زهرا عباسي: «طهران،تهران» یکی از خبرسازترین فیلم‌های حاضر در جشنواره فیلم فجر است؛ فیلمی که از همان آغاز و با اعلام نام 3کارگردان از 3نسل خبرساز شد و با آغاز پیش‌تولید و حواشی به‌وجود آمده همچنان خبرساز ماند؛ چه آن زمان که با سازمان میراث فرهنگی برای تصویربرداری از کاخ گلستان دچار اختلاف شد و چه آن زمان که با درگذشت یکی از 3کارگردان بنام خود (زنده یاد سیف‌الله داد) مورد توجه محافل سینمایی قرارگرفت و با 2 اپیزود به کار خود پایان داد. «طهران،تهران» با 2 اپیزود «طهران، تهران» و «تهران سیم آخر» به کارگردانی داریوش مهرجویی و مهدی‌کرم‌پور هم‌اینک در بخش مسابقه سینمای ایران در جشنواره فیلم فجر حضور دارد. به این بهانه مرور روند تولید فیلم با محمدعلی حسین‌نژاد، تهیه‌کننده و مجری اصلی طرح خالی از لطف نیست.
برای‌آغاز گفت‌وگو توضیحی درباره تصمیمتان برای ساخت این فیلم ارائه دهید.
صحبت ساخت فیلم «طهران،تهران» از 3 سال قبل پیش آمد؛ زمانی که به یکی از کشورهای همسایه سفر کرده بودیم و آنها به ما پیشنهاد دادند که راجع به پایتخت آن کشور فیلم بسازیم. زمانی که در حال بررسی چنین پیشنهادی بودیم به این نتیجه رسیدیم که چه خوب است که در 3 اپیزود و توسط 3 کارگردان ساخته شود که در میان بحث و بررسی چنین طرحی، فکر کردیم که اگر قرار است چنین فیلمی ساخته شود چرا درباره «تهران» نباشد و با این تصمیم، پیشنهاد آن کشور را لغو کردیم و به این ترتیب ساخت پروژه‌ای 3 اپیزودی درباره «تهران» در برنامه‌مان قرار گرفت.
انتخاب کارگردان‌های 3 اپیزود چگونه صورت گرفت؟ از همان ابتدا این اسامی به ذهنتان رسیده بود؟
از همان ابتدا به نظرم رسید که چه بهتر است 3کارگردان از 3 نسل این فیلم را بسازند؛ نسل اول، دوم و جوان و باز از همان شروع نیز همین اسامی داریوش مهرجویی، سیف‌الله داد و مهدی کرم‌پور مدنظر بنده بود که از این پروژه استقبال کردند و در نتیجه جلسه‌ای مشترک با حضور 3 کارگردان برگزار کردیم و از آنها خواستیم که هر کدام طرح خود را بدهند و هیچ محدودیتی هم درباره اینکه فیلم چگونه باشد، نگذاشتیم. در واقع پیش زمینه‌ای برای اینکه فیلم مستند، داستانی یا... باشد، تعریف نکردیم. بر همین اساس هر کارگردان چند طرح ارائه کرد و پس از آن قرار شد فیلم را با محوریت تهران و داستانی بگیریم که در هر اپیزود یکی از مقاطع تاریخی بررسی شود. بخش تاریخی را به‌عهده داریوش مهرجویی گذاشتیم، عصر انقلاب اسلامی را به مرحوم سیف‌الله داد سپردیم و زمان معاصر را نیز به مهدی کرم‌پور. در آن زمان که طرح ما قطعی شد، آقای عسگر پور، معاون هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران بودند. موضوع ساخت فیلم را با ایشان در میان گذاشتم و او اعلام کرد که شهرداری حاضر است در این زمینه سرمایه‌گذاری کند، اما زمانی که می‌خواستیم طرح خود را ارائه دهیم، آقای عسگرپور از سازمان رفته بود و پروژه «طهران،تهران» برای تامین سرمایه، با یک سال وقفه روبه‌رو شد. در تلاش برای جذب سرمایه بودیم و تقریبا برای ساخت فیلم بدون کمک شهرداری به قطعیت رسیدیم که آقای حیدریان، معاون سینمایی وقت اعلام کردند خوب است شهرداری از این فیلم حمایت کند و خودشان نیز با مسؤولان شهرداری مذاکره کردند و آنها هم از ساخت چنین پروژه‌ای استقبال کردند. این ماجرا دقیقا اواخر بهار سال گذشته اتفاق افتاد و سرانجام همان زمان، ترکیب کار و روند آن مشخص و این فیلم در 3 اپیزود به نام‌های «طهران؛ شهر خوبان»، «تهران از ماوراء» و «تهران؛ سیم آخر» کلید خورد.
با کدام اپیزود کار را شروع کردید؟
نخستین اپیزودی را که شروع کردیم، کار مرحوم سیف‌الله داد بود که قرار شد عید فطر سال گذشته کلید بخورد. همه چیز آماده شد که ناگهان به مشکلات مالی خوردیم و مجبور شدیم اپیزود «تهران از ماوراء» را در مرحله پیش تولید متوقف کنیم. به همین دلیل به سراغ ساخت اپیزود آقای مهرجویی رفتیم که این بخش نیز با وقفه‌هایی روبه رو شد و در نهایت اپیزود سوم یعنی کار مهدی کرم‌پور ساخته شد. بعد از آن دوباره به سراغ پیش تولید کار سیف‌الله داد رفتیم که بحث آلودگی هوای شهر تهران در زمستان گذشته پیش آمد که برای سلامتی وی مشکل آفرین بود و از آنجایی که تمام فیلم باید در خیابان تصویربرداری می‌شد، از آن صرفنظر و آغاز كار را به بهار موکول کردیم. پروژه داریوش مهرجویی تعطیلات نوروز سال گذشته فیلمبرداری شد و قرار بود کار سیف‌الله داد را از اردیبهشت شروع کنیم که باز هم به دلیل حال و هوای انتخابات امکان فیلمبرداری فراهم نشد و مجدد تصمیم گرفتیم آن را به بعد از انتخابات موکول کنیم. متاسفانه بعد از انتخابات هم بیماری آقای داد شدید شد و ایشان به رحمت خدا رفتند. با وجود آنکه «تهران از ماوراء» را 2 بار پیش تولید کرده بودیم و آمادگی کامل داشتیم هرگز نتوانستیم این اپیزود را بسازیم و با فوت ایشان، صحنه‌هایی را به 2 اپیزود دیگر افزوده و تصمیم گرفتیم کسی را جایگزین مرحوم داد نکنیم و در نهایت «طهران،تهران» با 2 اپیزود به پایان رسید؛ در قالب یک فیلم سینمایی- داستانی 100 دقیقه‌ای.
برآورد بودجه ساخت فیلم بر چه اساسی تعیین شد؟ شهرداری بر سر توافق خود ماند و تا پایان پروژه شما را همراهی کرد؟
قرارداد ما با شهرداری بهار سال گذشته بسته شد. آن زمان با برآوردی که داشتیم قرارداد را بستیم اما در طول ساخت به دلیل تاخیر‌ها و توقف‌هایی که به کار خورد، هزینه‌های بیشتری صورت گرفت که از آن برآورد اولیه بیشتر شد. شهرداری تهران همان برآورد سال گذشته را داده است، اما برای تکمیل منابع مالی مخیر هستیم که اگر سرمایه‌گذار خواست آن را تقبل کند و اگر خیر، آن را از محل دیگری تامین کنیم.
سازمان میراث فرهنگی آنگونه که شنیده‌ها حاکی است همکاری لازم را با عوامل پروژه «طهران،تهران» نداشت. ساخت این پروژه با لوکیشن‌های تاریخی خود، چگونه پیش رفت؟
متاسفانه سازمان میراث فرهنگی نه تنها هیچ‌گونه همکاری با ما نکرد بلکه برای فیلمبرداری از بناهای تاریخی تقاضای پول داشت. برخی از وقفه‌هایی که در این بین و در ساخت اپیزود آقای مهرجویی پيش مي‌‌آمد، به همین دلیل بود که در نهایت حدود یک ماه فیلمبرداری را به عقب انداخت. از آنجایی که نمی‌توانستیم از لوکیشن کاخ گلستان صرفنظر کنیم، صحنه‌های آن را با پرداخت اجاره تصویربرداری کردیم و بقیه را یا نمای خارجی گرفتیم یا صرفنظر کردیم، اما حال که فیلم به‌پایان رسیده اگر ببینید، متوجه می‌شوید که تا چه اندازه به میراث فرهنگی مرتبط است و اگر مسؤولان این سازمان همکاری می‌کردند چه اندازه به نفع‌شان بود. اگرچه بدون همکاری آنها باز هم ما فیلم را به بهترین شکل ساختیم.
با توجه به هدف اولیه ساخت فیلم، اکنون از این پروژه راضی هستید؟ آیا توانسته رسالت خود را در معرفی تهران انجام دهد؟
تاکنون راجع به شهرهای مختلف فیلم‌های زیادی ساخته شده که یا قصه‌ای در لوکیشن شهر بوده که این لوکیشن ربطی به داستان نداشته یا مستند بوده است، اما یکی از ویژگی‌های «طهران،تهران» آن است که همه این موارد را در خود گنجانده؛ در قالب یک داستان گرم و جذاب شهر تهران، روح آن و انسان‌هایی که در آن زندگی می‌کنند را می‌بینیم، روابط اجتماعی، انسانی و... همه در قالب یک قصه روایت می‌شود و از این حیث فیلم ما متفاوت است. از دید هنری نیز هر 2 کارگردان سعی کردند تمام توان خود را به کار گیرند. کارشناسانی که تا به حال آن را دیده‌اند اذعان داشته‌اند که فیلم از لحاظ هنری، تکنیکی و کشش قصه، فیلم شاخصی است و امیدواریم در نمایش عمومی هم مورد توجه قرار گیرد. البته خیلی دوست داشتیم که کار آقای داد هم می‌بود که متاسفانه نشد.
برنامه کاری آینده‌تان چیست؟
در جریان ساخت «طهران،تهران» و از آنجایی که به نظرم تجربه موفق، متفاوت و لذتبخشی بوده، بر آن شدم که یک فیلم افسانه‌ای – اسطوره‌ای درباره ایران بسازم و در قالب یک قصه افسانه‌ای، تمدن ایران، زیبایی، مردم و فرهنگ ایران را به نمایش بگذارم. اگر شرایط فراهم باشد ساخت «ایران، ایران» در اولویت برنامه‌هایم قرار دارد و در این زمینه با آقای مهرجویی هم صحبت‌هایی کرده‌ام و ایشان نیز اظهار علاقه کرده‌اند، اما همان‌گونه که گفتم در حد صحبت و فکر باقی مانده و در صورت فراهم بودن شرایط، اجرایی خواهد شد.
اپیزود اول
کارگردان: داریوش مهرجویی
بازیگران: پانته‌آ بهرام، قربان نجفی، مهتاج نجومی، اکبر مشکاتی، غلامرضا نیکخواه، کتایون امیر ابراهیمی، علی عابدینی، پرویز و ثریا نوری، فریده سپاه‌منصور، مینو صابری، اردشیر کاظمی، رحمان حسینی، نیکی نصیریان، مهدی طالب‌زاده و فاطمه فردین
مدیر فیلمبرداری: علی لقمانی
تدوین: حسن حسندوست
صدابردار: محمد مختاری
اپیزود دوم
کارگردان: مهدی کرم‌پور
بازیگران: رضا یزدانی، رعنا آزادی‌ور، برزو ارجمند، طناز طباطبایی، سروش صحت، فرهاد قائمیان، مجید جوزانی و محمد باغبانی
مدیر فیلمبرداری: محمد آلادپوش
تدوین: نازنین مفخم
صدابردار: بابک اخوان با محمدعلی حسین نژاد درباره «طهران،تهران»
تهران؛ برداشت یک، برداشت 2...
زهرا عباسي: «طهران،تهران» یکی از خبرسازترین فیلم‌های حاضر در جشنواره فیلم فجر است؛ فیلمی که از همان آغاز و با اعلام نام 3کارگردان از 3نسل خبرساز شد و با آغاز پیش‌تولید و حواشی به‌وجود آمده همچنان خبرساز ماند؛ چه آن زمان که با سازمان میراث فرهنگی برای تصویربرداری از کاخ گلستان دچار اختلاف شد و چه آن زمان که با درگذشت یکی از 3کارگردان بنام خود (زنده یاد سیف‌الله داد) مورد توجه محافل سینمایی قرارگرفت و با 2 اپیزود به کار خود پایان داد. «طهران،تهران» با 2 اپیزود «طهران، تهران» و «تهران سیم آخر» به کارگردانی داریوش مهرجویی و مهدی‌کرم‌پور هم‌اینک در بخش مسابقه سینمای ایران در جشنواره فیلم فجر حضور دارد. به این بهانه مرور روند تولید فیلم با محمدعلی حسین‌نژاد، تهیه‌کننده و مجری اصلی طرح خالی از لطف نیست.
برای‌آغاز گفت‌وگو توضیحی درباره تصمیمتان برای ساخت این فیلم ارائه دهید.
صحبت ساخت فیلم «طهران،تهران» از 3 سال قبل پیش آمد؛ زمانی که به یکی از کشورهای همسایه سفر کرده بودیم و آنها به ما پیشنهاد دادند که راجع به پایتخت آن کشور فیلم بسازیم. زمانی که در حال بررسی چنین پیشنهادی بودیم به این نتیجه رسیدیم که چه خوب است که در 3 اپیزود و توسط 3 کارگردان ساخته شود که در میان بحث و بررسی چنین طرحی، فکر کردیم که اگر قرار است چنین فیلمی ساخته شود چرا درباره «تهران» نباشد و با این تصمیم، پیشنهاد آن کشور را لغو کردیم و به این ترتیب ساخت پروژه‌ای 3 اپیزودی درباره «تهران» در برنامه‌مان قرار گرفت.
انتخاب کارگردان‌های 3 اپیزود چگونه صورت گرفت؟ از همان ابتدا این اسامی به ذهنتان رسیده بود؟
از همان ابتدا به نظرم رسید که چه بهتر است 3کارگردان از 3 نسل این فیلم را بسازند؛ نسل اول، دوم و جوان و باز از همان شروع نیز همین اسامی داریوش مهرجویی، سیف‌الله داد و مهدی کرم‌پور مدنظر بنده بود که از این پروژه استقبال کردند و در نتیجه جلسه‌ای مشترک با حضور 3 کارگردان برگزار کردیم و از آنها خواستیم که هر کدام طرح خود را بدهند و هیچ محدودیتی هم درباره اینکه فیلم چگونه باشد، نگذاشتیم. در واقع پیش زمینه‌ای برای اینکه فیلم مستند، داستانی یا... باشد، تعریف نکردیم. بر همین اساس هر کارگردان چند طرح ارائه کرد و پس از آن قرار شد فیلم را با محوریت تهران و داستانی بگیریم که در هر اپیزود یکی از مقاطع تاریخی بررسی شود. بخش تاریخی را به‌عهده داریوش مهرجویی گذاشتیم، عصر انقلاب اسلامی را به مرحوم سیف‌الله داد سپردیم و زمان معاصر را نیز به مهدی کرم‌پور. در آن زمان که طرح ما قطعی شد، آقای عسگر پور، معاون هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران بودند. موضوع ساخت فیلم را با ایشان در میان گذاشتم و او اعلام کرد که شهرداری حاضر است در این زمینه سرمایه‌گذاری کند، اما زمانی که می‌خواستیم طرح خود را ارائه دهیم، آقای عسگرپور از سازمان رفته بود و پروژه «طهران،تهران» برای تامین سرمایه، با یک سال وقفه روبه‌رو شد. در تلاش برای جذب سرمایه بودیم و تقریبا برای ساخت فیلم بدون کمک شهرداری به قطعیت رسیدیم که آقای حیدریان، معاون سینمایی وقت اعلام کردند خوب است شهرداری از این فیلم حمایت کند و خودشان نیز با مسؤولان شهرداری مذاکره کردند و آنها هم از ساخت چنین پروژه‌ای استقبال کردند. این ماجرا دقیقا اواخر بهار سال گذشته اتفاق افتاد و سرانجام همان زمان، ترکیب کار و روند آن مشخص و این فیلم در 3 اپیزود به نام‌های «طهران؛ شهر خوبان»، «تهران از ماوراء» و «تهران؛ سیم آخر» کلید خورد.
با کدام اپیزود کار را شروع کردید؟
نخستین اپیزودی را که شروع کردیم، کار مرحوم سیف‌الله داد بود که قرار شد عید فطر سال گذشته کلید بخورد. همه چیز آماده شد که ناگهان به مشکلات مالی خوردیم و مجبور شدیم اپیزود «تهران از ماوراء» را در مرحله پیش تولید متوقف کنیم. به همین دلیل به سراغ ساخت اپیزود آقای مهرجویی رفتیم که این بخش نیز با وقفه‌هایی روبه رو شد و در نهایت اپیزود سوم یعنی کار مهدی کرم‌پور ساخته شد. بعد از آن دوباره به سراغ پیش تولید کار سیف‌الله داد رفتیم که بحث آلودگی هوای شهر تهران در زمستان گذشته پیش آمد که برای سلامتی وی مشکل آفرین بود و از آنجایی که تمام فیلم باید در خیابان تصویربرداری می‌شد، از آن صرفنظر و آغاز كار را به بهار موکول کردیم. پروژه داریوش مهرجویی تعطیلات نوروز سال گذشته فیلمبرداری شد و قرار بود کار سیف‌الله داد را از اردیبهشت شروع کنیم که باز هم به دلیل حال و هوای انتخابات امکان فیلمبرداری فراهم نشد و مجدد تصمیم گرفتیم آن را به بعد از انتخابات موکول کنیم. متاسفانه بعد از انتخابات هم بیماری آقای داد شدید شد و ایشان به رحمت خدا رفتند. با وجود آنکه «تهران از ماوراء» را 2 بار پیش تولید کرده بودیم و آمادگی کامل داشتیم هرگز نتوانستیم این اپیزود را بسازیم و با فوت ایشان، صحنه‌هایی را به 2 اپیزود دیگر افزوده و تصمیم گرفتیم کسی را جایگزین مرحوم داد نکنیم و در نهایت «طهران،تهران» با 2 اپیزود به پایان رسید؛ در قالب یک فیلم سینمایی- داستانی 100 دقیقه‌ای.
برآورد بودجه ساخت فیلم بر چه اساسی تعیین شد؟ شهرداری بر سر توافق خود ماند و تا پایان پروژه شما را همراهی کرد؟
قرارداد ما با شهرداری بهار سال گذشته بسته شد. آن زمان با برآوردی که داشتیم قرارداد را بستیم اما در طول ساخت به دلیل تاخیر‌ها و توقف‌هایی که به کار خورد، هزینه‌های بیشتری صورت گرفت که از آن برآورد اولیه بیشتر شد. شهرداری تهران همان برآورد سال گذشته را داده است، اما برای تکمیل منابع مالی مخیر هستیم که اگر سرمایه‌گذار خواست آن را تقبل کند و اگر خیر، آن را از محل دیگری تامین کنیم.
سازمان میراث فرهنگی آنگونه که شنیده‌ها حاکی است همکاری لازم را با عوامل پروژه «طهران،تهران» نداشت. ساخت این پروژه با لوکیشن‌های تاریخی خود، چگونه پیش رفت؟
متاسفانه سازمان میراث فرهنگی نه تنها هیچ‌گونه همکاری با ما نکرد بلکه برای فیلمبرداری از بناهای تاریخی تقاضای پول داشت. برخی از وقفه‌هایی که در این بین و در ساخت اپیزود آقای مهرجویی پيش مي‌‌آمد، به همین دلیل بود که در نهایت حدود یک ماه فیلمبرداری را به عقب انداخت. از آنجایی که نمی‌توانستیم از لوکیشن کاخ گلستان صرفنظر کنیم، صحنه‌های آن را با پرداخت اجاره تصویربرداری کردیم و بقیه را یا نمای خارجی گرفتیم یا صرفنظر کردیم، اما حال که فیلم به‌پایان رسیده اگر ببینید، متوجه می‌شوید که تا چه اندازه به میراث فرهنگی مرتبط است و اگر مسؤولان این سازمان همکاری می‌کردند چه اندازه به نفع‌شان بود. اگرچه بدون همکاری آنها باز هم ما فیلم را به بهترین شکل ساختیم.
با توجه به هدف اولیه ساخت فیلم، اکنون از این پروژه راضی هستید؟ آیا توانسته رسالت خود را در معرفی تهران انجام دهد؟
تاکنون راجع به شهرهای مختلف فیلم‌های زیادی ساخته شده که یا قصه‌ای در لوکیشن شهر بوده که این لوکیشن ربطی به داستان نداشته یا مستند بوده است، اما یکی از ویژگی‌های «طهران،تهران» آن است که همه این موارد را در خود گنجانده؛ در قالب یک داستان گرم و جذاب شهر تهران، روح آن و انسان‌هایی که در آن زندگی می‌کنند را می‌بینیم، روابط اجتماعی، انسانی و... همه در قالب یک قصه روایت می‌شود و از این حیث فیلم ما متفاوت است. از دید هنری نیز هر 2 کارگردان سعی کردند تمام توان خود را به کار گیرند. کارشناسانی که تا به حال آن را دیده‌اند اذعان داشته‌اند که فیلم از لحاظ هنری، تکنیکی و کشش قصه، فیلم شاخصی است و امیدواریم در نمایش عمومی هم مورد توجه قرار گیرد. البته خیلی دوست داشتیم که کار آقای داد هم می‌بود که متاسفانه نشد.
برنامه کاری آینده‌تان چیست؟
در جریان ساخت «طهران،تهران» و از آنجایی که به نظرم تجربه موفق، متفاوت و لذتبخشی بوده، بر آن شدم که یک فیلم افسانه‌ای – اسطوره‌ای درباره ایران بسازم و در قالب یک قصه افسانه‌ای، تمدن ایران، زیبایی، مردم و فرهنگ ایران را به نمایش بگذارم. اگر شرایط فراهم باشد ساخت «ایران، ایران» در اولویت برنامه‌هایم قرار دارد و در این زمینه با آقای مهرجویی هم صحبت‌هایی کرده‌ام و ایشان نیز اظهار علاقه کرده‌اند، اما همان‌گونه که گفتم در حد صحبت و فکر باقی مانده و در صورت فراهم بودن شرایط، اجرایی خواهد شد.
اپیزود اول
کارگردان: داریوش مهرجویی
بازیگران: پانته‌آ بهرام، قربان نجفی، مهتاج نجومی، اکبر مشکاتی، غلامرضا نیکخواه، کتایون امیر ابراهیمی، علی عابدینی، پرویز و ثریا نوری، فریده سپاه‌منصور، مینو صابری، اردشیر کاظمی، رحمان حسینی، نیکی نصیریان، مهدی طالب‌زاده و فاطمه فردین
مدیر فیلمبرداری: علی لقمانی
تدوین: حسن حسندوست
صدابردار: محمد مختاری
اپیزود دوم
کارگردان: مهدی کرم‌پور
بازیگران: رضا یزدانی، رعنا آزادی‌ور، برزو ارجمند، طناز طباطبایی، سروش صحت، فرهاد قائمیان، مجید جوزانی و محمد باغبانی
مدیر فیلمبرداری: محمد آلادپوش
تدوین: نازنین مفخم
صدابردار: بابک اخوان ارسال نظر
پربیننده