاده هر چه بیشتر این منابع تجدید‌ناپذیر را فراهم آورد و لذا با وجود منابع سوختی فراوانی که در دسترس بود، تامین نیازهای گرمایشی به راحتی میسر شد. دهه 70 را می‌توان دهه آگاهی یافتن از بحران‌های زیست محیطی نامید که عکس العمل‌هایی را در دنیا ایجاد کرد که توسعه پایدار یکی از آنهاست. توسعه پایدار که در دهه 70 مطرح شد، حاصل شناخت عمیق نسبت به محیط پیرامون بوده است. از آنجا که طبق آمار، 50 درصد ذخایر سوختی در ساختمان‌ها مصرف می‌شود، لذا جست‌وجوی راه‌حل اساسی برای این معضل بدیهی می‌نماید. نکته دیگر اینکه علاوه بر توجه به طبیعت، توجه به انسان نیز در اهم موارد قرار گرفت. انسان مدرن که در پس جوامع صنعتی به ابزار بدل شده است، نقطه اصلی توجه توسعه پایدار است و می‌توان گفت که طراحی پایدار و توسعه پایدار به خاطر ابعاد انسان‌مدارانه و انسان‌گرایانه ارزش و اعتباری خاص یافته اند. توسعه پایدار، توسعه‌ای است کیفی و متوجه کیفیات زندگی است و هدف از آن، بالا بردن سطح کیفیت زندگی برای آیندگان است. توسعه پایدار در 3 حیطه دارای مضامین عمیقی است:
1- پایداری محیطی 2- پایداری اقتصادی
3- پایداری اجتماعی.
در راستای تحقق اهداف توسعه پایدار، پایداری محیطی در ارتباط با معماری اهمیت زیادی دارد و مسائل زیست محیطی که آینده بشر را به خطر انداخته است، معماران را به چاره اندیشی
وا داشته است. معماری پایدار، حلقه مفقوده توسعه شهری در ایران
از رنجی که می‌بریم
مروارید رستمی: اکنون که موج حلزونی زلزله‌ها و زمین لرزه‌ها کشور را مارپیچ وار درمی‌نوردد و هر روز خبر از ثبت ارتعاشات خطرناک در گوشه‌ای از این سرزمین پهناور به گوش می‌رسد، شنیدن صدای نسل امروز کار چندان سختی نیست وقتی که با ترس از نسل‌های قدیمی خود می‌پرسند: «چرا باید از زلزله بترسیم؟» البته شکایت نسل امروز از پیشینیان خود محدود به ابعاد ناکامی‌ها در حوزه مقاومت بناها و سازه‌ها در برابر خطر زلزله نیست، نسل امروز از نسل گذشته سوال‌های فراوانی در حوزه‌هایی چون فرسودگی شهرها، تهدید حوادث طبیعی، ایجاد و گسترش حاشیه‌نشینی، نابودی محیط زیست و... دارد که شاید اشاره‌ای ظریف باشد به عدم اجرای توسعه پایدار در روند ایجاد و گسترش شهرهای ایران. به همین دلیل در همسایگی روزهایی که فیروزکوه و بسیاری از شهرهای ایران در حال لرزش‌های خفیف و پس‌لرزه‌ها هستند، قصد داریم با نگاهی گذرا به مقوله‌های پایدار توسعه همچون معماری پایدار، محیط زیست پایدار و... به معرفی مولفه‌های توسعه پایدار بپردازیم.
نگاهی به تاریخچه توسعه پایدار
در سال 1980 برای نخستین بار نام توسعه پایدار در گزارش سازمان جهانی حفاظت از منابع طبیعی (IUCN) آمد. این سازمان در گزارش خود با نام استراتژی حفظ منابع طبیعی این واژه را برای توصیف وضعیتی به کار برد که توسعه نه تنها برای طبیعت مضر نیست، بلکه به یاری آن هم می‌آید. پایداری می‌تواند 4 جنبه داشته باشد: پایداری در منابع طبیعی، پایداری سیاسی، پایداری اجتماعی و پایداری اقتصادی. در حقیقت توسعه پایدار تنها بر جنبه زیست‌محیطی اتفاقی تمرکز ندارد بلکه به جنبه‌های اجتماعی و اقتصادی آن هم توجه می‌کند. توسعه پایدار محل تلاقی جامعه، اقتصاد و محیط زیست است. یکی از مهم‌ترین رویدادهای بین‌المللی که در زمینه توسعه پایدار وجود دارد، نشست جهانی توسعه پایدار(WSSD) است. در این نشست توافق‌هایی در زمینه توسعه پایدار میان شرکت‌کنندگان انجام شد. کاهش تعداد افرادی که دسترسی به آب ندارند به نصف تا سال 2015 میلادی، به حداقل رساندن مواد شیمیایی که بر سلامتی انسان و طبیعت اثرات مخرب می‌گذارند تا سال 2020 میلادی، نصف کردن سرعت کاهش ذخیره‌های دریایی و رساندن منابع دریایی به سطحی پایدار تا سال 2015 میلادی، کاهش روند از بین رفتن تنوع طبیعی تا سال 2010 میلادی، افزایش پایداری در استفاده از انرژی‌های تجدیدشونده و برنامه‌ریزی برای تدوین برنامه‌ای 10 ساله درباره توسعه پایدار از اصلی‌ترین توافقات این نشست بود.
هرچند این روزها بسیاری از دولتمردان و فعالان زیست محیطی به دنبال رسیدن به توسعه پایدار هستند، اما برخی فعالان زیست محیطی این گزینه را برای حفظ محیط زیست کافی نمی‌دانند. آنها معتقدند با توجه به روند استفاده از منابع تمام شونده و از بین بردن منابع در جهان واژه «توسعه پایدار» مناسب نیست و باید از لفظ جایگزینی چون «پایداری توسعه» استفاده کرد تا این مفهوم در ذهن تداعی نشود که قرار است منابع جدیدی تولید شود.
ساخت و سازی بر مبنای پایداری
معماری پایدار یکی از جریان‌های مهم معماری معاصر است؛ جریانی که عکس‌العملی منطقی در برابر مسائل و مشکلات به وجود آمده عصر صنعت به شمار می‌رود. همانگونه که می‌دانیم با انقلاب صنعتی و پیشرفت‌های فنی- تکنولوژیکی در عرصه معماری، معماری بومی اقصی نقاط دنیا که با توجه به طبیعت و محیط پیرامون خود شکل می‌گرفت و همساز با اقلیم سر برمی‌افراشت، به دست فراموشی سپرده شد. معماری مدرن نیز که زاده این تحولات بود، به طور کل بستر شکل‌گیری معماری را نادیده گرفت. پیشرفت‌های عظیم تکنولوژی استخراج نفت و دیگر ذخایر زیرزمینی نیز استفاده هر چه بیشتر این منابع تجدید‌ناپذیر را فراهم آورد و لذا با وجود منابع سوختی فراوانی که در دسترس بود، تامین نیازهای گرمایشی به راحتی میسر شد. دهه 70 را می‌توان دهه آگاهی یافتن از بحران‌های زیست محیطی نامید که عکس العمل‌هایی را در دنیا ایجاد کرد که توسعه پایدار یکی از آنهاست. توسعه پایدار که در دهه 70 مطرح شد، حاصل شناخت عمیق نسبت به محیط پیرامون بوده است. از آنجا که طبق آمار، 50 درصد ذخایر سوختی در ساختمان‌ها مصرف می‌شود، لذا جست‌وجوی راه‌حل اساسی برای این معضل بدیهی می‌نماید. نکته دیگر اینکه علاوه بر توجه به طبیعت، توجه به انسان نیز در اهم موارد قرار گرفت. انسان مدرن که در پس جوامع صنعتی به ابزار بدل شده است، نقطه اصلی توجه توسعه پایدار است و می‌توان گفت که طراحی پایدار و توسعه پایدار به خاطر ابعاد انسان‌مدارانه و انسان‌گرایانه ارزش و اعتباری خاص یافته اند. توسعه پایدار، توسعه‌ای است کیفی و متوجه کیفیات زندگی است و هدف از آن، بالا بردن سطح کیفیت زندگی برای آیندگان است. توسعه پایدار در 3 حیطه دارای مضامین عمیقی است:
1- پایداری محیطی 2- پایداری اقتصادی
3- پایداری اجتماعی.
در راستای تحقق اهداف توسعه پایدار، پایداری محیطی در ارتباط با معماری اهمیت زیادی دارد و مسائل زیست محیطی که آینده بشر را به خطر انداخته است، معماران را به چاره اندیشی
وا داشته است. ارسال نظر
پربیننده