در ششمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر برخلاف دوره قبل آن فیلم‌ها افت کیفی محسوسی داشتند. کیانوش عیاری با ساخت فیلم بسیار خوش‌ساخت «آن سوی آتش» توجه‌ها را به سوی خود معطوف کرد. بهرام بیضایی نیز با «شاید وقتی دیگر» رونق خاصی به جشنواره و حال و هوای آن و صف‌های طویل مشتاقان و علاقه‌مندان بخشید، اما متاسفانه فیلم را به دلیل شباهت‌هایی با مارنی (آلفرد هیچکاک) چندان تحویل نگرفتند! از سویی دیگر سیف‌الله داد فیلم جنگی «کانی مانگا» را در این دوره ارائه کرد که به دلیل بالا بودن سطح صحنه‌های اکشن‌اش با استقبال نسبی منتقدان و تماشاگران روبه‌رو شد و توانست در چند رشته برنده لوح زرین شود. داریوش مهرجویی هم در این دوره با ساخت فیلم ناموفق «شیرک» نتوانست انتظارات را برآورده کند. رخشان بنی‌اعتماد نیز با نخستین ساخته‌اش «خارج از محدوده»، به‌عنوان یکی از معدود فیلمسازان زن تاریخ سینمای ایران پا به عرصه رقابت گذاشت اما این پوران درخشنده، دیگر فیلمساز زن حاضر در جشنواره بود که با ملودرام سوزناک «پرنده کوچک خوشبختی» توانست دل داوران جشنواره را به دست آورد. در این دوره از جشنواره بخشی به فیلم‌های استاد سینمای مدرن اروپا و جهان، آندری تارکوفسکی، اختصاص داده شد که عنوان آن را نیز «امید، ایثار، سینمای آندری تارکوفسکی» انتخاب کردند که با استقبال بی‌نظیر منتقدان و تماشاگران روبه‌رو شد. البته سوای ارزش بالای کیفی این فیلم‌های ماندگار، گنجاندن چنین بخشی در دل جشنواره بیانگر خط‌مشی‌های فرهنگی متولیان و سیاستگذاران سینمایی برای سوق دادن سینمای ایران به سمت سینمای عرفانی و معنوی نیز بود که اثرات آن تا چند سال بعد در نحوه تهیه و تولید فیلم در سینمای ایران قابل مشاهده بود. در این دوره از جشنواره داوران هیچ فیلمی را به‌عنوان بهترین فیلم به مفهوم مطلق انتخاب نکردند، ضمن اینکه برای نخستین‌بار به مواد تبلیغاتی فیلم‌ها نیز جوایزی اهدا شد.
تولد سیمرغ در غیاب بزرگان
دوره هفتم جشنواره اما همزمان بود با پایان جنگ تحمیلی و کشور می‌رفت تا به ثبات در تمام زمینه‌ها از جمله در بخش فرهنگ و سینما برسد. با این حال در این دوره از جشنواره فیلم‌های «مشق شب» (عباس کیارستمی)، «باشو غریبه کوچک» (بهرام بیضایی)، «مدرسه‌ای که ما می‌رفتیم» (حیاط پشتی مدرسه عدل آفاق) ساخته داریوش مهرجویی، «آب، باد، خاک»(امیر نادری) و «جعفرخان از فرنگ برگشته» (مرحوم علی‌حاتمی و محمد متوسلانی) از بخش مسابقه کنار گذاشته شدند و به جایشان فیلم‌هایی مورد حمایت قرار گرفتند که از مضامین عرفانی و مورد علاقه مسؤولان سینمایی وقت، بهره‌مند بودند. اوج این نگاه یکطرفه را می‌توان در کاندیدا شدن فیلم «نار و نی» (سعید ابراهیمی‌فر) ردیابی کرد که در بیشتر رشته‌ها کاندیدای دریافت جایزه بود و سرانجام هم جایزه ویژه هیات داوران را از آن خود کرد. از نکات به یاد ماندنی این دوره می‌توان به جایگزین کردن سیمرغ بلورین به جای لوح زرین اشاره کرد که به‌عنوان نماد جشنواره تاکنون مورد استفاده قرار گرفته است. از میان کارگردانان صاحبنام پیش از انقلاب تنها مسعود کیمیایی با یکی از بهترین فیلم‌های پس از انقلاب خود، «سرب»، در بخش مسابقه پذیرفته شد و توانست سیمرغ بلورین بهترین فیلمبرداری (محمود کلاری) و دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اول زن (فریماه فرجامی) را از آن خود کند. ابراهیم حاتمی‌کیا نیز برای نخستین‌بار با فیلم «دیده‌بان» در بخش مسابقه فیلم‌های سینمای ایران شرکت کرد و با استقبال هیات داوران روبه‌رو شد. در این دوره سیمرغ بلورین بهترین فیلم به «در مسیر تندباد» (مسعود جعفری‌جوزانی) اعطا شد. در بخش‌های جنبی خارجی مرور فیلم‌های روبر برسون، آندری وایدا، یاسو جیرو اوزو و سرگئی پاراچانف گنجانده شد که از بین آنها فیلم‌های تغزلی و شاعرانه پاراچانف را می‌توان در ادامه روند عرفان‌گرایی متولیان سینمایی قلمداد کرد.
جشنواره ششم و هفتم؛ وقتی جایزه بهترین فیلم بر زمین ماند!
در ششمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر برخلاف دوره قبل آن فیلم‌ها افت کیفی محسوسی داشتند. کیانوش عیاری با ساخت فیلم بسیار خوش‌ساخت «آن سوی آتش» توجه‌ها را به سوی خود معطوف کرد. بهرام بیضایی نیز با «شاید وقتی دیگر» رونق خاصی به جشنواره و حال و هوای آن و صف‌های طویل مشتاقان و علاقه‌مندان بخشید، اما متاسفانه فیلم را به دلیل شباهت‌هایی با مارنی (آلفرد هیچکاک) چندان تحویل نگرفتند! از سویی دیگر سیف‌الله داد فیلم جنگی «کانی مانگا» را در این دوره ارائه کرد که به دلیل بالا بودن سطح صحنه‌های اکشن‌اش با استقبال نسبی منتقدان و تماشاگران روبه‌رو شد و توانست در چند رشته برنده لوح زرین شود. داریوش مهرجویی هم در این دوره با ساخت فیلم ناموفق «شیرک» نتوانست انتظارات را برآورده کند. رخشان بنی‌اعتماد نیز با نخستین ساخته‌اش «خارج از محدوده»، به‌عنوان یکی از معدود فیلمسازان زن تاریخ سینمای ایران پا به عرصه رقابت گذاشت اما این پوران درخشنده، دیگر فیلمساز زن حاضر در جشنواره بود که با ملودرام سوزناک «پرنده کوچک خوشبختی» توانست دل داوران جشنواره را به دست آورد. در این دوره از جشنواره بخشی به فیلم‌های استاد سینمای مدرن اروپا و جهان، آندری تارکوفسکی، اختصاص داده شد که عنوان آن را نیز «امید، ایثار، سینمای آندری تارکوفسکی» انتخاب کردند که با استقبال بی‌نظیر منتقدان و تماشاگران روبه‌رو شد. البته سوای ارزش بالای کیفی این فیلم‌های ماندگار، گنجاندن چنین بخشی در دل جشنواره بیانگر خط‌مشی‌های فرهنگی متولیان و سیاستگذاران سینمایی برای سوق دادن سینمای ایران به سمت سینمای عرفانی و معنوی نیز بود که اثرات آن تا چند سال بعد در نحوه تهیه و تولید فیلم در سینمای ایران قابل مشاهده بود. در این دوره از جشنواره داوران هیچ فیلمی را به‌عنوان بهترین فیلم به مفهوم مطلق انتخاب نکردند، ضمن اینکه برای نخستین‌بار به مواد تبلیغاتی فیلم‌ها نیز جوایزی اهدا شد.
تولد سیمرغ در غیاب بزرگان
دوره هفتم جشنواره اما همزمان بود با پایان جنگ تحمیلی و کشور می‌رفت تا به ثبات در تمام زمینه‌ها از جمله در بخش فرهنگ و سینما برسد. با این حال در این دوره از جشنواره فیلم‌های «مشق شب» (عباس کیارستمی)، «باشو غریبه کوچک» (بهرام بیضایی)، «مدرسه‌ای که ما می‌رفتیم» (حیاط پشتی مدرسه عدل آفاق) ساخته داریوش مهرجویی، «آب، باد، خاک»(امیر نادری) و «جعفرخان از فرنگ برگشته» (مرحوم علی‌حاتمی و محمد متوسلانی) از بخش مسابقه کنار گذاشته شدند و به جایشان فیلم‌هایی مورد حمایت قرار گرفتند که از مضامین عرفانی و مورد علاقه مسؤولان سینمایی وقت، بهره‌مند بودند. اوج این نگاه یکطرفه را می‌توان در کاندیدا شدن فیلم «نار و نی» (سعید ابراهیمی‌فر) ردیابی کرد که در بیشتر رشته‌ها کاندیدای دریافت جایزه بود و سرانجام هم جایزه ویژه هیات داوران را از آن خود کرد. از نکات به یاد ماندنی این دوره می‌توان به جایگزین کردن سیمرغ بلورین به جای لوح زرین اشاره کرد که به‌عنوان نماد جشنواره تاکنون مورد استفاده قرار گرفته است. از میان کارگردانان صاحبنام پیش از انقلاب تنها مسعود کیمیایی با یکی از بهترین فیلم‌های پس از انقلاب خود، «سرب»، در بخش مسابقه پذیرفته شد و توانست سیمرغ بلورین بهترین فیلمبرداری (محمود کلاری) و دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اول زن (فریماه فرجامی) را از آن خود کند. ابراهیم حاتمی‌کیا نیز برای نخستین‌بار با فیلم «دیده‌بان» در بخش مسابقه فیلم‌های سینمای ایران شرکت کرد و با استقبال هیات داوران روبه‌رو شد. در این دوره سیمرغ بلورین بهترین فیلم به «در مسیر تندباد» (مسعود جعفری‌جوزانی) اعطا شد. در بخش‌های جنبی خارجی مرور فیلم‌های روبر برسون، آندری وایدا، یاسو جیرو اوزو و سرگئی پاراچانف گنجانده شد که از بین آنها فیلم‌های تغزلی و شاعرانه پاراچانف را می‌توان در ادامه روند عرفان‌گرایی متولیان سینمایی قلمداد کرد.
ارسال نظر
پربیننده