هستي بهداد: عباس رافعی برای مخاطب عام سینمای ایران کمی ناشناخته است، فیلم‌هایش یا اکران مناسبی ندارد یا خودش علاقه‌ای به اکران آنها ندارد. او امسال پرکارتر از همیشه در جشنواره بیست و هشتم فجر حضور دارد و قرار است 2 فیلم از او به نمایش در بیاید: «کیمیا و خاک» و «بیگانگان». کیمیا و خاک قصه 5 نفر است که در فضای ملتهب آبان‌ماه سال 1357 درصدد هستند به آخرین پروازی که از ایران خارج می‌شود، برسند اما در ادامه ماجرایی سرنوشت این افراد را به همدیگر پیوند می‌زند. فیلم بیگانگان هم درباره احمد، جوان فلسطینی است که در رشته حقوق درس می‌خواند. او عاشق دختری به نام لیالی است که نویسنده و روزنامه‌نگار است. احمد هیچ‌وقت نتوانسته علاقه‌اش را به لیالی ابراز کند به همین دلیل دچار بی‌خوابی شده است. همزمان با دیدن مقاله‌ای از لیالی در یکی از روزنامه‌ها آگهی پرستاری از یک پیرمرد علیل توجهش را جلب می‌کند. احمد به دلیل مشکلات مالی‌ای که دارد پرستاری پیرمرد را که حسام نام دارد قبول می‌کند. پسر حسام پیرمرد را به احمد می‌سپارد و همراه خانواده‌اش به پاریس می‌رود. بی‌خوابی وجه مشترک حسام و احمد است. در این بی‌خوابی‌ها حسام متوجه عشق احمد به لیالی می‌شود و نام لیالی موجب می‌شود او به 50 سال پیش سفر کرده و ماجرای عشق خود به دختری به نام لیلا را برای احمد تعریف کند.
در یک فلاش‌بک حسام به گذشته و زمانی که صهیونیست‌ها حیفا را محاصره کرده بودند می‌رود و برای احمد می‌گوید که چگونه جنگ موجب شد لیلا از حسام دور شود... وقتی احمد دفترچه خاطرات حسام را به لیالی نشان می‌دهد و لیالی ماجرا را برای مادرش می‌گوید، متوجه می‌شود مادرش لیلا همان دختری است که حسام او را دوست داشته است... . به بهانه حضور 2 فیلم از این کارگردان سراغ او رفته‌ایم و با او به گفت‌وگو نشستیم.
آقای رافعی! در دهه سوم انقلاب هستیم، اما همچنان فیلمی درخور برای انقلاب اسلامی ساخته نشده است آیا کیمیا و خاک انتظارات در این‌باره را برآورده می‌کند؟
من از اینجا شروع می‌کنم که انقلاب اسلامی ایران در میان آثار تولید شده ادبی، هنری و سینمایی خیلی مهجور مانده و می‌توان گفت، یکی از دلایلی که فیلمسازان و نویسندگان ادبیات داستانی کمتر به انقلاب اسلامی پرداخته‌اند، این است که درست یک سال پس از وقوع انقلاب اسلامی ما درگیر جنگ تحمیلی شدیم و 8 سال این جنگ طول کشید. به همین دلیل حتی شعرای ما به خلق آثاری با موضوع دفاع مقدس روی آوردند. فاصله میان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی فقط یک سال است، به همین خاطر فرصتی برای خلق آثاری درخور در این زمینه وجود نداشته است و به جای آن سینمای دفاع مقدس خیلی خوب رشد کرد. ما درباره دفاع مقدس فیلم‌های خیلی خوب و فاخری داریم که می‌توانند از ماندگارترین فیلم‌های تاریخ سینمای ما باشند. بعد از جنگ هم که کشور به سمت سازندگی رفت موجب شد فیلم‌های ما هم اغلب پیرامون سازندگی و مسائل اجتماعی یا طنز باشد. من سال 67 به سفارش تلویزیون مشغول نگارش یک سریال شدم که قرار بود زمینه‌های وقوع انقلاب اسلامی را بیان کند، داستان آن از کودتای 28 مرداد شروع می‌شد تا انقلاب اسلامی. آن سریال موجب شد من درباره تاریخ انقلاب مطالعه و اقتباس کنم به همین دلیل نخستین فیلم من هم یعنی«راز مینا» درباره گروه‌هایی بود که برای دستیابی به آزادی تلاش می‌کردند. تاریخ معاصر ما به گونه‌ای است که اگر هم بخواهیم درست روایت کنیم به خاطر مصالح و منافع عده‌ای نمی‌توانیم این کار را به درستی انجام دهیم و مجبوریم جاهایی از آن را درز بگیریم.
من همه چیزی شنیدم به جز پاسخ اصلی سوالم.
بله اما اینها همه مربوط به هم هستند. فیلم کیمیا و خاک در ابتدا یک داستان بود و من سعی کردم فیلمنامه‌ای بنویسم که آن داستان بلند را روایت کند، اما وقتی به بنیاد فارابی مراجعه کردم آنها پیشنهاد کردند که شما این فیلمنامه را جوری بنویسید که داستان زندگی 5 نفر را روایت کند و در نهایت تبدیل شد به فیلمنامه فیلم کیمیا و خاک که در حقیقت یک فیلم اپیزودیک و روایت متقاطع زندگی 5 نفر از افرادی است که در سال 57 حضور داشتند.
در بحبوحه انقلاب حضور داشتند؟ بهمن 57؟
نه، روایت جامعه در آبان 57 است که هنوز هیچ چیز درباره سقوط شاهنشاهی معلوم نبود و فقط جامعه، جامعه ناآرامی بود.
این 5 نفر ساخته ذهن شما هستند یا مصداق
واقعی دارند؟
می‌توان گفت وقتی به رفتار آدم‌ها در خلوتشان نگاه کردم به افراد داستانم رسیدم اما در حالت کلی همه این افراد مبنای واقعی دارند و شخصیت‌های سیاسی آن دوران هستند. مخاطبانی که در آن زمان بوده‌اند می‌توانند براحتی بفهمند که این افراد چه کسانی هستند.
شما در کیمیا و خاک از حامد بهداد در نقش یک روحانی استفاده کرده‌اید. با توجه به جنس بازی بهداد این آشنايي زدایی ریسک نبود؟
حامد بهداد بازیگر توانمندی است که قابلیت‌های فراوانی دارد. اما همیشه نقش‌های پرخاشگر و عاصی را به او می‌دهند. اما در این نقش باید قالب همه نقش‌های قبلی‌اش را می‌شکست و یک جوان آرام و کم حرف، تنها و درون‌گرا می‌شد. حامد بهداد خیلی برای نقشش ناراحت و نگران بود اما در نهایت فکر می‌کنم یکی از بهترین بازی‌هایش را انجام داده است.
امیدی به سیمرغ برای فیلم کیمیا و خاک دارید؟
من یقین دارم این فیلم از جانب تماشاگران با اقبال مواجه می‌شود و با آنها ارتباط برقرار می‌کند بویژه اینکه از همه بازیگران این فیلم چهره‌ای جدید نشان داده و آنها را با گریمی متفاوت جلوی دوربین بردیم.
بیگانگان اقتباسی از «دکتر ژیواگو» است. شما فیلم دیگری هم در این جشنواره دارید که تعلق خاطر شما را به مقوله مقاومت نشان می‌دهد. کمی از این
فیلم می‌گویید؟
این فیلم اقتباسی از فیلم «دکتر ژیواگو» دیوید لین است که چون امکان وقوع این فیلمنامه در ایران نیست ما آن را با بازیگرانی بین‌المللی در لبنان و سوریه ساختیم. داستان این فیلم از سال 1948 آغاز می‌شود و قصه دختر و پسری را روایت می‌کند که همدیگر را دوست دارند و هنگام عزیمتشان به بندر حیفا دختر گم می‌شود و بعدها می‌فهمد که در فلسطین است و پسر به غزه می‌رود تا او را پیدا کند، اما در نهایت این جدایی
50 سال طول می‌کشد. ما به بهانه جست‌وجوی این عشاق تاریخ را روایت می‌کنیم.
از چه زمانی...؟
سرزمین فلسطین از تاریخ 1948 به بعد را روایت می‌کنیم. سرگردانی این زوج برای یافتن همدیگر و مهاجرت‌های پی در پی این زوج که دهه به دهه از همه‌جا بیرون رانده می‌شوند.
با تاریخ آن زمان چگونه آشنا شدید؟
من به دلیل اینکه خودم علاقه‌مند به تاریخ منطقه هستم، شناخت خوبی از لبنان دارم. وقتی فیلم اولم (تولدی دیگر) را در لبنان ساختم با امکانات و نیروی انسانی عرب‌ها آشنا شدم و سینما و فضاها و لوکیشن‌های آنجا را می‌شناختم.
دوست داشتم فیلمی بسازم که امکان وقوعش وجود داشته باشد، نه اینکه تخیلی و غیر واقعی باشد و کشور سوریه را به دلیل اینکه هم مردم و هم دولتش نسبت به فلسطینی‌ها تعلق خاطر دارند، انتخاب کردم.
یعنی مثل فیلم «تولدی دیگر» قرار نیست آن را
اکران کنید؟
نه، من اصلا به اکران این فیلم در ایران فکر نمی‌کنم و به احتمال زیاد برای آن اکران جهانی در نظر می‌گیریم. ما در این فیلم از 2 بازیگر بسیار حرفه‌ای خارجی استفاده کردیم که یکی از آنها در فیلم «مونیخ» استیون اسپیلبرگ و دیگری هم در فیلم ریدلی اسکات بازی کرده است.
چرا در ایران نساختید؟
اگر می‌خواستیم این فیلم را در ایران بسازیم که به این راحتی نبود، اما فیلمبرداری در سوریه برای ما از همه لحاظ مناسب بود چراکه این کشور هم مناظر خوبی دارد که بکر و دست نخورده است و هم مکان‌هایی دارد که تخریب شده است و می‌توان برای فضاهای جنگی از آن استفاده کرد.
عوامل فیلمتان ایرانی هستند یا خارجی؟
اغلب بازیگران ما در این فیلم عرب هستند. از عوامل پشت صحنه هم به جز نویسنده و دستیارم همه عوامل پشت صحنه بین‌المللی هستند.
فکر می‌کنید در جشنواره، فیلم کیمیا و خاک موفق‌تر عمل کند یا فیلم بیگانگان؟
کیمیا و خاک فیلمی است که بیشتر با مخاطبان ایرانی ارتباط برقرار می‌کند.
به خاطر بازیگران ایرانی‌اش می‌گویید؟
بله، این هم می‌تواند یک دلیل قانع‌کننده برای موفقیت این فیلم باشد.
نویسنده: بهرام صحیحی، عباس رافعی
تهیه کننده: عباس رافعی
بازیگران: حامد بهداد، پریوش نظریه، حسین یاری، آزیتا حاجیان و سیاوش طهمورث
مدیر فیلمبرداری: محمدآلادپوش
صدابردار: عباس رستگارپور
طراح گریم: محمد قمی
طراح صحنه و لباس: اصغر نژادایمانی عباس رافعی، کارگردان «بیگانگان» و «کیمیا و خاک»:
«انقلاب اسلامی» در سينما مهجور مانده
هستي بهداد: عباس رافعی برای مخاطب عام سینمای ایران کمی ناشناخته است، فیلم‌هایش یا اکران مناسبی ندارد یا خودش علاقه‌ای به اکران آنها ندارد. او امسال پرکارتر از همیشه در جشنواره بیست و هشتم فجر حضور دارد و قرار است 2 فیلم از او به نمایش در بیاید: «کیمیا و خاک» و «بیگانگان». کیمیا و خاک قصه 5 نفر است که در فضای ملتهب آبان‌ماه سال 1357 درصدد هستند به آخرین پروازی که از ایران خارج می‌شود، برسند اما در ادامه ماجرایی سرنوشت این افراد را به همدیگر پیوند می‌زند. فیلم بیگانگان هم درباره احمد، جوان فلسطینی است که در رشته حقوق درس می‌خواند. او عاشق دختری به نام لیالی است که نویسنده و روزنامه‌نگار است. احمد هیچ‌وقت نتوانسته علاقه‌اش را به لیالی ابراز کند به همین دلیل دچار بی‌خوابی شده است. همزمان با دیدن مقاله‌ای از لیالی در یکی از روزنامه‌ها آگهی پرستاری از یک پیرمرد علیل توجهش را جلب می‌کند. احمد به دلیل مشکلات مالی‌ای که دارد پرستاری پیرمرد را که حسام نام دارد قبول می‌کند. پسر حسام پیرمرد را به احمد می‌سپارد و همراه خانواده‌اش به پاریس می‌رود. بی‌خوابی وجه مشترک حسام و احمد است. در این بی‌خوابی‌ها حسام متوجه عشق احمد به لیالی می‌شود و نام لیالی موجب می‌شود او به 50 سال پیش سفر کرده و ماجرای عشق خود به دختری به نام لیلا را برای احمد تعریف کند.
در یک فلاش‌بک حسام به گذشته و زمانی که صهیونیست‌ها حیفا را محاصره کرده بودند می‌رود و برای احمد می‌گوید که چگونه جنگ موجب شد لیلا از حسام دور شود... وقتی احمد دفترچه خاطرات حسام را به لیالی نشان می‌دهد و لیالی ماجرا را برای مادرش می‌گوید، متوجه می‌شود مادرش لیلا همان دختری است که حسام او را دوست داشته است... . به بهانه حضور 2 فیلم از این کارگردان سراغ او رفته‌ایم و با او به گفت‌وگو نشستیم.
آقای رافعی! در دهه سوم انقلاب هستیم، اما همچنان فیلمی درخور برای انقلاب اسلامی ساخته نشده است آیا کیمیا و خاک انتظارات در این‌باره را برآورده می‌کند؟
من از اینجا شروع می‌کنم که انقلاب اسلامی ایران در میان آثار تولید شده ادبی، هنری و سینمایی خیلی مهجور مانده و می‌توان گفت، یکی از دلایلی که فیلمسازان و نویسندگان ادبیات داستانی کمتر به انقلاب اسلامی پرداخته‌اند، این است که درست یک سال پس از وقوع انقلاب اسلامی ما درگیر جنگ تحمیلی شدیم و 8 سال این جنگ طول کشید. به همین دلیل حتی شعرای ما به خلق آثاری با موضوع دفاع مقدس روی آوردند. فاصله میان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی فقط یک سال است، به همین خاطر فرصتی برای خلق آثاری درخور در این زمینه وجود نداشته است و به جای آن سینمای دفاع مقدس خیلی خوب رشد کرد. ما درباره دفاع مقدس فیلم‌های خیلی خوب و فاخری داریم که می‌توانند از ماندگارترین فیلم‌های تاریخ سینمای ما باشند. بعد از جنگ هم که کشور به سمت سازندگی رفت موجب شد فیلم‌های ما هم اغلب پیرامون سازندگی و مسائل اجتماعی یا طنز باشد. من سال 67 به سفارش تلویزیون مشغول نگارش یک سریال شدم که قرار بود زمینه‌های وقوع انقلاب اسلامی را بیان کند، داستان آن از کودتای 28 مرداد شروع می‌شد تا انقلاب اسلامی. آن سریال موجب شد من درباره تاریخ انقلاب مطالعه و اقتباس کنم به همین دلیل نخستین فیلم من هم یعنی«راز مینا» درباره گروه‌هایی بود که برای دستیابی به آزادی تلاش می‌کردند. تاریخ معاصر ما به گونه‌ای است که اگر هم بخواهیم درست روایت کنیم به خاطر مصالح و منافع عده‌ای نمی‌توانیم این کار را به درستی انجام دهیم و مجبوریم جاهایی از آن را درز بگیریم.
من همه چیزی شنیدم به جز پاسخ اصلی سوالم.
بله اما اینها همه مربوط به هم هستند. فیلم کیمیا و خاک در ابتدا یک داستان بود و من سعی کردم فیلمنامه‌ای بنویسم که آن داستان بلند را روایت کند، اما وقتی به بنیاد فارابی مراجعه کردم آنها پیشنهاد کردند که شما این فیلمنامه را جوری بنویسید که داستان زندگی 5 نفر را روایت کند و در نهایت تبدیل شد به فیلمنامه فیلم کیمیا و خاک که در حقیقت یک فیلم اپیزودیک و روایت متقاطع زندگی 5 نفر از افرادی است که در سال 57 حضور داشتند.
در بحبوحه انقلاب حضور داشتند؟ بهمن 57؟
نه، روایت جامعه در آبان 57 است که هنوز هیچ چیز درباره سقوط شاهنشاهی معلوم نبود و فقط جامعه، جامعه ناآرامی بود.
این 5 نفر ساخته ذهن شما هستند یا مصداق
واقعی دارند؟
می‌توان گفت وقتی به رفتار آدم‌ها در خلوتشان نگاه کردم به افراد داستانم رسیدم اما در حالت کلی همه این افراد مبنای واقعی دارند و شخصیت‌های سیاسی آن دوران هستند. مخاطبانی که در آن زمان بوده‌اند می‌توانند براحتی بفهمند که این افراد چه کسانی هستند.
شما در کیمیا و خاک از حامد بهداد در نقش یک روحانی استفاده کرده‌اید. با توجه به جنس بازی بهداد این آشنايي زدایی ریسک نبود؟
حامد بهداد بازیگر توانمندی است که قابلیت‌های فراوانی دارد. اما همیشه نقش‌های پرخاشگر و عاصی را به او می‌دهند. اما در این نقش باید قالب همه نقش‌های قبلی‌اش را می‌شکست و یک جوان آرام و کم حرف، تنها و درون‌گرا می‌شد. حامد بهداد خیلی برای نقشش ناراحت و نگران بود اما در نهایت فکر می‌کنم یکی از بهترین بازی‌هایش را انجام داده است.
امیدی به سیمرغ برای فیلم کیمیا و خاک دارید؟
من یقین دارم این فیلم از جانب تماشاگران با اقبال مواجه می‌شود و با آنها ارتباط برقرار می‌کند بویژه اینکه از همه بازیگران این فیلم چهره‌ای جدید نشان داده و آنها را با گریمی متفاوت جلوی دوربین بردیم.
بیگانگان اقتباسی از «دکتر ژیواگو» است. شما فیلم دیگری هم در این جشنواره دارید که تعلق خاطر شما را به مقوله مقاومت نشان می‌دهد. کمی از این
فیلم می‌گویید؟
این فیلم اقتباسی از فیلم «دکتر ژیواگو» دیوید لین است که چون امکان وقوع این فیلمنامه در ایران نیست ما آن را با بازیگرانی بین‌المللی در لبنان و سوریه ساختیم. داستان این فیلم از سال 1948 آغاز می‌شود و قصه دختر و پسری را روایت می‌کند که همدیگر را دوست دارند و هنگام عزیمتشان به بندر حیفا دختر گم می‌شود و بعدها می‌فهمد که در فلسطین است و پسر به غزه می‌رود تا او را پیدا کند، اما در نهایت این جدایی
50 سال طول می‌کشد. ما به بهانه جست‌وجوی این عشاق تاریخ را روایت می‌کنیم.
از چه زمانی...؟
سرزمین فلسطین از تاریخ 1948 به بعد را روایت می‌کنیم. سرگردانی این زوج برای یافتن همدیگر و مهاجرت‌های پی در پی این زوج که دهه به دهه از همه‌جا بیرون رانده می‌شوند.
با تاریخ آن زمان چگونه آشنا شدید؟
من به دلیل اینکه خودم علاقه‌مند به تاریخ منطقه هستم، شناخت خوبی از لبنان دارم. وقتی فیلم اولم (تولدی دیگر) را در لبنان ساختم با امکانات و نیروی انسانی عرب‌ها آشنا شدم و سینما و فضاها و لوکیشن‌های آنجا را می‌شناختم.
دوست داشتم فیلمی بسازم که امکان وقوعش وجود داشته باشد، نه اینکه تخیلی و غیر واقعی باشد و کشور سوریه را به دلیل اینکه هم مردم و هم دولتش نسبت به فلسطینی‌ها تعلق خاطر دارند، انتخاب کردم.
یعنی مثل فیلم «تولدی دیگر» قرار نیست آن را
اکران کنید؟
نه، من اصلا به اکران این فیلم در ایران فکر نمی‌کنم و به احتمال زیاد برای آن اکران جهانی در نظر می‌گیریم. ما در این فیلم از 2 بازیگر بسیار حرفه‌ای خارجی استفاده کردیم که یکی از آنها در فیلم «مونیخ» استیون اسپیلبرگ و دیگری هم در فیلم ریدلی اسکات بازی کرده است.
چرا در ایران نساختید؟
اگر می‌خواستیم این فیلم را در ایران بسازیم که به این راحتی نبود، اما فیلمبرداری در سوریه برای ما از همه لحاظ مناسب بود چراکه این کشور هم مناظر خوبی دارد که بکر و دست نخورده است و هم مکان‌هایی دارد که تخریب شده است و می‌توان برای فضاهای جنگی از آن استفاده کرد.
عوامل فیلمتان ایرانی هستند یا خارجی؟
اغلب بازیگران ما در این فیلم عرب هستند. از عوامل پشت صحنه هم به جز نویسنده و دستیارم همه عوامل پشت صحنه بین‌المللی هستند.
فکر می‌کنید در جشنواره، فیلم کیمیا و خاک موفق‌تر عمل کند یا فیلم بیگانگان؟
کیمیا و خاک فیلمی است که بیشتر با مخاطبان ایرانی ارتباط برقرار می‌کند.
به خاطر بازیگران ایرانی‌اش می‌گویید؟
بله، این هم می‌تواند یک دلیل قانع‌کننده برای موفقیت این فیلم باشد.
نویسنده: بهرام صحیحی، عباس رافعی
تهیه کننده: عباس رافعی
بازیگران: حامد بهداد، پریوش نظریه، حسین یاری، آزیتا حاجیان و سیاوش طهمورث
مدیر فیلمبرداری: محمدآلادپوش
صدابردار: عباس رستگارپور
طراح گریم: محمد قمی
طراح صحنه و لباس: اصغر نژادایمانی ارسال نظر
پربیننده