تهران جدید هر روز بزرگ‌تر و بزرگ‌تر می‌شود و بافت شهری قدیمی تهران را از هر سو مورد هجوم خود قرار می‌دهد؛ برج‌های سیمانی از هر طرف سر به آسمان می‌سایند و کوچه‌هایی که زمانی شناسه‌های هویت شهر بود، دیگر چشم‌اندازی به روزهای دور و خاطره‌های نزدیک ندارد بلکه مکان‌هایی صرفاً انباشته از اتومبیل‌هایی هستند که همنشین دیوارهای بلند برج‌ها شده‌اند.
در نگاه فرهنگ‌گرا، شهر تبلور تاریخ و تمدن مردمانی است که در آن زندگی می‌کنند؛ حاصل قرن‌ها اندیشه و زندگی مردمانی که تلاش‌های گوناگون آنان که هر‌یک سهمی کم یا زیاد در شکل بخشیدن به محیط شهری دارد در کسوت شکل و محتوای شهر آنان متجلی می‌شود. حد ارتباط شهر با مفاهیم و اندیشه‌ها آنچنان زیاد است که امروز براحتی و بدون آنکه تعجبی برانگیزد، می‌توان از شهر اسلامی، شهر قرون وسطی، شهر بابلی و امثال آن سخن گفت و این صفات بیانگر معانی نهفته در موصوفات خود هستند که همان واژه «شهر» است.
هویت، سوال بزرگ جامعه امروز ما و بسیاری از جوامع دیگر است. هنگامی که از شهرهای باهویت صحبت می‌کنیم منظورمان شهرهایی است که معانی را با خود حمل می‌کنند. این معانی برخاسته از مردمانی است که «با» و «در» فضایی به نام شهر زندگی می‌کنند. شرایط امروز جهانی زمینه را برای انهدام معانی گوناگون فراهم آورده است. این معانی برخاسته از فرهنگ‌ها و تمدن‌هایی است که تحت سیطره سرمایه‌داری مورد تهدید قرار گرفته است.
محسن حبیبی، رئیس دانشکده هنر دانشگاه تهران در پاسخ به اینگونه ابهامات به «وطن امروز» گفت: «هنگامی که از هویت شهر سخن می‌گوییم از چیزی صحبت می‌کنیم که در ظاهر و شکل شهر نیست بلکه در شاکله شهر است. هویت شهر، با شکل شهر تفاوت‌های اساسی دارد. شهرهای زیبایی داریم که ممکن است هیچ عامل هویتی در آن دیده نشود یا سیمای شهری آن بسیار زشت و آشفته باشد. وقتی از هویت شهر صحبت می‌کنیم به چیزی رجوع می‌کنیم که در پس ظاهر و در بطن شهر نهفته است و ممکن است هیچ ربطی به شکل و ظاهر شهر نداشته باشد». او ادامه داد: «در واقع زیبایی و زشتی شهر دلیل باهویت بودن شهر نیست، مهم این است که داخل شهر چه می‌گذرد. وقتی از زندگی محله نام می‌بریم، به یاد محله‌های قدیمی می‌افتیم. ممکن است اگر همان محله‌های قدیمی را به شکل قدیمی بازسازی کنیم، باز هم نتوانیم هویت و شاکله‌ای را که در گذشته داشته است، ایجاد کنیم».
این استاد شهرسازی دانشگاه تهران در بخش دیگری از حرف‌هایش در ارتباط با عوامل تشکیل‌دهنده هویت شهر و تاثیر این عوامل بر یکدیگر چنین گفت: «ارتباط میان عوامل هویت‌دهنده شهر می‌تواند ارتباطی دو‌سویه باشد. شهر بدون عامل انسانی مفهوم ندارد. اگر در شهری، شهروند وجود نداشته باشد، آنجا شهر نیست. بنابراین وقتی از شهر صحبت می‌کنیم صحبت از تعاملات انسانی است. تعاملات انسان با انسان، انسان با محیط و انسان با شهر. به همین دلیل، عوامل تشکیل‌دهنده هویت شهر، هویت انسان را شکل می‌دهد».
بر این مبنا، معانی در تعامل عناصر انسانی و شهری در محیط شهری ساخته می‌شوند و نقطه اتکای هویتی افراد هستند و ابزار انتقال این معانی در بستر ارتباط بین فردی و بین‌نسلی «نماد» است.
نمادها منظومه‌های مادی و غیرمادی هستند که جایگزینی چیزی به جای چیزی دیگر را ممکن می‌کنند. زمانی که از نماد صحبت می‌کنیم رابطه 2 نفر یا 2 چیز را در نظر داریم. نمادها رابطه 2 چیز با یکدیگر را تعریف می‌کنند یا به ذهن می‌آورند و جایگزینی بین آن دو را ممکن می‌کنند. نمادها قراردادی‌اند و در بستر زمان معنا می‌یابند. در مباحث شهری، نمادهای شهری پدیده‌هایی هستند که در داخل شهر و در حیطه یک تجربه قراردادی میان شهروندان معناگذاری می‌شوند و در خوانش آنان از شهر و محیط بیرونی زیستی‌شان تاثیر مستقیم بر جای می‌گذارند.
از نگاه فرهنگ‌گرا چنین معانی‌ای در قالب نمادها در میان نسل‌ها انتقال داده می‌شود و در حافظه جمعی افراد ابدی می‌شوند، بنابراین شهر نیز دارای حافظه است. اگر شهری فاقد حافظه تاریخی باشد، نمی‌توان گفت آن شهر باهویت است. به همین ترتیب که اگر انسان چیزی را به یاد نیاورد، می‌گوییم دچار فراموشی و آشفتگی شده است، اگر شهری نیز فاقد حافظه هویتی خود باشد دچار آشفتگی می‌شود. از این رو مدیران شهری می‌توانند برای جلوگیری از روال حافظه شهری به حفظ نمادهای هویتی تهران توجه بیشتری کنند. هر چند این کار در سال‌های گذشته تا حدودی مورد توجه قرار گرفته اما رویه مدیران شهری بیانگر آن است که این موضوع در اولویت‌های پایین‌تری نسبت به گسترش بنا‌ها و نمادهای جدید قرار دارد؛ بنا‌هایی که هیچ آشنایی‌ای با تهران و تهرانی‌ها ندارند... .
هویت تهران گمشده است
تهران جدید هر روز بزرگ‌تر و بزرگ‌تر می‌شود و بافت شهری قدیمی تهران را از هر سو مورد هجوم خود قرار می‌دهد؛ برج‌های سیمانی از هر طرف سر به آسمان می‌سایند و کوچه‌هایی که زمانی شناسه‌های هویت شهر بود، دیگر چشم‌اندازی به روزهای دور و خاطره‌های نزدیک ندارد بلکه مکان‌هایی صرفاً انباشته از اتومبیل‌هایی هستند که همنشین دیوارهای بلند برج‌ها شده‌اند.
در نگاه فرهنگ‌گرا، شهر تبلور تاریخ و تمدن مردمانی است که در آن زندگی می‌کنند؛ حاصل قرن‌ها اندیشه و زندگی مردمانی که تلاش‌های گوناگون آنان که هر‌یک سهمی کم یا زیاد در شکل بخشیدن به محیط شهری دارد در کسوت شکل و محتوای شهر آنان متجلی می‌شود. حد ارتباط شهر با مفاهیم و اندیشه‌ها آنچنان زیاد است که امروز براحتی و بدون آنکه تعجبی برانگیزد، می‌توان از شهر اسلامی، شهر قرون وسطی، شهر بابلی و امثال آن سخن گفت و این صفات بیانگر معانی نهفته در موصوفات خود هستند که همان واژه «شهر» است.
هویت، سوال بزرگ جامعه امروز ما و بسیاری از جوامع دیگر است. هنگامی که از شهرهای باهویت صحبت می‌کنیم منظورمان شهرهایی است که معانی را با خود حمل می‌کنند. این معانی برخاسته از مردمانی است که «با» و «در» فضایی به نام شهر زندگی می‌کنند. شرایط امروز جهانی زمینه را برای انهدام معانی گوناگون فراهم آورده است. این معانی برخاسته از فرهنگ‌ها و تمدن‌هایی است که تحت سیطره سرمایه‌داری مورد تهدید قرار گرفته است.
محسن حبیبی، رئیس دانشکده هنر دانشگاه تهران در پاسخ به اینگونه ابهامات به «وطن امروز» گفت: «هنگامی که از هویت شهر سخن می‌گوییم از چیزی صحبت می‌کنیم که در ظاهر و شکل شهر نیست بلکه در شاکله شهر است. هویت شهر، با شکل شهر تفاوت‌های اساسی دارد. شهرهای زیبایی داریم که ممکن است هیچ عامل هویتی در آن دیده نشود یا سیمای شهری آن بسیار زشت و آشفته باشد. وقتی از هویت شهر صحبت می‌کنیم به چیزی رجوع می‌کنیم که در پس ظاهر و در بطن شهر نهفته است و ممکن است هیچ ربطی به شکل و ظاهر شهر نداشته باشد». او ادامه داد: «در واقع زیبایی و زشتی شهر دلیل باهویت بودن شهر نیست، مهم این است که داخل شهر چه می‌گذرد. وقتی از زندگی محله نام می‌بریم، به یاد محله‌های قدیمی می‌افتیم. ممکن است اگر همان محله‌های قدیمی را به شکل قدیمی بازسازی کنیم، باز هم نتوانیم هویت و شاکله‌ای را که در گذشته داشته است، ایجاد کنیم».
این استاد شهرسازی دانشگاه تهران در بخش دیگری از حرف‌هایش در ارتباط با عوامل تشکیل‌دهنده هویت شهر و تاثیر این عوامل بر یکدیگر چنین گفت: «ارتباط میان عوامل هویت‌دهنده شهر می‌تواند ارتباطی دو‌سویه باشد. شهر بدون عامل انسانی مفهوم ندارد. اگر در شهری، شهروند وجود نداشته باشد، آنجا شهر نیست. بنابراین وقتی از شهر صحبت می‌کنیم صحبت از تعاملات انسانی است. تعاملات انسان با انسان، انسان با محیط و انسان با شهر. به همین دلیل، عوامل تشکیل‌دهنده هویت شهر، هویت انسان را شکل می‌دهد».
بر این مبنا، معانی در تعامل عناصر انسانی و شهری در محیط شهری ساخته می‌شوند و نقطه اتکای هویتی افراد هستند و ابزار انتقال این معانی در بستر ارتباط بین فردی و بین‌نسلی «نماد» است.
نمادها منظومه‌های مادی و غیرمادی هستند که جایگزینی چیزی به جای چیزی دیگر را ممکن می‌کنند. زمانی که از نماد صحبت می‌کنیم رابطه 2 نفر یا 2 چیز را در نظر داریم. نمادها رابطه 2 چیز با یکدیگر را تعریف می‌کنند یا به ذهن می‌آورند و جایگزینی بین آن دو را ممکن می‌کنند. نمادها قراردادی‌اند و در بستر زمان معنا می‌یابند. در مباحث شهری، نمادهای شهری پدیده‌هایی هستند که در داخل شهر و در حیطه یک تجربه قراردادی میان شهروندان معناگذاری می‌شوند و در خوانش آنان از شهر و محیط بیرونی زیستی‌شان تاثیر مستقیم بر جای می‌گذارند.
از نگاه فرهنگ‌گرا چنین معانی‌ای در قالب نمادها در میان نسل‌ها انتقال داده می‌شود و در حافظه جمعی افراد ابدی می‌شوند، بنابراین شهر نیز دارای حافظه است. اگر شهری فاقد حافظه تاریخی باشد، نمی‌توان گفت آن شهر باهویت است. به همین ترتیب که اگر انسان چیزی را به یاد نیاورد، می‌گوییم دچار فراموشی و آشفتگی شده است، اگر شهری نیز فاقد حافظه هویتی خود باشد دچار آشفتگی می‌شود. از این رو مدیران شهری می‌توانند برای جلوگیری از روال حافظه شهری به حفظ نمادهای هویتی تهران توجه بیشتری کنند. هر چند این کار در سال‌های گذشته تا حدودی مورد توجه قرار گرفته اما رویه مدیران شهری بیانگر آن است که این موضوع در اولویت‌های پایین‌تری نسبت به گسترش بنا‌ها و نمادهای جدید قرار دارد؛ بنا‌هایی که هیچ آشنایی‌ای با تهران و تهرانی‌ها ندارند... .
ارسال نظر
پربیننده