بیست نه، نوزده!

مسعود حکم‌آبادی: «هیچ» را از بسیاری جهات می‌شود به خیلی از فیلم‌هایی مرتبط دانست که مخاطب با دیدنش براحتی با شخصیت‌هایش همذات‌پنداری می‌کند. در «هیچ» همه خاکستری‌اند؛ آدم مطلقا بد وجود ندارد، همانطور که آدم‌هایش حتما خوب نیستند، حتی «عفت» که قرار است مادر فداکار ماجرا باشد، وقتی به وضعیت «نادر» پی می‌برد نوای جدایی سر می‌دهد، اما اینها هیچ چیز از آن جاذبه درونی کاراکتر برای جذب مخاطب کم نمی‌کند؛ «عادل»، «یکتا» را می‌زند اما مخاطب هنوز هردوی‌شان را دوست دارد، نادر شیطنت می‌کند اما دوست‌داشتنی است، فقط کسی که شاید این وسط دشمن هم داشته باشد «بیک» است؛ او نمونه بارز یک شخصیت بی‌ظرفیت است، کسانی که تا چشمشان به یک فرد متمول می‌افتد همه آنچه بوده را فراموش و تملق‌ پیشه می‌کنند، ولو اینکه روز قبل با نردبان 2متری به سراغش رفته باشند! در «هیچ» شخصیت اضافه هم وجود دارد؛ عمه نادر که شاید بشود گفت همین الان هم بیرون کشیدن سکانس‌های حضورش لطمه‌ای به فیلم نمی‌زند. جدا از شخصیت‌ها «هیچ» نه به اندازه «بیست» که کمتر و بهتر به جزئیات توجه دارد؛ نحوه نشستن ساکنان خانه در مکان‌های مختلف، شيوه صحبت آنها با یکدیگر و خیلی مسائل‌ دیگر نشان می‌دهد نویسندگان این کار حتما یا از جنوب شهر برخاسته‌اند یا رابطه نزدیکی با زندگی اینچنینی دارند. آنها اما دچار یک آفت هم شده‌اند و گرچه خواسته‌اند فیلم از سیاهنمایی مطلق، وجهه کمیک هم به خود بگیرد، اما گاه نشان می‌دهند که حاضرند تماشاگر به هر قیمتی بخندد، حتی به قیمت الفاظ رکیکی که خاص فیلم‌های مبتذل است، کما اینکه وجه اصلی خنده‌های «هیچ» در همین مواقع است. نکته دیگر در «هیچ» این است که اغراق در شخصیت‌پردازی جایی بیش از حد برای خود باز کرده است. تکیه بر پرخوری مردی که چندان هم فربه به نظر نمی‌رسد، آن هم به مقداری که کمی دور‌ از باور است از یک طرف و موضوع تولید مثل کلیه‌های نادر از سوی دیگر شاید در نظر اول چیز جالبی به نظر آید، اما ممکن است بیننده هوشمند سینما را از مسیر اصلی داستان دور کند، حتی اگر قرار باشد این مسیر، مسیر اصلی فیلمنامه باشد اما در بازیگری هم بدون تردید مهدی هاشمی یکی از ماندگارترین چهره‌های خود و شاید سینمای پس از انقلاب را با «نادر سیاه‌دره» ارائه کرد، نمایش فوق‌العاده شخصیت فردی که حاضر است هر فحش و ناسزایی را بشنود، اما شکمش را پر کند کاری بود که هاشمی به خوبی از پس آن برآمد. در کنار او شاید بشود با کمی اغماض گفت که «نگار جواهریان» و «باران کوثری» دقیقا همان چیزی را ارائه کردند که باید نمایش داده می‌شد. «پانته‌آ بهرام» هم که انصافا به خوبی از نقشی که کاهانی در داستان بر عهده‌اش گذاشته بود برآمده و حتی نوع خاص حرف زدنش در فیلم، او را کمک کرده تا بازی‌اش در ساختار داستان کاملا به چشم بیاید. مردهای «هیچ» بویژه بیک می‌شد از این بهتر نمایش داده شوند، عادل هم شاید بخش عمده بازی‌اش به خاطر چهره‌پردازی ماهرانه‌ای بود که رویش انجام گرفته بود. با این اوصاف باید پذیرفت کاهانی کلا با چنین فضاهایی آشناست و دقیقا می‌داند باید در چنین موقعیت‌هایی چه بگذرد. می‌داند اگر زنی بمیرد، دیگر نباید مثل خیلی از فیلم‌ها شیون شوهرش کوچه را پر کند، بلکه بهت و شوک عادل و در انتها خروج او از سمت راست کادر بهترین نحوه نمایش چنین سکانس حساسی است. او همانطور که در «بیست» هم ثابت کرد بدش نمی‌آید تا جایی که کاست فیلمش جواب می‌دهد سکانس‌های طولانی بگیرد، از همان سکانس آغازین که حدود 3دقیقه با یک جابه‌جایی حساب شده دوربین انجام شد تا صحنه اخراج نادر از خانه و آن کرین بجا... . به این ترتیب «هیچ» شاید نخستین‌ فیلم از کاهانی جوان باشد که از دغدغه همیشگی او یعنی زمان و اولتیماتوم زمانی خارج بود، اما می‌شود به نحوی این را آغاز یک دغدغه دیگر دانست؛ دغدغه دورویی و ریا.