کامیار کیان: تئاتری در حال اجراست و رویا (لیلا حاتمی) بازیگر اصلی و البته امین(شهاب حسینی) در حال تماشای آن. فراموش کنید. امین در حال کما روی تخت بیمارستان است و پرسه‌زنی‌های ذهنی‌اش را آغاز کرده و با تعریف سرگذشتش تماشاگر را با فیلم همراه می‌کند. این را هم فراموش کنید. نمایشی در حال تمرین است، پسرکی جوان مجذوب بازیگر اصلی آن می‌شود و سراغ خیال‌پردازی می‌رود. این را هم به کناری بنهید و... . اصولا شخصیت‌هایی که در 2 فیلم اخیر بهرام توکلی («پا برهنه در بهشت» و «پرسه در مه») دیده‌ایم از طریق روایت احوالات ذهنی و روحی‌شان تماشاگر را با داستانی که گره‌گشایی از آن در نگاه نخست راحت به نظر می‌آید ولی در عمل تبدیل می‌شود به مساله‌ای غامض و نه‌چندان پیش پا افتاده، در گیر می‌کنند. اصولا این خاصیت کار بهرام توکلی است که با طرح رشته‌ای از یک داستان در ابتدای کار تماشاگر را به درون فضای فیلم بکشاند، ولی در ادامه این تماشاگر باشد که رودست می‌خورد و هر تحلیلی را که در ذهن پرورانده بی‌اعتبار می‌بیند چرا که پیش از آن فیلمنامه‌نویس بستر تغییر آنی مسیر داستان را فراهم کرده و با تعریف قاعده بی‌قاعدگی و تعریف دنیایی سیال و حاکم کردن آن در تمام فضای فیلم راه را برای تغییر شکل دادن، دور زدن یا حتی بازگشتن و تصحیح داستان باز می‌گذارد. در دنیای فیلمسازی توکلی هیچ قطعیتی حاکم نیست و اصولا تنها امری که می‌توان با قطعیت درباره آن سخن گفت غیرممکن بودن امر قطعی است. در این دنیا تماشاگر براحتی می‌تواند با شخصیت راوی اول شخص همراه شود و هر تعریف و فضاسازی از سوی آن را بپذیرد بی‌آنکه لزوم جبهه‌گیری و مقاومت در مقابل داستان را در خود ببیند. این روال در این فیلم هم حاکم است. پس از گذشت دقایق ابتدایی «پرسه در مه» تماشاگر قاعده ذهنی مشوش «امین» را می‌پذیرد و با آن همراه می‌شود و همه رفت و برگشت‌ها، پرسه‌زنی‌ها و حتی اصلاحات و فراز و فرود این پرسه‌زنی را می‌پذیرد. امین داستان را پیش می‌برد، از نتیجه‌اش رضایت ندارد، به عقب بازمی‌گردد و با اصلاحاتی داستان را ادامه می‌دهد... . امین داستانش را روایت می‌کند، از پرداختش رضایت ندارد، به چند سطر پیش‌تر بازمی‌گردد و با جزئیات بیشتر و بهتری همان خط اساسی پیشین را پی می‌گیرد یا با پرداخت بهتری می‌رسد به همان نقطه‌ای که لحظاتی پیش آن را دیده بودیم... امین حتی از نقاط ضعف و قوت خودش بهره می‌برد و آن را در دل داستان می‌گنجاند. انگشت امین قطع شده است. این جزو نخستین مشخصه‌هایی است که از او دستگیرمان می‌شود ولی نمی‌دانیم که این نقص عضو چگونه ایجاد شده است. در ادامه و در روایتی که این پرسه‌زنی ذهنی به بیننده ارائه می‌کند، شاید به این نتیجه می‌رسیم که او پیانیستی بوده که در شرایط استیصال کامل اقدام به خودزنی و قطع انگشتش کرده است؛ انگشتانی که دیگر خشک شده‌اند و به ظن رویا دیگر به کاری نمی‌آیند و... تمام فراز و فرود‌های فیلم تطبیق دارد با آنچه از سوی امین مطرح می‌شود. ولی آیا می‌توان با قطعیت گفت که امین همان مردی است که روی تخت بیمارستان افتاده و با مرگ دست در گریبان است؟ آیا این همان امین است که تمام تلاشش را مصروف زنده ماندن می‌کند تا امید تازه یافته‌اش پس از تولد فرزندش را پرورش دهد؟ آیا او آماده جوشش دوباره موسیقی در ذهنش است؟ آیا رویا با همان تعریفی که امین در ذهن پرداخته در دنیای واقع حاضر است یا همان بازیگر تئاتر است که بوده بی‌آنکه ارتباطی ویژه با امین داشته باشد؟ آیا امین نداشته‌ها و آرزوهایش را وسیله‌ای قرار داده تا فکرش را از پردازش باز نماند و روز‌های آخر را آن طور که دوست داشته سپری کند؟ یا نه امین یکی از کارگران معدنی است که فرو‌می‌ریزد و حالا روی تخت بیمارستان پرسه‌زنی در دنیای ذهنی‌اش را پی می‌گیرد؟ آیا انگشت او در اثر سانحه ریزش معدن قطع شده و پیانیستی در کار نبوده است؟ آیا او با رویا ازدواج کرده و حالا فرزندی در راه دارد؟ آیا می‌توان کل روال داستان را پرسه‌زنی پسرک جوان حاضر در سالن نمایش و پس از مواجه شدن با دختر جوان بازیگر نقش یک این اجرا دانست؛ خیالپردازی‌هایی که در اثر این رویارویی ایجاد شده و منجر به تمایل تماشای دوباره این اجرا در شب آینده می‌شود؟ براحتی می‌توان اینگونه تعبیر کرد که پسرک جوان دختری را روی صحنه می‌بیند و با نخستین نگاه رویاپردازی را آغاز می‌کند و شخصیتی به نام امین خلق می‌کند و دختری چون رویا را. به همان راحتی هم می‌توان سرگذشت کارگر معدنی را تصور کرد که پس از به کما رفتن بر اثر ریزش معدن تمام آرزوها و تمایلاتش را در قالب شخصیت‌هایی که در ذهنش خلق کرده، روایت می‌کند. البته به همان راحتی هم می‌توانیم نتیجه بگیریم که امین پیانیست جوانی است که پس از چندین سال زندگی با رویا و درست در زمانی که می‌رود روز‌های خوش زندگی‌اش را تجربه کند و رابطه‌اش با همسرش رو به بهبود برود دچار سانحه می‌شود و... . حالا سعی در مرور گذشته‌ای دارد که هیچ وقت مجال رو در رو شدن با آن را نداشته و... . البته به همان راحتی می‌توان نتیجه گرفت که امین سعی می‌کند گذشته‌اش را اصلاح کند و به اکنون گره بزند و حال را آن‌طور که دوست دارد باشد، رقم بزند و... . آیا امین، کارگر معدن یا پسرک خیالپرداز داخل سالن تئاتر، در پایان زنده می‌ماند؟ آیا اساسا به کمارفتنی در کار بوده است؟ آیا می‌توانیم در ترسیم آینده یا اصلاح گذشته اختیاری داشته باشیم؟ تا چه اندازه دخالت و پرسه‌زنی‌های ذهنی ما در رسیدن به آینده دلخواه یا فراموشی اشتباهات گذشته تاثیرگذار است؟ و... «پرسه در مه» مجال مناسبی است برای تماشای ولگردی‌های یک ذهن نه‌چندان خطرناک. درباره «پرسه در مه» بهرام توکلی
ولگردی‌های یک ذهن نه‌چندان خطرناک
کامیار کیان: تئاتری در حال اجراست و رویا (لیلا حاتمی) بازیگر اصلی و البته امین(شهاب حسینی) در حال تماشای آن. فراموش کنید. امین در حال کما روی تخت بیمارستان است و پرسه‌زنی‌های ذهنی‌اش را آغاز کرده و با تعریف سرگذشتش تماشاگر را با فیلم همراه می‌کند. این را هم فراموش کنید. نمایشی در حال تمرین است، پسرکی جوان مجذوب بازیگر اصلی آن می‌شود و سراغ خیال‌پردازی می‌رود. این را هم به کناری بنهید و... . اصولا شخصیت‌هایی که در 2 فیلم اخیر بهرام توکلی («پا برهنه در بهشت» و «پرسه در مه») دیده‌ایم از طریق روایت احوالات ذهنی و روحی‌شان تماشاگر را با داستانی که گره‌گشایی از آن در نگاه نخست راحت به نظر می‌آید ولی در عمل تبدیل می‌شود به مساله‌ای غامض و نه‌چندان پیش پا افتاده، در گیر می‌کنند. اصولا این خاصیت کار بهرام توکلی است که با طرح رشته‌ای از یک داستان در ابتدای کار تماشاگر را به درون فضای فیلم بکشاند، ولی در ادامه این تماشاگر باشد که رودست می‌خورد و هر تحلیلی را که در ذهن پرورانده بی‌اعتبار می‌بیند چرا که پیش از آن فیلمنامه‌نویس بستر تغییر آنی مسیر داستان را فراهم کرده و با تعریف قاعده بی‌قاعدگی و تعریف دنیایی سیال و حاکم کردن آن در تمام فضای فیلم راه را برای تغییر شکل دادن، دور زدن یا حتی بازگشتن و تصحیح داستان باز می‌گذارد. در دنیای فیلمسازی توکلی هیچ قطعیتی حاکم نیست و اصولا تنها امری که می‌توان با قطعیت درباره آن سخن گفت غیرممکن بودن امر قطعی است. در این دنیا تماشاگر براحتی می‌تواند با شخصیت راوی اول شخص همراه شود و هر تعریف و فضاسازی از سوی آن را بپذیرد بی‌آنکه لزوم جبهه‌گیری و مقاومت در مقابل داستان را در خود ببیند. این روال در این فیلم هم حاکم است. پس از گذشت دقایق ابتدایی «پرسه در مه» تماشاگر قاعده ذهنی مشوش «امین» را می‌پذیرد و با آن همراه می‌شود و همه رفت و برگشت‌ها، پرسه‌زنی‌ها و حتی اصلاحات و فراز و فرود این پرسه‌زنی را می‌پذیرد. امین داستان را پیش می‌برد، از نتیجه‌اش رضایت ندارد، به عقب بازمی‌گردد و با اصلاحاتی داستان را ادامه می‌دهد... . امین داستانش را روایت می‌کند، از پرداختش رضایت ندارد، به چند سطر پیش‌تر بازمی‌گردد و با جزئیات بیشتر و بهتری همان خط اساسی پیشین را پی می‌گیرد یا با پرداخت بهتری می‌رسد به همان نقطه‌ای که لحظاتی پیش آن را دیده بودیم... امین حتی از نقاط ضعف و قوت خودش بهره می‌برد و آن را در دل داستان می‌گنجاند. انگشت امین قطع شده است. این جزو نخستین مشخصه‌هایی است که از او دستگیرمان می‌شود ولی نمی‌دانیم که این نقص عضو چگونه ایجاد شده است. در ادامه و در روایتی که این پرسه‌زنی ذهنی به بیننده ارائه می‌کند، شاید به این نتیجه می‌رسیم که او پیانیستی بوده که در شرایط استیصال کامل اقدام به خودزنی و قطع انگشتش کرده است؛ انگشتانی که دیگر خشک شده‌اند و به ظن رویا دیگر به کاری نمی‌آیند و... تمام فراز و فرود‌های فیلم تطبیق دارد با آنچه از سوی امین مطرح می‌شود. ولی آیا می‌توان با قطعیت گفت که امین همان مردی است که روی تخت بیمارستان افتاده و با مرگ دست در گریبان است؟ آیا این همان امین است که تمام تلاشش را مصروف زنده ماندن می‌کند تا امید تازه یافته‌اش پس از تولد فرزندش را پرورش دهد؟ آیا او آماده جوشش دوباره موسیقی در ذهنش است؟ آیا رویا با همان تعریفی که امین در ذهن پرداخته در دنیای واقع حاضر است یا همان بازیگر تئاتر است که بوده بی‌آنکه ارتباطی ویژه با امین داشته باشد؟ آیا امین نداشته‌ها و آرزوهایش را وسیله‌ای قرار داده تا فکرش را از پردازش باز نماند و روز‌های آخر را آن طور که دوست داشته سپری کند؟ یا نه امین یکی از کارگران معدنی است که فرو‌می‌ریزد و حالا روی تخت بیمارستان پرسه‌زنی در دنیای ذهنی‌اش را پی می‌گیرد؟ آیا انگشت او در اثر سانحه ریزش معدن قطع شده و پیانیستی در کار نبوده است؟ آیا او با رویا ازدواج کرده و حالا فرزندی در راه دارد؟ آیا می‌توان کل روال داستان را پرسه‌زنی پسرک جوان حاضر در سالن نمایش و پس از مواجه شدن با دختر جوان بازیگر نقش یک این اجرا دانست؛ خیالپردازی‌هایی که در اثر این رویارویی ایجاد شده و منجر به تمایل تماشای دوباره این اجرا در شب آینده می‌شود؟ براحتی می‌توان اینگونه تعبیر کرد که پسرک جوان دختری را روی صحنه می‌بیند و با نخستین نگاه رویاپردازی را آغاز می‌کند و شخصیتی به نام امین خلق می‌کند و دختری چون رویا را. به همان راحتی هم می‌توان سرگذشت کارگر معدنی را تصور کرد که پس از به کما رفتن بر اثر ریزش معدن تمام آرزوها و تمایلاتش را در قالب شخصیت‌هایی که در ذهنش خلق کرده، روایت می‌کند. البته به همان راحتی هم می‌توانیم نتیجه بگیریم که امین پیانیست جوانی است که پس از چندین سال زندگی با رویا و درست در زمانی که می‌رود روز‌های خوش زندگی‌اش را تجربه کند و رابطه‌اش با همسرش رو به بهبود برود دچار سانحه می‌شود و... . حالا سعی در مرور گذشته‌ای دارد که هیچ وقت مجال رو در رو شدن با آن را نداشته و... . البته به همان راحتی می‌توان نتیجه گرفت که امین سعی می‌کند گذشته‌اش را اصلاح کند و به اکنون گره بزند و حال را آن‌طور که دوست دارد باشد، رقم بزند و... . آیا امین، کارگر معدن یا پسرک خیالپرداز داخل سالن تئاتر، در پایان زنده می‌ماند؟ آیا اساسا به کمارفتنی در کار بوده است؟ آیا می‌توانیم در ترسیم آینده یا اصلاح گذشته اختیاری داشته باشیم؟ تا چه اندازه دخالت و پرسه‌زنی‌های ذهنی ما در رسیدن به آینده دلخواه یا فراموشی اشتباهات گذشته تاثیرگذار است؟ و... «پرسه در مه» مجال مناسبی است برای تماشای ولگردی‌های یک ذهن نه‌چندان خطرناک. ارسال نظر
پربیننده