سیامک احمدی
از آن سال‌هایی که مردم توی کافه‌ها جمع می‌شدند و نخستین برنامه‌های تنها شبکه تلویزیونی ایران را تماشا می‌کردند، خیلی دور نشده‌ایم اما انگار خیلی چیزها عوض شده و بخش قابل‌توجهی از این عوض شدن زیر سر همین تلویزیون است. زندگی امروز ما چه به لحاظ فرهنگی چه در زمینه‌های دیگر تحت تأثیر تلویزیون، شکل دیگری به خود گرفته است. آنچه مسلم است در کشور ما شفاهی بودن فرهنگ ما ایرانی‌ها از اینجا ناشی می‌شود که دستگاه چاپ دیر به ایران وارد شد. وقتی بسیاری از کشورهای دنیا داشتند به کمک صنعت چاپ فرهنگ مکتوبشان را غنا می‌بخشیدند ما در ایران از این امکان بهره نگرفتیم اما در عوض بعد از اختراع رادیو و تلویزیون خیلی طول نکشید تا وارد ایران بشوند بنابراین هنوز مطالعه و فرهنگ مکتوب در ایران شکل نگرفته بود که رادیو و تلویزیون فرهنگ ما را مخاطب قرار دادند. تلویزیون علاقه‌های ملی را تقویت کرده، ما را با فرهنگ اقوام مختلف آشنا کرده و نکات بسیاری درباره قومیت‌ها، زبان، لهجه و زندگی آنها به ما آموخته است. همین ارتباط و همگرایی وحدت ملی را تقویت کرده است. همچنین تلویزیون به آگاهی‌های اجتماعی و مدنی ما افزوده و سطح اطلاعات عمومی ما را هم بالا برده است. اما این همه تأثیری نیست که تلویزیون بر فرهنگ ما گذاشته است، متأسفانه تلویزیون به همراه رادیو فرصت رشد فرهنگ کتبی را از ایران گرفته و مانع ارتقای عادت به مطالعه شده است. هرچند تا سال‌ها تلویزیون کشور ما وابسته به تولیدات خارجی بود اما برنامه‌سازی و سریال‌سازی هم در آن ادامه داشت تا امروز که تلویزیون می‌تواند به مقدار مورد نیازش برنامه تولید کند. این همان روندی بود که به اعتقاد بسیاری، فرهنگ ما ایرانی‌ها را تحت تأثیر خود قرار داد. تعریف مخاطب در تلویزیون ما تا حدودی همیشه با سوء‌تفاهم همراه بوده است. گاهی بسیاری از برنامه‌سازان مخاطب را مومی می‌دانند که در دستان آنها به هر شکلی که می‌خواهند در می‌آید و هرچه را توسط ایشان ارائه شود لاجرم می‌بیند.
در همین راستا بسیاری از فیلمسازان و
سریال سازان ما چون مخاطب را دست و پا‌بسته و توده‌ای فرض‌کرده‌اند، همواره راحت‌ترین راه را برای تولید فرهنگی برمی‌گزینند. گزینش این راه‌های راحت در برنامه‌سازی به‌طور یقین به همانندی موضوعی برنامه‌های نمایشی منجر می‌شود چون معمولا همه راه‌های راحت در یک مقطع زمانی از یک شاهراه وسیع و مشترک می‌گذرد؛ راهی که معمولا بستر تمام فیلمنامه‌ها در یک دوره زمانی را تشکیل می‌دهد؛ راهی که برای تایید و پخش به مشکل چندانی بر نخورد و مخاطب را به‌دنبال خویش بکشد. براساس همین رویکردهاست که در مقطعی، ناگهان تمام فیلم‌های تلویزیونی و سریال‌ها ارائه‌دهنده مفاهیم ماورائی می‌شوند یا در مقطعی دیگر که الان هم درون همان مقطع هستیم انبوه فیلم‌ها و سریال‌ها با موضوعات پلیسی، مافیایی، اسلحه و اسلحه کشی ساعات پخش تلویزیون را پر می‌کنند. در این میان مخاطب تلویزیون و سلایقش قربانی راه راحت برنامه‌سازی می‌شوند چرا که سلایق وی نادیده شمرده شده و به آن اهمیتی داده نشده است، اما گاهی اوقات جلب توجه مخاطب به یک یا چند سریال به موضوعاتی خاص موجب می‌شود نکاتی درباره لزوم توجه به مخاطب و درخواست‌های نرمال وی برجسته شود.در سريال جست‌وجوگران 2بازرس و مامور مالیاتی یعنی بهرامی (مسعود رایگان) و مجید مقدم (پیام دهکردی) در هر اپیزود یکی از پرونده‌های قضایی درباره مفاسد اقتصادی را پیگیری کرده و حوادث و اتفاقاتی که در مسیر این جست‌وجو رخ می‌دهد عناصر قصه را می‌سازند. فیلمنامه جست‌وجوگران را محمدعلی سجادی به رشته تحریر درآورده که کارگردانی و تدوینگری آن را نیز عهده‌دار بوده است. ظاهرا کارگردان با رجوع به پرونده‌های واقعی قوه قضائیه در زمینه مفاسد اقتصادی از واقعیت‌های موجود الهام گرفته است. در تیتراژ ابتدایی سریال نیز با نمایش بریده جراید اخبار متنوعی از مبارزه با مفاسد اقتصادی و شبکه‌های مافیایی در آن به تصویر کشیده می‌شود که هم بر ماهیت قصه تاکید دارد و هم به نوعی ارجاع داستان به واقعیت‌ها و حوادث موجود را تداعی می‌کند. ساختار سریال اپیزودیک بوده و در هر یک از این اپیزودها با عنوان‌بندی خاصی از هم تفکیک شده است. توجه سجادی به مفاسد اقتصادی در جامعه با توجه به عقبه اجتماعی و سیاسی آن البته یک جسارت و ریسک کردن به حساب می‌آید و حتی باید منتظر واکنش‌هایی از سوی برخی افراد حقیقی و حقوقی نسبت به این سریال باشیم که ممکن است عملکرد آنان را زیر سوال ببرد. جست‌وجوگران صرفا یک داستان انتزاعی نیست، حتی اگر قصه آن برگرفته از ذهن و خیال نویسنده و کارگردان آن باشد. این سریال ضمن تاثیرپذیری و ارجاع فیلمنامه به پرونده‌های واقعی در زمینه مفاسد اقتصادی بخشی از واقعیت‌های اقتصادی در جامعه را انعکاس می‌دهد که تحلیل آن مبتنی بر یک موقعیت پیچیده و چند لایه است. در واقع از طریق رازگشایی این پرونده‌ها به نوعی نظام اقتصادی و مناسبات بیمار حاکم بر آن نیز آسیب‌شناسی می‌شود. به همین دلیل است که شخصیت‌های منفی و خلافکار در این سریال با تصویر متداول آن در سریال‌های دیگر متفاوت است و ظاهر قابل تشخیص و غیرموجهی ندارد. جست‌وجوگران که به واسطه وزنی، سه‌گانه رستگاران و دلنوازان را تکمیل کرده است، بر 2 عنصر داستانی بیش از بقیه تکیه می‌کند؛ یکی شخصیت‌پردازی و دوم موقعیت‌سازی معمایی و گره افکن که تعلیق داستان را شکل داده و به آن صورتی دراماتیک می‌بخشد.
درباره سریال «جست‌وجوگران»
مخاطب و فرهنگ‌سازی تلویزیون
سیامک احمدی
از آن سال‌هایی که مردم توی کافه‌ها جمع می‌شدند و نخستین برنامه‌های تنها شبکه تلویزیونی ایران را تماشا می‌کردند، خیلی دور نشده‌ایم اما انگار خیلی چیزها عوض شده و بخش قابل‌توجهی از این عوض شدن زیر سر همین تلویزیون است. زندگی امروز ما چه به لحاظ فرهنگی چه در زمینه‌های دیگر تحت تأثیر تلویزیون، شکل دیگری به خود گرفته است. آنچه مسلم است در کشور ما شفاهی بودن فرهنگ ما ایرانی‌ها از اینجا ناشی می‌شود که دستگاه چاپ دیر به ایران وارد شد. وقتی بسیاری از کشورهای دنیا داشتند به کمک صنعت چاپ فرهنگ مکتوبشان را غنا می‌بخشیدند ما در ایران از این امکان بهره نگرفتیم اما در عوض بعد از اختراع رادیو و تلویزیون خیلی طول نکشید تا وارد ایران بشوند بنابراین هنوز مطالعه و فرهنگ مکتوب در ایران شکل نگرفته بود که رادیو و تلویزیون فرهنگ ما را مخاطب قرار دادند. تلویزیون علاقه‌های ملی را تقویت کرده، ما را با فرهنگ اقوام مختلف آشنا کرده و نکات بسیاری درباره قومیت‌ها، زبان، لهجه و زندگی آنها به ما آموخته است. همین ارتباط و همگرایی وحدت ملی را تقویت کرده است. همچنین تلویزیون به آگاهی‌های اجتماعی و مدنی ما افزوده و سطح اطلاعات عمومی ما را هم بالا برده است. اما این همه تأثیری نیست که تلویزیون بر فرهنگ ما گذاشته است، متأسفانه تلویزیون به همراه رادیو فرصت رشد فرهنگ کتبی را از ایران گرفته و مانع ارتقای عادت به مطالعه شده است. هرچند تا سال‌ها تلویزیون کشور ما وابسته به تولیدات خارجی بود اما برنامه‌سازی و سریال‌سازی هم در آن ادامه داشت تا امروز که تلویزیون می‌تواند به مقدار مورد نیازش برنامه تولید کند. این همان روندی بود که به اعتقاد بسیاری، فرهنگ ما ایرانی‌ها را تحت تأثیر خود قرار داد. تعریف مخاطب در تلویزیون ما تا حدودی همیشه با سوء‌تفاهم همراه بوده است. گاهی بسیاری از برنامه‌سازان مخاطب را مومی می‌دانند که در دستان آنها به هر شکلی که می‌خواهند در می‌آید و هرچه را توسط ایشان ارائه شود لاجرم می‌بیند.
در همین راستا بسیاری از فیلمسازان و
سریال سازان ما چون مخاطب را دست و پا‌بسته و توده‌ای فرض‌کرده‌اند، همواره راحت‌ترین راه را برای تولید فرهنگی برمی‌گزینند. گزینش این راه‌های راحت در برنامه‌سازی به‌طور یقین به همانندی موضوعی برنامه‌های نمایشی منجر می‌شود چون معمولا همه راه‌های راحت در یک مقطع زمانی از یک شاهراه وسیع و مشترک می‌گذرد؛ راهی که معمولا بستر تمام فیلمنامه‌ها در یک دوره زمانی را تشکیل می‌دهد؛ راهی که برای تایید و پخش به مشکل چندانی بر نخورد و مخاطب را به‌دنبال خویش بکشد. براساس همین رویکردهاست که در مقطعی، ناگهان تمام فیلم‌های تلویزیونی و سریال‌ها ارائه‌دهنده مفاهیم ماورائی می‌شوند یا در مقطعی دیگر که الان هم درون همان مقطع هستیم انبوه فیلم‌ها و سریال‌ها با موضوعات پلیسی، مافیایی، اسلحه و اسلحه کشی ساعات پخش تلویزیون را پر می‌کنند. در این میان مخاطب تلویزیون و سلایقش قربانی راه راحت برنامه‌سازی می‌شوند چرا که سلایق وی نادیده شمرده شده و به آن اهمیتی داده نشده است، اما گاهی اوقات جلب توجه مخاطب به یک یا چند سریال به موضوعاتی خاص موجب می‌شود نکاتی درباره لزوم توجه به مخاطب و درخواست‌های نرمال وی برجسته شود.در سريال جست‌وجوگران 2بازرس و مامور مالیاتی یعنی بهرامی (مسعود رایگان) و مجید مقدم (پیام دهکردی) در هر اپیزود یکی از پرونده‌های قضایی درباره مفاسد اقتصادی را پیگیری کرده و حوادث و اتفاقاتی که در مسیر این جست‌وجو رخ می‌دهد عناصر قصه را می‌سازند. فیلمنامه جست‌وجوگران را محمدعلی سجادی به رشته تحریر درآورده که کارگردانی و تدوینگری آن را نیز عهده‌دار بوده است. ظاهرا کارگردان با رجوع به پرونده‌های واقعی قوه قضائیه در زمینه مفاسد اقتصادی از واقعیت‌های موجود الهام گرفته است. در تیتراژ ابتدایی سریال نیز با نمایش بریده جراید اخبار متنوعی از مبارزه با مفاسد اقتصادی و شبکه‌های مافیایی در آن به تصویر کشیده می‌شود که هم بر ماهیت قصه تاکید دارد و هم به نوعی ارجاع داستان به واقعیت‌ها و حوادث موجود را تداعی می‌کند. ساختار سریال اپیزودیک بوده و در هر یک از این اپیزودها با عنوان‌بندی خاصی از هم تفکیک شده است. توجه سجادی به مفاسد اقتصادی در جامعه با توجه به عقبه اجتماعی و سیاسی آن البته یک جسارت و ریسک کردن به حساب می‌آید و حتی باید منتظر واکنش‌هایی از سوی برخی افراد حقیقی و حقوقی نسبت به این سریال باشیم که ممکن است عملکرد آنان را زیر سوال ببرد. جست‌وجوگران صرفا یک داستان انتزاعی نیست، حتی اگر قصه آن برگرفته از ذهن و خیال نویسنده و کارگردان آن باشد. این سریال ضمن تاثیرپذیری و ارجاع فیلمنامه به پرونده‌های واقعی در زمینه مفاسد اقتصادی بخشی از واقعیت‌های اقتصادی در جامعه را انعکاس می‌دهد که تحلیل آن مبتنی بر یک موقعیت پیچیده و چند لایه است. در واقع از طریق رازگشایی این پرونده‌ها به نوعی نظام اقتصادی و مناسبات بیمار حاکم بر آن نیز آسیب‌شناسی می‌شود. به همین دلیل است که شخصیت‌های منفی و خلافکار در این سریال با تصویر متداول آن در سریال‌های دیگر متفاوت است و ظاهر قابل تشخیص و غیرموجهی ندارد. جست‌وجوگران که به واسطه وزنی، سه‌گانه رستگاران و دلنوازان را تکمیل کرده است، بر 2 عنصر داستانی بیش از بقیه تکیه می‌کند؛ یکی شخصیت‌پردازی و دوم موقعیت‌سازی معمایی و گره افکن که تعلیق داستان را شکل داده و به آن صورتی دراماتیک می‌بخشد.
ارسال نظر
پربیننده