طلوع شمس: جمال شورجه نامی آشنا در سینمای ایران است و کمتر کسی است که وقتی نام او را میشنود به یاد فیلمهای دفاع مقدسی«عملیات کرکوک» و«باشگاه سری» نیفتد، اما این بار بهانه ما برای گفتوگو فعالیت او در عرصه تهیهکنندگی است. شورجه امسال به عنوان تهیهکننده فیلم«نفوذی» به کارگردانی احمد کاوری و مهدی فیوضی در جشنواره فیلم فجر حضور دارد.
آنطور که قبلا گفتید فیلمنامه «نفوذي» برداشتی از کتاب«حکایت زمستان» نوشته سعید عاکف است. چقدر به اصل کتاب وفادار بودید؟
نخستین جرقه برای نوشتن فیلمنامه«نفوذی» از همین کتاب به ذهن ما رسید ولی وقتی داوود امیریان شروع به نوشتن فیلمنامه کرد هرچند از مضمون کتاب استفاده کرد ولی داستان کاملا تغییر یافت و خط داستانی از کتاب جدا شد و به همین دلیل اسم فیلمنامه را «نفوذی» گذاشتیم.
مثل اینکه قرار بود خودتان کارگردان این کار باشید؛ اینطور نیست؟
در دوره قبل معاونت سینمایی قرار بود شخصا کارگردانی کار را به عهده بگیرم و قرار بر این بود که فارابی سرمایهگذاری این کار را بپذیرد و حتی خاطرم هست که آقای صفارهرندی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت دستور داده بودند نخستین کاری که برایش سرمایهگذاری میشود فیلمنامه «نفوذی» باشد ولی این اتفاق نیفتاد تا اینکه ناچار شدم باوجود هزینهای که خرج کرده بودم سر کار دیگری بروم و آبان 87 بود که فارابی برای ساخت «نفوذی» اعلام آمادگی کرد. در این زمان با وجود اینکه سر کار دیگری بودم، قرار شد تهیهکنندگی را به عهده بگیرم و کارگردانی را به احمد کاوری و مهدی فیوضی بسپاریم. اینطور شد که من از کارگردانی این کار استعفا دادم و تهیهکننده و مشاور کارگردان «نفوذی» شدم تا فیلم وارد مرحله تولید شود.
سینمای دفاع مقدس در سالهای اخیر با تغییرات زیادی روبهرو شده است و این روزها فیلمسازان بیشتر از مضمون جنگ استفاده میکنند تا به تصویر کشیدن آن، دلیل این را چه میدانید؟
بخش عمدهای از این تغییرات در فیلمسازی طبیعی است. جنگ، سال 68 تمام شد اما تا قبل از آن فیلمسازی درباره دفاع مقدس رویکردی تبليغي داشت. برای اینکه جوامع بینالمللی راجع به کشور ما بیشتر فکر کنند باید نشان میدادیم که عراق تجاوزکننده است و حضور مردم به واسطه این فیلمها در جبهه بیشتر میشد چرا که در اوایل جنگ، ارتش ما متلاشی بود و سپاه ما شکل نگرفته بود و نیروهای مردمی و بسیج بودند که خطوط مقدم جبهه را شکل میدادند، به همین دلیل بخش عمدهای از تولیدات سینمایی آن دوره آثار تبلیغی و افشاگرانه بود که بخش عمدهاش نیز به عهده سیما و بیشتر آثار مستند بود.
ولی در همان زمان فیلمسازانی هم بودند که به سینمای داستانگوی دفاع مقدس پرداختند، مثل ساموئل خاچیکیان!
بله، همینطور است اما سینماگران واقعی جنگ در دل جنگ متولد شدند از جمله ابراهیم حاتمیکیا، رسول ملاقلیپور و کمال تبریزی، ولی بعد از جنگ وقتی تب جنگ فروکش کرد فیلمسازها به رویکرد جدیدی رو آوردند و به جای اینکه دفاع مقدس را به تصویر بکشند به رویکرد اجتماعی پرداخته و به طور ضمنی به ماجرای دفاع مقدس پرداختند. البته در بخش مدیریتی هم به طور یکسان به این مقوله نگاه نشد و فیلمها در یک دورهای پررونق بود و در دورهای دیگر کمرنگتر میشد.
در فیلم نفوذی از چه زاویهای به دوران جنگ و دفاع مقدس پرداختهاید؟ اصلا با نگاه تازهای درباره دفاع مقدس روبهرو هستیم؟
نفوذی به هر حال وام گرفته از این سینماست که به مسائل و مصائب 8 ساله دفاع مقدس میپردازد، منتها از نظر نوع پرداخت و نوع ورود به قصه تفاوتهایی احساس میشود و با انواع فیلمهای دیگری که در این حیطه دیدهایم متفاوت است. نفوذی وارد بطن جنگ نمیشود و بیشتر به آدمهایی میپردازد که این رسالت روی شانههایشان وجود داشته است، آدمهای هدفمندی که با وجود مشکلات برای رسیدن به آن تلاشهای زیادی کردند.
در واقع داستان در زمان حال روایت میشود و وارد فضای جبهه و جنگ نمیشود.
قصه نفوذی مربوط به ماجراهایی است که در 8 سال جنگ و دفاع بر ما گذشته است. از زمان حال شروع میشود و نقبی به گذشته میزند اما اینطور که بخواهیم خاکریز و درگیری میان رزمندگان و عراقیها و توپ و تانک داشته باشیم، نیست. فیلم درباره زندگی در اردوگاههای اسرای جنگی و مشکلاتی که میان افراد در این مکانها پیش میآمده، است. مساله امروز ما دیگر نشان دادن خود اتفاقات جنگ و آن درگیریها نیست. ما باید به آدمهای آن دوران در زندگی امروز با مسائل و حواشی آن بپردازیم.
فیلم نفوذی اقتباسی از کتاب «حکایت زمستان» است. چقدر در ساخت فیلم به اصل اثر وفادار بودید و چه تغییراتی نسبت به کتاب انجام شده است؟
من کتاب «حکایت زمستان» نوشته سعید عاکف را خواندهام اما فقط در این فیلم از حکایت زمستان الهام گرفتهایم و اقتباسی صورت نگرفته است. نسخه اولیه فیلمنامه را آقای امیریان نوشته بودند که بیشتر بر مبنای کتاب بود اما در بازنویسیها این نکته کمرنگتر و نسخه نهایی کاملا جدید و متفاوت پرداخت شد. هسته اولیه داستان ما بر اساس کتاب است؛ قصه آزادهای که پس از ورود به وطن مشکلاتی برایش ایجاد میشود اما فضای فیلم معمایی- جاسوسی است در بستر واقعیتهای جنگ. نوع روایت ما خطی نیست. رفت و برگشت در زمان دارد و از زاویه دیدهای مختلف روایت میشود.
حضور امیر جعفری در این فیلم باید جذاب و متفاوت باشد، اما درباره جمشید هاشمپور که در سینمای ما به تیپ تبدیل شده کمی مساله فرق میکند. هاشمپور در این فیلم همان هاشمپور تیپ است؟
جمشید هاشمپور را به خاطر بازی خوبش انتخاب کردیم با اینکه میدانستیم در این نقشها دیده شده است ولی بقیه بازیگران متفاوت ظاهر شدند. برای انتخاب امیر جعفری با شناختی که از او داشتيم مطمئن بودیم گزینه بسیار خوبی است. چون امیر جعفری 2 شخصیت دارد؛ یک بعد شوخ و شنگ و یک بعد جدی و منطقی!
با تمهیداتی که در زمان فیلمبرداری به کار برده شد و بازی خوب امیر جعفری این بعد دوم بخوبی جا افتاد و به آنچه از این شخصیت میخواستیم نشان دهیم رسیدیم. بازیگران دیگر هم خوب ظاهر شدند؛ خانم نسرين مقانلو، رامین راستاد، هوشنگ توکلی، سیاوش خیرابی و... .
تجربه ساخت فیلم با وجود 2 کارگردان چطور بود؟ همزمان با هم کار را پیش میبردید و ساخت فیلم را تقسیم کرده بودید و وظایف تفکیک شده بود؟
وقتی هدف مشخص باشد و 2 نفری که قرار است با هم کار کنند همفکر باشند و بدانند قرار است به چه نتیجهای برسند و جنبههای تکنیکی و فضا و حس را هم بشناسند، قطعا همکاری خوبی شده و تواناییها دو برابر میشود. کار ما تفکیک شده نبود، ولی میدانستیم هر کدام قرار است کدام قسمتها را هدایت کنیم. من و آقای فیوضی مدام با هم مشورت میکردیم و خوشبختانه توانستیم آنطور که باید و شاید کار را به سرانجام برسانیم.
شما سابقه فعالیت در زمینه فیلمهای دفاع مقدس را دارید. شرایط ساخت اینگونه فیلمها در فضای امروز نسبت به گذشته چه تغییراتی کرده است؟
شرایط ساخت این فیلمها که روز به روز سختتر میشود، چون امکانات ما فرسوده شده و هیچ امکانات جدیدی به سینما تزریق نمیشود و به خاطر ساخت یکسری فیلمهای نازل و تکراری، مخاطب به این نوع فیلم بیاعتماد و بیرغبت شده است. این 8 سال جنگ تاریخ کشور ما است که همه ما را چه به لحاظ حضور مستقیم و چه روحی و روانی درگیر کرده بود و مسائل پیرامون آن تا همین امروز هم در جامعهمان وجود دارد. ما 8 سال دوران سخت جنگ را گذراندیم که بخش جدانشدنی از زندگی و تاریخ مردم این سرزمین است که من با گوشت و پوست و استخوان درک و لمسش کردهام و به نظرم دیگر نشان دادن تصویر درگیریها و مبارزات هیچ لطف و جذابیتی ندارد. جنگ فقط نشان دادن سربازهای ایران و عراق زیر بمب و موشک در جبههها نیست. اثرات جنگ در زندگی روزمره ما وارد شده و من قصد دارم با نگاهی به تاریخ، تصویری صادقانه، رسا و جاودانه برای آیندگان و کسانی که در آن روزها نبودند ولی به نوعی با مسائل جنگ خواهناخواه درگیر هستند، بسازم.
فیلم نفوذی در 2 بخش سینمای ایران و فیلمهای اول و دوم جشنواره فجر امسال به نمایش درمیآید. کیفیت جشنواره فجر را از لحاظ هیات انتخاب و فیلمهای شرکتکننده چطور ارزیابی میکنید؟
کیفیت جشنواره امسال با حضور کسانی مثل ابراهیم حاتمیکیا، ابراهیم فروزش، بهرام توکلی و... نباید بد باشد و احتمالا شاهد کارهای خوبی هستیم. اگر جشنوارهای ضعیف باشد فاجعه و زنگ خطری برای فیلمسازان است. من حدود 20 سال است در سینما دستیاری میکنم و این فضا را خوب میشناسم و با توجه به اینکه فیلم اولم در مقام کارگردان است خیلی مشتاقم که در کنار تماشاگر بنشینم و فیلم را ببینم و بفهمم مخاطب هم همین احساسی را که من حین فیلمبرداری داشتهام، دارد یا نه!
همه تلاش ما برای جذب مخاطب و ارتباط خوب بوده حالا جشنواره فرصت مغتنمی است که خود را محک بزنیم. مهم نیست که فیلم جایزه میگیرد یا نه؛ مهم برقراری ارتباط و انتقال مفهوم و حس مورد نظر ما به مخاطب است. در این رقابت که فیلمها نسبت به هم مقایسه میشوند ممکن است فیلم من خوب باشد ولی فیلمهای خوبتری هم باشند یا فیلم ما متوسط باشد و بتواند جایزه کسب کند و بقیه فیلمها ضعیف باشند. در کل امیدوارم رقابت سالم و داوری بحقی را شاهد باشیم. گفتوگو با جمال شورجه، تهیهکننده«نفوذی»
جنگ به زبان جوانانی که نمیدانند چیست!
جنگ به زبان جوانانی که نمیدانند چیست!
فکر نمیکنید این قضیه به فاصله گرفتن از دوران جنگ هم مربوط باشد؟ در فضای جنگ فیلم ساختن آسانتر به نظر نمیرسید؟
خب، در زمان جنگ ساختن فیلم راحتتر بود چون همه امکانی وجود داشت ولی الان همینطور که از جنگ دور میشویم آوردن این وسایل از پادگانها سختتر شده و متاسفانه فضای خوبی هم برای ساخت این فیلمها فراهم نشده است، به همین دلیل کارگردانها کمتر از وسایل جنگی استفاده ميكنند و ترجیح ميدهند به مضمون جنگ بپردازند.
یعنی فقط همین قضیه باعث شد نگاه فیلم
طلوع شمس: جمال شورجه نامی آشنا در سینمای ایران است و کمتر کسی است که وقتی نام او را میشنود به یاد فیلمهای دفاع مقدسی«عملیات کرکوک» و«باشگاه سری» نیفتد، اما این بار بهانه ما برای گفتوگو فعالیت او در عرصه تهیهکنندگی است. شورجه امسال به عنوان تهیهکننده فیلم«نفوذی» به کارگردانی احمد کاوری و مهدی فیوضی در جشنواره فیلم فجر حضور دارد.
آنطور که قبلا گفتید فیلمنامه «نفوذي» برداشتی از کتاب«حکایت زمستان» نوشته سعید عاکف است. چقدر به اصل کتاب وفادار بودید؟
نخستین جرقه برای نوشتن فیلمنامه«نفوذی» از همین کتاب به ذهن ما رسید ولی وقتی داوود امیریان شروع به نوشتن فیلمنامه کرد هرچند از مضمون کتاب استفاده کرد ولی داستان کاملا تغییر یافت و خط داستانی از کتاب جدا شد و به همین دلیل اسم فیلمنامه را «نفوذی» گذاشتیم.
مثل اینکه قرار بود خودتان کارگردان این کار باشید؛ اینطور نیست؟
در دوره قبل معاونت سینمایی قرار بود شخصا کارگردانی کار را به عهده بگیرم و قرار بر این بود که فارابی سرمایهگذاری این کار را بپذیرد و حتی خاطرم هست که آقای صفارهرندی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت دستور داده بودند نخستین کاری که برایش سرمایهگذاری میشود فیلمنامه «نفوذی» باشد ولی این اتفاق نیفتاد تا اینکه ناچار شدم باوجود هزینهای که خرج کرده بودم سر کار دیگری بروم و آبان 87 بود که فارابی برای ساخت «نفوذی» اعلام آمادگی کرد. در این زمان با وجود اینکه سر کار دیگری بودم، قرار شد تهیهکنندگی را به عهده بگیرم و کارگردانی را به احمد کاوری و مهدی فیوضی بسپاریم. اینطور شد که من از کارگردانی این کار استعفا دادم و تهیهکننده و مشاور کارگردان «نفوذی» شدم تا فیلم وارد مرحله تولید شود.
سینمای دفاع مقدس در سالهای اخیر با تغییرات زیادی روبهرو شده است و این روزها فیلمسازان بیشتر از مضمون جنگ استفاده میکنند تا به تصویر کشیدن آن، دلیل این را چه میدانید؟
بخش عمدهای از این تغییرات در فیلمسازی طبیعی است. جنگ، سال 68 تمام شد اما تا قبل از آن فیلمسازی درباره دفاع مقدس رویکردی تبليغي داشت. برای اینکه جوامع بینالمللی راجع به کشور ما بیشتر فکر کنند باید نشان میدادیم که عراق تجاوزکننده است و حضور مردم به واسطه این فیلمها در جبهه بیشتر میشد چرا که در اوایل جنگ، ارتش ما متلاشی بود و سپاه ما شکل نگرفته بود و نیروهای مردمی و بسیج بودند که خطوط مقدم جبهه را شکل میدادند، به همین دلیل بخش عمدهای از تولیدات سینمایی آن دوره آثار تبلیغی و افشاگرانه بود که بخش عمدهاش نیز به عهده سیما و بیشتر آثار مستند بود.
ولی در همان زمان فیلمسازانی هم بودند که به سینمای داستانگوی دفاع مقدس پرداختند، مثل ساموئل خاچیکیان!
بله، همینطور است اما سینماگران واقعی جنگ در دل جنگ متولد شدند از جمله ابراهیم حاتمیکیا، رسول ملاقلیپور و کمال تبریزی، ولی بعد از جنگ وقتی تب جنگ فروکش کرد فیلمسازها به رویکرد جدیدی رو آوردند و به جای اینکه دفاع مقدس را به تصویر بکشند به رویکرد اجتماعی پرداخته و به طور ضمنی به ماجرای دفاع مقدس پرداختند. البته در بخش مدیریتی هم به طور یکسان به این مقوله نگاه نشد و فیلمها در یک دورهای پررونق بود و در دورهای دیگر کمرنگتر میشد.
در فیلم نفوذی از چه زاویهای به دوران جنگ و دفاع مقدس پرداختهاید؟ اصلا با نگاه تازهای درباره دفاع مقدس روبهرو هستیم؟
نفوذی به هر حال وام گرفته از این سینماست که به مسائل و مصائب 8 ساله دفاع مقدس میپردازد، منتها از نظر نوع پرداخت و نوع ورود به قصه تفاوتهایی احساس میشود و با انواع فیلمهای دیگری که در این حیطه دیدهایم متفاوت است. نفوذی وارد بطن جنگ نمیشود و بیشتر به آدمهایی میپردازد که این رسالت روی شانههایشان وجود داشته است، آدمهای هدفمندی که با وجود مشکلات برای رسیدن به آن تلاشهای زیادی کردند.
در واقع داستان در زمان حال روایت میشود و وارد فضای جبهه و جنگ نمیشود.
قصه نفوذی مربوط به ماجراهایی است که در 8 سال جنگ و دفاع بر ما گذشته است. از زمان حال شروع میشود و نقبی به گذشته میزند اما اینطور که بخواهیم خاکریز و درگیری میان رزمندگان و عراقیها و توپ و تانک داشته باشیم، نیست. فیلم درباره زندگی در اردوگاههای اسرای جنگی و مشکلاتی که میان افراد در این مکانها پیش میآمده، است. مساله امروز ما دیگر نشان دادن خود اتفاقات جنگ و آن درگیریها نیست. ما باید به آدمهای آن دوران در زندگی امروز با مسائل و حواشی آن بپردازیم.
فیلم نفوذی اقتباسی از کتاب «حکایت زمستان» است. چقدر در ساخت فیلم به اصل اثر وفادار بودید و چه تغییراتی نسبت به کتاب انجام شده است؟
من کتاب «حکایت زمستان» نوشته سعید عاکف را خواندهام اما فقط در این فیلم از حکایت زمستان الهام گرفتهایم و اقتباسی صورت نگرفته است. نسخه اولیه فیلمنامه را آقای امیریان نوشته بودند که بیشتر بر مبنای کتاب بود اما در بازنویسیها این نکته کمرنگتر و نسخه نهایی کاملا جدید و متفاوت پرداخت شد. هسته اولیه داستان ما بر اساس کتاب است؛ قصه آزادهای که پس از ورود به وطن مشکلاتی برایش ایجاد میشود اما فضای فیلم معمایی- جاسوسی است در بستر واقعیتهای جنگ. نوع روایت ما خطی نیست. رفت و برگشت در زمان دارد و از زاویه دیدهای مختلف روایت میشود.
حضور امیر جعفری در این فیلم باید جذاب و متفاوت باشد، اما درباره جمشید هاشمپور که در سینمای ما به تیپ تبدیل شده کمی مساله فرق میکند. هاشمپور در این فیلم همان هاشمپور تیپ است؟
جمشید هاشمپور را به خاطر بازی خوبش انتخاب کردیم با اینکه میدانستیم در این نقشها دیده شده است ولی بقیه بازیگران متفاوت ظاهر شدند. برای انتخاب امیر جعفری با شناختی که از او داشتيم مطمئن بودیم گزینه بسیار خوبی است. چون امیر جعفری 2 شخصیت دارد؛ یک بعد شوخ و شنگ و یک بعد جدی و منطقی!
با تمهیداتی که در زمان فیلمبرداری به کار برده شد و بازی خوب امیر جعفری این بعد دوم بخوبی جا افتاد و به آنچه از این شخصیت میخواستیم نشان دهیم رسیدیم. بازیگران دیگر هم خوب ظاهر شدند؛ خانم نسرين مقانلو، رامین راستاد، هوشنگ توکلی، سیاوش خیرابی و... .
تجربه ساخت فیلم با وجود 2 کارگردان چطور بود؟ همزمان با هم کار را پیش میبردید و ساخت فیلم را تقسیم کرده بودید و وظایف تفکیک شده بود؟
وقتی هدف مشخص باشد و 2 نفری که قرار است با هم کار کنند همفکر باشند و بدانند قرار است به چه نتیجهای برسند و جنبههای تکنیکی و فضا و حس را هم بشناسند، قطعا همکاری خوبی شده و تواناییها دو برابر میشود. کار ما تفکیک شده نبود، ولی میدانستیم هر کدام قرار است کدام قسمتها را هدایت کنیم. من و آقای فیوضی مدام با هم مشورت میکردیم و خوشبختانه توانستیم آنطور که باید و شاید کار را به سرانجام برسانیم.
شما سابقه فعالیت در زمینه فیلمهای دفاع مقدس را دارید. شرایط ساخت اینگونه فیلمها در فضای امروز نسبت به گذشته چه تغییراتی کرده است؟
شرایط ساخت این فیلمها که روز به روز سختتر میشود، چون امکانات ما فرسوده شده و هیچ امکانات جدیدی به سینما تزریق نمیشود و به خاطر ساخت یکسری فیلمهای نازل و تکراری، مخاطب به این نوع فیلم بیاعتماد و بیرغبت شده است. این 8 سال جنگ تاریخ کشور ما است که همه ما را چه به لحاظ حضور مستقیم و چه روحی و روانی درگیر کرده بود و مسائل پیرامون آن تا همین امروز هم در جامعهمان وجود دارد. ما 8 سال دوران سخت جنگ را گذراندیم که بخش جدانشدنی از زندگی و تاریخ مردم این سرزمین است که من با گوشت و پوست و استخوان درک و لمسش کردهام و به نظرم دیگر نشان دادن تصویر درگیریها و مبارزات هیچ لطف و جذابیتی ندارد. جنگ فقط نشان دادن سربازهای ایران و عراق زیر بمب و موشک در جبههها نیست. اثرات جنگ در زندگی روزمره ما وارد شده و من قصد دارم با نگاهی به تاریخ، تصویری صادقانه، رسا و جاودانه برای آیندگان و کسانی که در آن روزها نبودند ولی به نوعی با مسائل جنگ خواهناخواه درگیر هستند، بسازم.
فیلم نفوذی در 2 بخش سینمای ایران و فیلمهای اول و دوم جشنواره فجر امسال به نمایش درمیآید. کیفیت جشنواره فجر را از لحاظ هیات انتخاب و فیلمهای شرکتکننده چطور ارزیابی میکنید؟
کیفیت جشنواره امسال با حضور کسانی مثل ابراهیم حاتمیکیا، ابراهیم فروزش، بهرام توکلی و... نباید بد باشد و احتمالا شاهد کارهای خوبی هستیم. اگر جشنوارهای ضعیف باشد فاجعه و زنگ خطری برای فیلمسازان است. من حدود 20 سال است در سینما دستیاری میکنم و این فضا را خوب میشناسم و با توجه به اینکه فیلم اولم در مقام کارگردان است خیلی مشتاقم که در کنار تماشاگر بنشینم و فیلم را ببینم و بفهمم مخاطب هم همین احساسی را که من حین فیلمبرداری داشتهام، دارد یا نه!
همه تلاش ما برای جذب مخاطب و ارتباط خوب بوده حالا جشنواره فرصت مغتنمی است که خود را محک بزنیم. مهم نیست که فیلم جایزه میگیرد یا نه؛ مهم برقراری ارتباط و انتقال مفهوم و حس مورد نظر ما به مخاطب است. در این رقابت که فیلمها نسبت به هم مقایسه میشوند ممکن است فیلم من خوب باشد ولی فیلمهای خوبتری هم باشند یا فیلم ما متوسط باشد و بتواند جایزه کسب کند و بقیه فیلمها ضعیف باشند. در کل امیدوارم رقابت سالم و داوری بحقی را شاهد باشیم. ارسال نظر
پربیننده