زهرا عباسي: یکی از موارد ارزشی و اعتقادی در جامعه ما که برحسب شاخصههای خود، با تاریخ کشور گره خورده و امری ارزشی- تاریخی را رقم زده است، 8 سال جنگ تحمیلی است که بنابر نیازهای کشور در دهههای مختلف پس از شروع آن، هنرمندان از بعدی متفاوت به آن نگریستهاند. آثار سینمایی دهه 60 به تناسب همزمانی با دوران دفاع مقدس، شعاری خلق میشدند که این امر ایجاد انگیزه برای ادامه دفاع را ممکن میکرد. در میان آثار این دوره میتوان به «برزخیها» (ایرج قادری) و «مرز» (جمشید حیدری) اشاره کرد که بهعنوان نخستین آثار سینمایی در ژانر جنگ سینمای ایران جلوی دوربین رفتند. فیلمهایی چون «دیار عاشقان»، «پیشتازان فتح» و «ما ایستادهایم» و پس از آن «پرواز در شب»، «هویت» و «دیدهبان» در ادامه این روند و البته با درونمایه و کیفیتی برتر از آثار پیشین تولید شدند. تولید آثاری با موضوع دفاع مقدس یا پرداخت به انقلاب اسلامی همواره مورد توجه بوده و مسؤولان، منتقدان و رسانههای جمعی در دورههای مختلف جشنواره فیلم فجر بهعنوان بزرگترین رویداد سینمایی کشور و در واقع شناسه تولید آثار سینمایی در طول سال، به آن نگاه ویژهای داشتهاند. این توجه به ساخت آثاری با موضوع دفاع مقدس در طول دهه 70 - با وجود افول نسبی- ادامه داشت و به خلق آثاری چون «آخرین شناسایی»، «حماسه مجنون» و «سجاده آتش»، «هیوا»، «روبان قرمز»، «قارچ سمی»، «برج مینو»، «شیدا»، «متولد ماه مهر» و... انجامید و تا به امروز گاه پرشور و گاه بیرمق دنبال شده است. در سالهای گذشته و به نوعی در میانه دهه 80، تا حدودی روند ساخت آثار سینمایی دفاع مقدس رکود چشمگیری را تجربه کرد که این مساله حضور کمرنگ چنین ژانری را در جشنواره بینالمللی فیلم فجر در پی داشت. امسال و در بیست و هشتمین دوره برگزاری جشنواره فیلم فجر اما آثار به نسبت قابلتوجهتری در این ژانر حضور دارند که در ادامه نگاهی اجمالی به این فیلمها خواهیم داشت.
حضور جنجالی غزلسرای سینمای جنگ
بیتردید جنجالیترین فیلم این دوره از جشنواره که پس از چند سال توقیف بالاخره اکران میشود فیلم «بهرنگ ارغوان» ساخته ابراهیم حاتمیکیاست که غیرمستقیم با انقلاب اسلامی هم مرتبط است چرا که شخصیتی را توصیف میکند که از اعضای گروهکی آشوبگر در اول انقلاب است. فیلم سینمایی «بهرنگ ارغوان» ساخته ابراهیم حاتمیکیا به تهیهکنندگی جمال ساداتیان بعد از 6 سال رفع توقیف شد. داستان این فیلم درباره ضد انقلابي به نام «شفق» است که اوایل انقلاب از کشور گریخته و پس از سالها تصمیم میگیرد برای دیدن دخترش «ارغوان» که دانشجوی دانشکده جنگلداری است، مخفیانه به ایران بازگردد. یکی از ماموران امنیتی به نام «بهزاد» به عنوان دانشجو وارد دانشکده شده و از تمام امکانات مدرن امنیتی استفاده میکند تا با کنترل ارغوان، شفق را بهدام اندازد. در این میان بین او و ارغوان رابطهای عاطفی بهوجود میآید و...
حاتمیکیا پیش از این پرونده درخشانی را در زمینه سینمای دفاع مقدس برای خود رقمزده است که در کنار نام فیلمسازانی چون مرحوم رسول ملاقلیپور، کمال تبریزی، احمدرضا درویش و... یکی از مطرحترین کارگردان آثار دفاع مقدس لقب گرفت. از جمله آثار او در این زمینه میتوان به «دیدهبان»، «مهاجر»، «ازکرخه تا راین»، «آژانس شیشهای»، «موج مرده»، «برج مینو»،
«بوی پیراهن یوسف» و «روبان قرمز» اشاره کرد.
سالی خوش برای سینمای دفاع مقدس
اما در این دوره از جشنواره، دفاع مقدس با اقبال خوبی از سوی دیگر فیلمسازان روبهرو بوده و حدود 9 فیلم در این زمینه روی پرده خواهد رفت که با توجه به آمار چند دوره گذشته جشنواره، میتوان سال خوشی را برای سینمای دفاع مقدس امیدوار بود.
نفوذی: این فیلم سینمایی به صورت مشترک توسط بنیاد سینمایی فارابی و محراب فیلم تولید شده و کارگردانی آن را احمد کاوری و احمد فیوضی و تهیهکنندگیاش را نیز حسن علیمردانی برعهده داشتهاند. «نفوذی» به قلم داوود امیریان تحریر شده و داستان اسیری را نقل میکند که بعد از 20 سال دوری از خانواده، به وطن بازمیگردد. او وقتی به ایران میرسد دستگیر و زندانی میشود.
شب واقعه: اثر سینمایی بعدی که به تهیهکنندگی موسسه فرهنگی - هنری شاهد تولید شده «شب واقعه» ساخته شهرام اسدی است که آن را از جمله آثار «فاخر» در ژانر دفاع مقدس دانستهاند. این فیلم بر اساس فیلمنامه همایون شهنواز ساخته شده و داستان 40 روز بعد از آغاز جنگ تحمیلی را روایت میکند که «دریاقلی سورانی» پس از آنکه خانوادهاش را از شهر آبادان راهی میکند، به اوراقفروشی خود در حاشیه «بهمنشیر» بازمیگردد و با ماجراهایی روبهرو میشود. حمید فرخنژاد، لادن مستوفی، باران کوثری، حبیب دهقاننسب و آتش تقیپور در این فیلم ایفای نقش میکنند.
عصر روز دهم: دیگر فیلم مرتبط با دفاع مقدس در جشنواره امسال
«عصر روز دهم» است. فیلم از خرمشهر و در دوران جنگ ایران و عراق آغاز میشود و زندگی یک خانواده را به تصویر میکشد، جنگ باعث جدایی آنها میشود و بعد از وقایع دیگری از جمله سقوط صدام و جنگ آمریکا و عراق آنها یکدیگر را پیدا میکنند. در خلاصه داستان این فیلم آمده است: دکتر مریم شیرازی با گروهی از پزشکان هلالاحمر برای کمک به مردم عراق عازم این کشور میشود و تصمیم به جستوجو برای یافتن خواهر گمشدهاش میگیرد. پروژه «عصر روز دهم» برای نخستینبار توسط رسول ملاقلیپور مطرح شد و این کارگردان حتی برای دیدن لوکیشنهای فیلم سفرهایی به کربلا داشت، اما با درگذشت وی، پروژه به شکل دیگری و این بار توسط مجتبی راعی از دیگر فیلمسازان سینمای کشور ساخته شد.
زمهریر: این فیلم سینمایی به تهیهکنندگی ضیاء هاشمی دومین اثر سینمایی علی رویینتن پس از «دلشکسته» با داستانی دفاع مقدسی است. نیوشا ضیغمی در این فیلم نقش فرزند یک مفقودالاثر را بازي ميكند و به دنبال یافتن حقایقی درباره پدر خود است که در این گیر و دار با اتفاقاتی روبهرو میشود. شیلا خداداد، بیتا بادران، افسانه بایگان، امین تارخ، محسن تنابنده، ابوالفضل پورعرب، وحید جلیلوند، رحمان حقیقی، هادی دیباجی، فرود رویینتن، جمشید شاهمحمدی، مهوش صبرکن، مریم کاویانی و جمشید مشایخی بازیگران دیگر این فیلم سینمایی هستند. مجید انتظامی ساخت موسیقی این فیلم را که محصول موسسه «رها»ست، برعهده داشته است.
زخم شانه حوا: فیلم سینمایی «زخم شانه حوا» به کارگردانی و نویسندگی حسین قناعت و تهیهکنندگی حسن کلامی به درددل خانوادههای جنگ میپردازد و از سختیهایی که مادران شهدا تحمل کردهاند سخن میگوید. هومن سیدی، آهو خردمند، آسیه ضیایی، هادی دیباجی، مینا ساداتی، علی سلیمانی، زهیر یاری و سلیمه رنگزن بازیگران زخم شانه حوا هستند.
دوباره پرواز کن: این فیلم به کارگردانی محمدعلی طالبی نیز در ژانر دفاع مقدس تولید شده که به دوران جنگ و زندگی خانوادهای در شهر اهواز میپردازد که بر اثر بمباران خانهشان را از دست میدهند و زندگی آنها دستخوش حوادثی میشود. معصومه شکوری، ایفاگر نقش نخست این فیلم است و پیام اریس نقش پسر داستان را بازی میکند. سعید یکهنام، یونس ظفری و رویا استقلالطلب دیگر بازیگران کودک فیلم هستند.
بیداری رؤیاها: فیلمی اجتماعی است که نگاهی غیرمستقیم به دفاع مقدس دارد. در این فیلم که نوشته محمدرضا گوهری و محمد علي باشه آهنگر است، امین حیایی در شخصیت برادر یک شهید ظاهر میشود. هنگامه قاضیانی، سارا خوئینیها، حمید فرخنژاد، حبیب دهقاننسب، آرزو قنبریان و فریبا جدیکار از بازیگران این فیلم هستند. زوج آهنگر و گوهری در جشنواره بیستوششم با فیلم «فرزند خاک» احیاگر نگاهی متفاوت در ژانر دفاع مقدس بودند.
گزارش مریم: این فیلم نیز با مضمون نوجوان، عشق و دفاع مقدس ساخته شده است. در این فیلم فرامرز قریبیان، نیلوفر محبی، علیرضا اوسیوند، لیلا بوشهری، رضا فیاضی، عطیه غبیشاوی، صدرا حجازی، فرید لطفآور، یوسف زغورزاده، مریم برنجانی، فرخنده زاهدی، علی غبیشاوی و حوریه کعبی به ایفای نقش میپردازند. «گزارش مریم» داستان دکتر پارساست که برای راه اندازی یک بیمارستان تخصصی به همراه دخترش بهار عازم منطقه خرمشهر است. بین پدر و دختر سکوت قهرآلودی برقرار است که بهظاهر به این سفر مربوط میشود. در آنجا بهار دفترچه خاطرات دخترکی همسن و سال خود بهنام مریم را مییابد که چند سال پیش در چنین روزی آن را افتتاح کرده است. یعنی چند روز مانده به بازگشایی مدارس و آغاز جنگ ایران و عراق، سرخوشی دخترانه مریم در خاطرات صفحات اول دفترچه و ناگهان شروع تهاجم بیامان دشمن به شهر کوچک آنان و اشاره دخترک به عشقی که در سینه دارد، بهار را به خواندن دفترچه ترغیب میسازد. مریم عاشق جوان انترنی است که در تنها درمانگاه آن شهر فعالیت میکند و بهار میپندارد که میتواند آن مرد پدر او باشد.
روز داوری: یکی از آثار قابل توجه این دوره از جشنواره فیلم فجر، «روز داوری» عباس رافعی است که با نویسندگی مهدی سجادهچی از سوی شبکه تلویزیونی الکوثر تولید شده است. این فیلم که در بخش بینالملل حضور خواهد داشت اثری درباره سرنوشت فلسطین اشغالی است و داستان آن روایت دختر و پسری است که در آستانه ازدواج به دلیل تهاجم رژیم صهیونیستی مجبور به ترک خانه خود میشوند و به دلیل ازدحام در هنگام سوار شدن به کشتی یکدیگر را گم میکنند و به دنبال یکدیگر میگردند. این فیلم را از آنجایی که به فلسطین اشغالی و سرنوشت آن گره خوره، میتوان یکی از آثاری دانست که بیارتباط با ارزش ایستادگی و مقاومت که محور اصلی آثار دفاع مقدسی یا پیرامون انقلاب اسلامی است، نخواهد بود. مروری بر فیلمهای دفاع مقدسی جشنواره بیست و هشتم
اقبال به ژانر مغفولمانده
زهرا عباسي: یکی از موارد ارزشی و اعتقادی در جامعه ما که برحسب شاخصههای خود، با تاریخ کشور گره خورده و امری ارزشی- تاریخی را رقم زده است، 8 سال جنگ تحمیلی است که بنابر نیازهای کشور در دهههای مختلف پس از شروع آن، هنرمندان از بعدی متفاوت به آن نگریستهاند. آثار سینمایی دهه 60 به تناسب همزمانی با دوران دفاع مقدس، شعاری خلق میشدند که این امر ایجاد انگیزه برای ادامه دفاع را ممکن میکرد. در میان آثار این دوره میتوان به «برزخیها» (ایرج قادری) و «مرز» (جمشید حیدری) اشاره کرد که بهعنوان نخستین آثار سینمایی در ژانر جنگ سینمای ایران جلوی دوربین رفتند. فیلمهایی چون «دیار عاشقان»، «پیشتازان فتح» و «ما ایستادهایم» و پس از آن «پرواز در شب»، «هویت» و «دیدهبان» در ادامه این روند و البته با درونمایه و کیفیتی برتر از آثار پیشین تولید شدند. تولید آثاری با موضوع دفاع مقدس یا پرداخت به انقلاب اسلامی همواره مورد توجه بوده و مسؤولان، منتقدان و رسانههای جمعی در دورههای مختلف جشنواره فیلم فجر بهعنوان بزرگترین رویداد سینمایی کشور و در واقع شناسه تولید آثار سینمایی در طول سال، به آن نگاه ویژهای داشتهاند. این توجه به ساخت آثاری با موضوع دفاع مقدس در طول دهه 70 - با وجود افول نسبی- ادامه داشت و به خلق آثاری چون «آخرین شناسایی»، «حماسه مجنون» و «سجاده آتش»، «هیوا»، «روبان قرمز»، «قارچ سمی»، «برج مینو»، «شیدا»، «متولد ماه مهر» و... انجامید و تا به امروز گاه پرشور و گاه بیرمق دنبال شده است. در سالهای گذشته و به نوعی در میانه دهه 80، تا حدودی روند ساخت آثار سینمایی دفاع مقدس رکود چشمگیری را تجربه کرد که این مساله حضور کمرنگ چنین ژانری را در جشنواره بینالمللی فیلم فجر در پی داشت. امسال و در بیست و هشتمین دوره برگزاری جشنواره فیلم فجر اما آثار به نسبت قابلتوجهتری در این ژانر حضور دارند که در ادامه نگاهی اجمالی به این فیلمها خواهیم داشت.
حضور جنجالی غزلسرای سینمای جنگ
بیتردید جنجالیترین فیلم این دوره از جشنواره که پس از چند سال توقیف بالاخره اکران میشود فیلم «بهرنگ ارغوان» ساخته ابراهیم حاتمیکیاست که غیرمستقیم با انقلاب اسلامی هم مرتبط است چرا که شخصیتی را توصیف میکند که از اعضای گروهکی آشوبگر در اول انقلاب است. فیلم سینمایی «بهرنگ ارغوان» ساخته ابراهیم حاتمیکیا به تهیهکنندگی جمال ساداتیان بعد از 6 سال رفع توقیف شد. داستان این فیلم درباره ضد انقلابي به نام «شفق» است که اوایل انقلاب از کشور گریخته و پس از سالها تصمیم میگیرد برای دیدن دخترش «ارغوان» که دانشجوی دانشکده جنگلداری است، مخفیانه به ایران بازگردد. یکی از ماموران امنیتی به نام «بهزاد» به عنوان دانشجو وارد دانشکده شده و از تمام امکانات مدرن امنیتی استفاده میکند تا با کنترل ارغوان، شفق را بهدام اندازد. در این میان بین او و ارغوان رابطهای عاطفی بهوجود میآید و...
حاتمیکیا پیش از این پرونده درخشانی را در زمینه سینمای دفاع مقدس برای خود رقمزده است که در کنار نام فیلمسازانی چون مرحوم رسول ملاقلیپور، کمال تبریزی، احمدرضا درویش و... یکی از مطرحترین کارگردان آثار دفاع مقدس لقب گرفت. از جمله آثار او در این زمینه میتوان به «دیدهبان»، «مهاجر»، «ازکرخه تا راین»، «آژانس شیشهای»، «موج مرده»، «برج مینو»،
«بوی پیراهن یوسف» و «روبان قرمز» اشاره کرد.
سالی خوش برای سینمای دفاع مقدس
اما در این دوره از جشنواره، دفاع مقدس با اقبال خوبی از سوی دیگر فیلمسازان روبهرو بوده و حدود 9 فیلم در این زمینه روی پرده خواهد رفت که با توجه به آمار چند دوره گذشته جشنواره، میتوان سال خوشی را برای سینمای دفاع مقدس امیدوار بود.
نفوذی: این فیلم سینمایی به صورت مشترک توسط بنیاد سینمایی فارابی و محراب فیلم تولید شده و کارگردانی آن را احمد کاوری و احمد فیوضی و تهیهکنندگیاش را نیز حسن علیمردانی برعهده داشتهاند. «نفوذی» به قلم داوود امیریان تحریر شده و داستان اسیری را نقل میکند که بعد از 20 سال دوری از خانواده، به وطن بازمیگردد. او وقتی به ایران میرسد دستگیر و زندانی میشود.
شب واقعه: اثر سینمایی بعدی که به تهیهکنندگی موسسه فرهنگی - هنری شاهد تولید شده «شب واقعه» ساخته شهرام اسدی است که آن را از جمله آثار «فاخر» در ژانر دفاع مقدس دانستهاند. این فیلم بر اساس فیلمنامه همایون شهنواز ساخته شده و داستان 40 روز بعد از آغاز جنگ تحمیلی را روایت میکند که «دریاقلی سورانی» پس از آنکه خانوادهاش را از شهر آبادان راهی میکند، به اوراقفروشی خود در حاشیه «بهمنشیر» بازمیگردد و با ماجراهایی روبهرو میشود. حمید فرخنژاد، لادن مستوفی، باران کوثری، حبیب دهقاننسب و آتش تقیپور در این فیلم ایفای نقش میکنند.
عصر روز دهم: دیگر فیلم مرتبط با دفاع مقدس در جشنواره امسال
«عصر روز دهم» است. فیلم از خرمشهر و در دوران جنگ ایران و عراق آغاز میشود و زندگی یک خانواده را به تصویر میکشد، جنگ باعث جدایی آنها میشود و بعد از وقایع دیگری از جمله سقوط صدام و جنگ آمریکا و عراق آنها یکدیگر را پیدا میکنند. در خلاصه داستان این فیلم آمده است: دکتر مریم شیرازی با گروهی از پزشکان هلالاحمر برای کمک به مردم عراق عازم این کشور میشود و تصمیم به جستوجو برای یافتن خواهر گمشدهاش میگیرد. پروژه «عصر روز دهم» برای نخستینبار توسط رسول ملاقلیپور مطرح شد و این کارگردان حتی برای دیدن لوکیشنهای فیلم سفرهایی به کربلا داشت، اما با درگذشت وی، پروژه به شکل دیگری و این بار توسط مجتبی راعی از دیگر فیلمسازان سینمای کشور ساخته شد.
زمهریر: این فیلم سینمایی به تهیهکنندگی ضیاء هاشمی دومین اثر سینمایی علی رویینتن پس از «دلشکسته» با داستانی دفاع مقدسی است. نیوشا ضیغمی در این فیلم نقش فرزند یک مفقودالاثر را بازي ميكند و به دنبال یافتن حقایقی درباره پدر خود است که در این گیر و دار با اتفاقاتی روبهرو میشود. شیلا خداداد، بیتا بادران، افسانه بایگان، امین تارخ، محسن تنابنده، ابوالفضل پورعرب، وحید جلیلوند، رحمان حقیقی، هادی دیباجی، فرود رویینتن، جمشید شاهمحمدی، مهوش صبرکن، مریم کاویانی و جمشید مشایخی بازیگران دیگر این فیلم سینمایی هستند. مجید انتظامی ساخت موسیقی این فیلم را که محصول موسسه «رها»ست، برعهده داشته است.
زخم شانه حوا: فیلم سینمایی «زخم شانه حوا» به کارگردانی و نویسندگی حسین قناعت و تهیهکنندگی حسن کلامی به درددل خانوادههای جنگ میپردازد و از سختیهایی که مادران شهدا تحمل کردهاند سخن میگوید. هومن سیدی، آهو خردمند، آسیه ضیایی، هادی دیباجی، مینا ساداتی، علی سلیمانی، زهیر یاری و سلیمه رنگزن بازیگران زخم شانه حوا هستند.
دوباره پرواز کن: این فیلم به کارگردانی محمدعلی طالبی نیز در ژانر دفاع مقدس تولید شده که به دوران جنگ و زندگی خانوادهای در شهر اهواز میپردازد که بر اثر بمباران خانهشان را از دست میدهند و زندگی آنها دستخوش حوادثی میشود. معصومه شکوری، ایفاگر نقش نخست این فیلم است و پیام اریس نقش پسر داستان را بازی میکند. سعید یکهنام، یونس ظفری و رویا استقلالطلب دیگر بازیگران کودک فیلم هستند.
بیداری رؤیاها: فیلمی اجتماعی است که نگاهی غیرمستقیم به دفاع مقدس دارد. در این فیلم که نوشته محمدرضا گوهری و محمد علي باشه آهنگر است، امین حیایی در شخصیت برادر یک شهید ظاهر میشود. هنگامه قاضیانی، سارا خوئینیها، حمید فرخنژاد، حبیب دهقاننسب، آرزو قنبریان و فریبا جدیکار از بازیگران این فیلم هستند. زوج آهنگر و گوهری در جشنواره بیستوششم با فیلم «فرزند خاک» احیاگر نگاهی متفاوت در ژانر دفاع مقدس بودند.
گزارش مریم: این فیلم نیز با مضمون نوجوان، عشق و دفاع مقدس ساخته شده است. در این فیلم فرامرز قریبیان، نیلوفر محبی، علیرضا اوسیوند، لیلا بوشهری، رضا فیاضی، عطیه غبیشاوی، صدرا حجازی، فرید لطفآور، یوسف زغورزاده، مریم برنجانی، فرخنده زاهدی، علی غبیشاوی و حوریه کعبی به ایفای نقش میپردازند. «گزارش مریم» داستان دکتر پارساست که برای راه اندازی یک بیمارستان تخصصی به همراه دخترش بهار عازم منطقه خرمشهر است. بین پدر و دختر سکوت قهرآلودی برقرار است که بهظاهر به این سفر مربوط میشود. در آنجا بهار دفترچه خاطرات دخترکی همسن و سال خود بهنام مریم را مییابد که چند سال پیش در چنین روزی آن را افتتاح کرده است. یعنی چند روز مانده به بازگشایی مدارس و آغاز جنگ ایران و عراق، سرخوشی دخترانه مریم در خاطرات صفحات اول دفترچه و ناگهان شروع تهاجم بیامان دشمن به شهر کوچک آنان و اشاره دخترک به عشقی که در سینه دارد، بهار را به خواندن دفترچه ترغیب میسازد. مریم عاشق جوان انترنی است که در تنها درمانگاه آن شهر فعالیت میکند و بهار میپندارد که میتواند آن مرد پدر او باشد.
روز داوری: یکی از آثار قابل توجه این دوره از جشنواره فیلم فجر، «روز داوری» عباس رافعی است که با نویسندگی مهدی سجادهچی از سوی شبکه تلویزیونی الکوثر تولید شده است. این فیلم که در بخش بینالملل حضور خواهد داشت اثری درباره سرنوشت فلسطین اشغالی است و داستان آن روایت دختر و پسری است که در آستانه ازدواج به دلیل تهاجم رژیم صهیونیستی مجبور به ترک خانه خود میشوند و به دلیل ازدحام در هنگام سوار شدن به کشتی یکدیگر را گم میکنند و به دنبال یکدیگر میگردند. این فیلم را از آنجایی که به فلسطین اشغالی و سرنوشت آن گره خوره، میتوان یکی از آثاری دانست که بیارتباط با ارزش ایستادگی و مقاومت که محور اصلی آثار دفاع مقدسی یا پیرامون انقلاب اسلامی است، نخواهد بود. ارسال نظر
پربیننده