دکتر حسین افتخاری
آمریکاییها بعد از کارهای پژوهشی‌اي که درباره مشکلات‌شان در عراق انجام دادند، 3 سال پس از اشغال این کشور اعلام کردند که درباره انحلال حزب بعث و ارتش اشتباه کرده‌اند. ارتش آمریکا در همان روزهای اولیه بخش استخبارات ضدایرانی را فراخواند و از تمام بعثی‌ها به شکل فعالی استفاده کرد. این مساله تقریبا در همان روزهای اولیه اشغال عراق شکل گرفت و آمریکاییها برای آنکه نیازمند اطلاعات راجع به ایران و گروه‌های وابسته به آن بودند، سعی کردند از همان عناصر بعثی سازمان استخبارات بهره ببرند.
دومین اقدامی که آمریکاییها در گذشته انجام دادند، این بود که هنگامی که حکومت شکل گرفت و وزارت خارجه در اختیار کردها قرار گرفت و هوشیار زیباری به‌عنوان وزیر خارجه انتخاب شد، کادر بعثی وزارت خارجه هیچ‌گونه تغییری نکرد، برخلاف اینکه در تمام وزارتخانه‌های عراق نوعی جابه‌جایی و تغییر ترکیب عناصر و کارمندان صورت گرفت بویژه اینکه بدنه مدیران و افراد مهم ساختار وزارت خارجه که همه از بعثیهای قسم‌خورده بودند، عمدتا در این تشکیلات باقی ماندند و یکی از دلایلی که بدنه وزارت خارجه عراق سعی می‌کند گاهی با ایران تنش ایجاد کند و حتی شکایت ایران نسبت به شخص صدام را به دادگاه محاکمه صدام ارسال نکرد یا پس از آن اعلام وصول نکرد و موجب شد در این روند تاخیری ایجاد شود، ناشی از حضور همین عناصر بعثی در ساختار وزارت خارجه عراق بود.
بخش دیگری از به‌کارگیری بعثی‌ها که باز مستقیما توسط آمریکاییها صورت گرفت، بخشی بود که در جمع‌بندی‌های امنیتی و سیاسی خود به این نتیجه رسیدند که برای امنیت‌سازی باید هزینه و تلفات کمتری بدهند، لذا تز ایجاد شوراهای سهوه (شوراهای بیداری) را به‌کار گرفتند و سعی کردند از عناصر خرده‌پای بعثی در استان‌ها و شهرستان‌های مختلف استفاده کرده و از آنها علیه جریان‌های افراطی، سلفی و تکفیری که در عراق برای آمریکاییها ایجاد مشکل می‌کردند، استفاده کنند. بعدها این شوراهای سهوه اعضاي زيادي جذب كرد (بیش از یکصد هزار نفر شد) و آمریکاییها به دولت نوری مالکی فشار آوردند که باید حتما این شوراهای سهوه در دستگاه‌های امنیتی، پلیسی و دستگاه‌های نظامی
وارد شوند.
این کشمکش تا جایی پیش رفت که حدود 80 هزار نفر از عناصر شوراهای سهوه که همان بعثیهای خرده‌پا بودند به سیستم نظامی، پلیسی و انتظامی تزریق شدند که اعداد بسیار بزرگی را شامل می‌شود. بخش دیگری از به‌کارگیری بعثی‌ها، افراد با درجات بالای نظامی بعثی بود که به نحوی اظهار می‌داشتند از سیستم حزب بعث اعلام برائت کرده‌اند. البته بعضی از این بعثی‌ها با درجات بالاتر نسبت به ارتباط خود با حزب بعث واقعا اعلام برائت کرده و خود را نیز جدا کردند ولي در بین همین افراد هم (که سرهنگ‌ها و ژنرال‌ها را شامل می‌شد) باز تعداد قابل توجهی ارتباط خود را با بعثی‌ها و تشکیلات این حزب حفظ کرده و در همین راستا در مناطق مختلف ایجاد ناامنی کردند که این امر هم با هدایت و فشار نیروهای آمریکا‌یی بر ارتش و دستگاه‌های امنیتی به وجود آمده بود. آخرین اقدامی که آمریکاییها سعی کردند برای یکسره کردن کار سیستم حکومتی جدید در عراق انجام دهند جریان جدیدی است که سعی می‌کند بعثی‌ها را با تابلو، شناسنامه و عنوان حزب بعث رسما وارد روند سیاسی کند. بعثیهای دیگری که تاکنون درباره‌شان توضیح داده شد تحت عنوان حزب بعث به‌عنوان یک جریان سیاسی برای ورود به فرآیند سیاسی تلاش نکردند ولی به شکل انفرادی و تحت عناوین دیگری وارد این ساختار می‌شدند، در حالی که در تلاش جاری که سعی می‌شود جریان بعثی وارد جریان انتخابات شود با تابلو و پرچم حزب بعث و همان باورهای کاملی که در دوره صدام حسین وجود داشت به انتخابات وارد خواهند شد و آمریکاییها این طرح را «آشتی ملی» نامیده‌اند. در دستگاه‌های امنیتی و نظامی حالتی پیش آمده که سفیر انگلیس در عراق اعلام می‌کند که بعثی‌ها امکان کودتا در عراق را دارند و این بدان معناست که تعداد قابل ملاحظه‌ای از افراد عالیرتبه در بخش‌های نظامی، امنیتی و انتظامی در بدنه تشکیلات حکومتی اعمال نفوذ می‌کنند. آمریکا هم درصدد است تا با بسیج کردن این تشکیلات و رسمیت بخشیدن به حزب بعث، آینده عراق را در چشم‌اندازی مبهم قرار دهد. آمریکاییها و کشورهای عربی که حاضر نیستند حاکمیت و اراده مردمی در عراق را تحمل کنند، سعی می‌کنند تا حزب بعث را با عنوان آشتی ملی و به شکل رسمی وارد ساختار سیاسی کنند. این کار از آن جهت اهمیت دارد که آنها می‌توانند پتانسیل‌هایی را که به صورت متفرق و گسسته در داخل دستگاه‌های امنیتی و نظامی وجود دارد به یک جریان کاملا همسو تبدیل کنند تا آلترناتیو کاملا حمایت شده‌ای از سوی آمریکا و کشورهای عربی برای دولت باشد و بتواند اثرگذاری جدی‌ای را در آینده سیاسی عراق به عمل بیاورد، لذا شاهد هستیم که جوزف بایدن، معاون رئیس‌جمهور آمریکا به عراق می‌آید و مصرانه دنبال آن است که به نحوی بعثی‌ها را مورد حمایت قرار دهد و آنها را تطهیر و وارد انتخابات کند. این اقدامات به‌رغم فشارهایی که پارلمان عراق وارد می‌کند و مخالفت‌هایی که مردم عراق می‌کنند، انجام می‌شود.
مخالفت‌های مردم عراق هم ناشی از یک گذشته بسیار زشت از حزب بعث است که در ذهن مردم عراق شکل گرفته است، لذا این تلاش آمریکا، پول بسیار زیادی که عربستان سعودی خرج می‌کند و اقدامات دیگر کشورهای عربی مانند اردن و مصر برای دستکاری در ساختار قدرت سیاسی عراق یک مرحله بسیار تعیین‌کننده است و می‌تواند آینده عراق را به نحوی ديگر رقم بزند. اگر آنها در مقابل فشار آمریکا‌یی- عربی تمکین کنند یا بپذیرند که حزب بعث وارد یک فرآیند سیاسی شود، می‌توان به آینده عراق با دیده تردید نگریست ولی اگر چنانچه با این مساله مخالفت شود میزان این خطر و تردید تا حد قابل توجهی کاهش پیدا می‌کند ولی به صفر نمی‌رسد زیرا عناصر قابل‌توجهی از
حزب بعث به صورت انفرادی و بدون تابلوی رسمی حزبی در ساختارهای امنیتی، نظامی، انتظامی و حتی سیاسی حضور دارند و در‌حال اثرگذاری هستند، اما اگر مخالفتی با حضور بعثی‌ها صورت بگیرد به شکل طبیعی باید منتظر این باشیم که جریان حزب بعث مانند گذشته به گسترش ناامنی، ترور، تخریب، خشونت و تروریسم روی بیاورد و سعی کند روند انتخابات را دچار چالش قابل توجهی کند.
* كارشناس مسائل خاورميانه احیای خزنده حزب بعث در عراق
دکتر حسین افتخاری
آمریکاییها بعد از کارهای پژوهشی‌اي که درباره مشکلات‌شان در عراق انجام دادند، 3 سال پس از اشغال این کشور اعلام کردند که درباره انحلال حزب بعث و ارتش اشتباه کرده‌اند. ارتش آمریکا در همان روزهای اولیه بخش استخبارات ضدایرانی را فراخواند و از تمام بعثی‌ها به شکل فعالی استفاده کرد. این مساله تقریبا در همان روزهای اولیه اشغال عراق شکل گرفت و آمریکاییها برای آنکه نیازمند اطلاعات راجع به ایران و گروه‌های وابسته به آن بودند، سعی کردند از همان عناصر بعثی سازمان استخبارات بهره ببرند.
دومین اقدامی که آمریکاییها در گذشته انجام دادند، این بود که هنگامی که حکومت شکل گرفت و وزارت خارجه در اختیار کردها قرار گرفت و هوشیار زیباری به‌عنوان وزیر خارجه انتخاب شد، کادر بعثی وزارت خارجه هیچ‌گونه تغییری نکرد، برخلاف اینکه در تمام وزارتخانه‌های عراق نوعی جابه‌جایی و تغییر ترکیب عناصر و کارمندان صورت گرفت بویژه اینکه بدنه مدیران و افراد مهم ساختار وزارت خارجه که همه از بعثیهای قسم‌خورده بودند، عمدتا در این تشکیلات باقی ماندند و یکی از دلایلی که بدنه وزارت خارجه عراق سعی می‌کند گاهی با ایران تنش ایجاد کند و حتی شکایت ایران نسبت به شخص صدام را به دادگاه محاکمه صدام ارسال نکرد یا پس از آن اعلام وصول نکرد و موجب شد در این روند تاخیری ایجاد شود، ناشی از حضور همین عناصر بعثی در ساختار وزارت خارجه عراق بود.
بخش دیگری از به‌کارگیری بعثی‌ها که باز مستقیما توسط آمریکاییها صورت گرفت، بخشی بود که در جمع‌بندی‌های امنیتی و سیاسی خود به این نتیجه رسیدند که برای امنیت‌سازی باید هزینه و تلفات کمتری بدهند، لذا تز ایجاد شوراهای سهوه (شوراهای بیداری) را به‌کار گرفتند و سعی کردند از عناصر خرده‌پای بعثی در استان‌ها و شهرستان‌های مختلف استفاده کرده و از آنها علیه جریان‌های افراطی، سلفی و تکفیری که در عراق برای آمریکاییها ایجاد مشکل می‌کردند، استفاده کنند. بعدها این شوراهای سهوه اعضاي زيادي جذب كرد (بیش از یکصد هزار نفر شد) و آمریکاییها به دولت نوری مالکی فشار آوردند که باید حتما این شوراهای سهوه در دستگاه‌های امنیتی، پلیسی و دستگاه‌های نظامی
وارد شوند.
این کشمکش تا جایی پیش رفت که حدود 80 هزار نفر از عناصر شوراهای سهوه که همان بعثیهای خرده‌پا بودند به سیستم نظامی، پلیسی و انتظامی تزریق شدند که اعداد بسیار بزرگی را شامل می‌شود. بخش دیگری از به‌کارگیری بعثی‌ها، افراد با درجات بالای نظامی بعثی بود که به نحوی اظهار می‌داشتند از سیستم حزب بعث اعلام برائت کرده‌اند. البته بعضی از این بعثی‌ها با درجات بالاتر نسبت به ارتباط خود با حزب بعث واقعا اعلام برائت کرده و خود را نیز جدا کردند ولي در بین همین افراد هم (که سرهنگ‌ها و ژنرال‌ها را شامل می‌شد) باز تعداد قابل توجهی ارتباط خود را با بعثی‌ها و تشکیلات این حزب حفظ کرده و در همین راستا در مناطق مختلف ایجاد ناامنی کردند که این امر هم با هدایت و فشار نیروهای آمریکا‌یی بر ارتش و دستگاه‌های امنیتی به وجود آمده بود. آخرین اقدامی که آمریکاییها سعی کردند برای یکسره کردن کار سیستم حکومتی جدید در عراق انجام دهند جریان جدیدی است که سعی می‌کند بعثی‌ها را با تابلو، شناسنامه و عنوان حزب بعث رسما وارد روند سیاسی کند. بعثیهای دیگری که تاکنون درباره‌شان توضیح داده شد تحت عنوان حزب بعث به‌عنوان یک جریان سیاسی برای ورود به فرآیند سیاسی تلاش نکردند ولی به شکل انفرادی و تحت عناوین دیگری وارد این ساختار می‌شدند، در حالی که در تلاش جاری که سعی می‌شود جریان بعثی وارد جریان انتخابات شود با تابلو و پرچم حزب بعث و همان باورهای کاملی که در دوره صدام حسین وجود داشت به انتخابات وارد خواهند شد و آمریکاییها این طرح را «آشتی ملی» نامیده‌اند. در دستگاه‌های امنیتی و نظامی حالتی پیش آمده که سفیر انگلیس در عراق اعلام می‌کند که بعثی‌ها امکان کودتا در عراق را دارند و این بدان معناست که تعداد قابل ملاحظه‌ای از افراد عالیرتبه در بخش‌های نظامی، امنیتی و انتظامی در بدنه تشکیلات حکومتی اعمال نفوذ می‌کنند. آمریکا هم درصدد است تا با بسیج کردن این تشکیلات و رسمیت بخشیدن به حزب بعث، آینده عراق را در چشم‌اندازی مبهم قرار دهد. آمریکاییها و کشورهای عربی که حاضر نیستند حاکمیت و اراده مردمی در عراق را تحمل کنند، سعی می‌کنند تا حزب بعث را با عنوان آشتی ملی و به شکل رسمی وارد ساختار سیاسی کنند. این کار از آن جهت اهمیت دارد که آنها می‌توانند پتانسیل‌هایی را که به صورت متفرق و گسسته در داخل دستگاه‌های امنیتی و نظامی وجود دارد به یک جریان کاملا همسو تبدیل کنند تا آلترناتیو کاملا حمایت شده‌ای از سوی آمریکا و کشورهای عربی برای دولت باشد و بتواند اثرگذاری جدی‌ای را در آینده سیاسی عراق به عمل بیاورد، لذا شاهد هستیم که جوزف بایدن، معاون رئیس‌جمهور آمریکا به عراق می‌آید و مصرانه دنبال آن است که به نحوی بعثی‌ها را مورد حمایت قرار دهد و آنها را تطهیر و وارد انتخابات کند. این اقدامات به‌رغم فشارهایی که پارلمان عراق وارد می‌کند و مخالفت‌هایی که مردم عراق می‌کنند، انجام می‌شود.
مخالفت‌های مردم عراق هم ناشی از یک گذشته بسیار زشت از حزب بعث است که در ذهن مردم عراق شکل گرفته است، لذا این تلاش آمریکا، پول بسیار زیادی که عربستان سعودی خرج می‌کند و اقدامات دیگر کشورهای عربی مانند اردن و مصر برای دستکاری در ساختار قدرت سیاسی عراق یک مرحله بسیار تعیین‌کننده است و می‌تواند آینده عراق را به نحوی ديگر رقم بزند. اگر آنها در مقابل فشار آمریکا‌یی- عربی تمکین کنند یا بپذیرند که حزب بعث وارد یک فرآیند سیاسی شود، می‌توان به آینده عراق با دیده تردید نگریست ولی اگر چنانچه با این مساله مخالفت شود میزان این خطر و تردید تا حد قابل توجهی کاهش پیدا می‌کند ولی به صفر نمی‌رسد زیرا عناصر قابل‌توجهی از
حزب بعث به صورت انفرادی و بدون تابلوی رسمی حزبی در ساختارهای امنیتی، نظامی، انتظامی و حتی سیاسی حضور دارند و در‌حال اثرگذاری هستند، اما اگر مخالفتی با حضور بعثی‌ها صورت بگیرد به شکل طبیعی باید منتظر این باشیم که جریان حزب بعث مانند گذشته به گسترش ناامنی، ترور، تخریب، خشونت و تروریسم روی بیاورد و سعی کند روند انتخابات را دچار چالش قابل توجهی کند.
* كارشناس مسائل خاورميانه ارسال نظر
پربیننده