سیداصغر نوربخش: امسال جشنواره تئاتر فجر بیست و هشتمین دوره خود را گذراند؛ بخوبی و خوشی انگار. دوره بیست و نهم هم می‌آید و از پس آن دوره سی‌ام و الی آخر. برخی همچنان خواهند گفت که این جشنواره‌های هنری به چه درد هنر ما می‌خورد. بهتر نیست که هزینه آن را صرف چاله‌های هنر این مملکت کنید؟ برخی هم در کل می‌گویند، جشنواره یعنی چه. برخی هم خب، هر سال شرکت می‌کنند و شده‌اند پای ثابت این برنامه‌ها. حالا واقعا این جشنواره‌ها و بویژه جشنواره تئاتر فجر به چه درد هنر ما و بویژه‌تر تئاتر ما می‌خورند؟ جشنواره تئاتر امسال هنوز پا نگرفته، رفت زیر چتر جشنواره سینما. زیر چتر هم نه، زیر سایه آن. از آن شلوغی‌های سال گذشته و سال‌های قبل‌تر خبری نیست. هر چند نمایش‌ها (برخی هم نه) با تماشاچی پر، اجرا مي‌شدند اما به هر حال کسی نمی‌تواند انکار کند که تئاتر ما هنوز تحت‌تاثیر سینمای ما است؛ البته در چنین مواقعی و مواقع مشابه همچون بودجه و حمایت و دیگر داستان‌‌ها.
تئاتر، هنری است که هر چند می‌گویند وارداتی است و قدمت چندانی در کشور ما ندارد، اما هر چه هست، همه آنهایی که در این مملکت، هنر تئاتر را می‌شناسند، می‌دانند که از چه تاثیر بالایی روی مخاطب خود برخوردار است. در مقایسه با سینما و حتی تلویزیون و رادیو و شاید هم کتاب، این هنر کار خودش را همانطور که می‌خواهد روی ذهن مخاطبش انجام می‌دهد. البته اگر طرف، به قول معروف، کننده کار باشد. تئاتر ما در هر شرایطی که بوده، توانسته بایستد و بماند و محصولات گرانسنگی هم بعضا زایانده و تحویل اجتماع ما و دیگر ملل داده است که هر چند بسیاری از آنها دیده نشده ، اما موجب افتخار ما است. با توجه به اهمیت چنین هنری در یک جامعه، ما می‌بینیم که کمتر مدیر و مسؤولی پا به سالن تئاتر می‌گذارد و از نمایشی دیدن می‌کند. خیلی‌ها هنوز وارد سالن‌های تئاتر ما نشده‌اند و خیلی‌های دیگر با شنیدن این کلمه، سیاهبازی‌ها و نمایش‌های باسمه‌ای لاله‌زار و از آن دست را به یاد دارند. بسیاری از جماعتی هم که نمایش می‌بینند، پولی برای آن خرج نمی‌کنند یا «دعوتی» هستند یا «سهمیه‌‌ای» دارند یا «مناسبتی» و «جشنواره‌ای» مگر برپا شود که این دوستان افتخار دهند، سری به سالن‌های تئاتر بزنند. می‌ماند عده‌ای خاص که اگر نگوییم انگشت‌شمار، اما عدد زیادی را شامل نمی‌شوند. اینها برای دیدن تئاتر هزینه می‌کنند. البته باز هم برای این گروه اما و اگر وجود دارد و باید قید برخی مواقع و برخی نمایش‌ها را آورد. این وضع تئاتر و مخاطبانش است که از ارکان مهم این هنر مهم هستند.
کمبود سالن‌های تئاتر هم بحث تکراری دیگری است که همه دست‌اندرکاران و اهالی هنر و دوستان رسانه‌ای مرتبط با تئاتر از پیش کشیدن آن خسته شده‌اند. پس از این نیز بگذریم.
در اینجا، جشنواره تئاتر فجر موضوع مغفول ما است. مثلا در اینجا باید بگوییم جشنواره فلان خوبی‌ها را داشت، فلان ضعف‌ها را داشت، آنها که آمدند چنین بودند و آنها که نیامدند چنان و از این دست سخنان یا مثلا باید نگران این باشیم که اگر آقای پارسایی از مدیریت تئاتر خداحافظی کند چه اتفاقاتی برای این هنر والا خواهد افتاد و آنکه می‌آید چه کسی است و چه خواهد کرد. اینها هم حرف‌های تکراری است و چه بخواهیم و چه نخواهیم جشنواره برگزار شده و ضعف‌ها و کمبودهایش همواره بوده و برخی قوت‌ها هم داشته است. رفتن و آمدن مدیران هم امری تعریف‌شده در قاموس ما است، پس برای این مطالب هم وقت نگذاریم.
اینجا موضوع اصلی ما«تئاتر» است. یاد گفته دوستی می‌افتم که در جایی می‌گفت، تئاتر ما این روزها به وضعی دچار شده است که اگر فردا نباشد، به کسی یا جایی برنمی‌خورد و هیچ اتفاقی نمی‌افتد. این دردآور است برای یک جامعه. حالا باید دید چرا چنین هنر تاثیرگذاری در اینجا به این وضع دچار شده است. از این بحث بگذریم که تئاتر، یک هنر والا هست یا نه، چرا که هست و همه می‌دانند و اگر کسی عکس آن را بگوید غرض و مرض در کارش است، تئاتر کارنامه درخشان چندهزارساله در جماعت انسان‌ها دارد و همین برای دفاع از
خودش کافی است.
در واقع مشکل ما در اینجا نگاه به مقوله هنر در جامعه است. ما هنر را چه می‌دانیم؟ وظیفه هنر را چه می‌دانیم؟ جایگاه آن را در امور کشور کجا می‌دانیم؟ از تاثیرات و کارآیی آن چه می‌دانیم؟ اینها سوالاتی است که به پاسخ‌های خوشایندی منجر مي‌شود، اما عملکرد، واقعیت دیگری را رقم زده است. هنر در حقیقت یک موضوع ویترینی و نمایشی است. کمی نگاه کنید به مخاطبان تئاتر، سینما، موسیقی، گالری‌ها و... . تنها عده‌ای خاص هستند که در این دایره کوچک حضور دارند و مابقی ملت، اگر بخواهند توجهی به هنر داشته باشند یا به تلویزیون رجوع می‌کنند یا در سطح بالاتر به ویدئوکلوپ‌ها و فروشنده‌های کپی‌های غیرمجاز آثار هنری؛ همین. این واقعیتی است که به جای برآشفتن در مقابل آن، باید به فکر چاره‌ای باشیم. باید بدانیم که هنر در هر رشته و سطحی می‌تواند یک جامعه را از بسیاری معضلات به سلامت عبور دهد و چشم‌انداز روشنی را برایش ترسیم کند. هنر یک موضوع حاشیه‌ای در زندگی نیست، بلکه جزو اصول آن است. ما این موضوع را فراموش کرده‌ایم.
بر سردر باشگاه‌هایی که کارهای ورزشی می‌کنند، نوشته است «باشگاه فرهنگی، ورزشی...». آیا این نهادها که معمولا به یکی، دو ورزش خاص تمایل ویژه دارند، با توجه به پول‌های هنگفتی که دریافت می‌کنند، کار فرهنگی می‌کنند؟ اگر می‌کنند، میزان آن چقدر است؟ آیا رفتار ورزشکاران آن با فرهنگ اصیل جامعه ما همخوانی دارد؟
باز هم به حسادت و بغض‌داری و از این قبیل مسائل محکوم شده‌ایم؛ پس بگذریم از این حکایت. از اینکه ورزشکاران بعضا متمول ما هیچ واکنشی نسبت به زلزله مهیب هائیتی که سبب کشته شدن هزاران انسان شد، نشان ندادند تعجبی نیست اما اهالی هنر که در این روزها 2 جشنواره پر رفت و آمد تئاتر و سینما را برگزار می‌کنند، چرا به این موضوع بی‌تفاوت بودند؟ اینجا نشان می‌دهد که اگر ما مشکلی در وضع هنرمان داریم بخشی از آن به هنرمندان مربوط می‌شود.هنرمندی که می‌خواهد خود را به روز نشان دهد، در نمایش‌اش یکی، دو ادای مرسوم شخصیت‌های خاص را از بازیگرانش می‌خواهد و به آن مهر «انتقاد» می‌کوبد، نمی‌تواند دردی را دوا کند. آنکه دائما می‌گوید «ما تئاتر نداریم» اما زمانی که می‌خواهد یک تفریح تازه در شغلش ایجاد کند با خیلی از چهره‌های معروف به سالن‌های تئاتر می‌آید برای اجرای یک نمایش، نمی‌تواند کمکی به تئاتر ما و هنر ما بکند. آنکه با نمایش‌های سرد و سیاه و به ظاهر روشنفکرانه و در باطن ضد آن، امید و چابکی را از مخاطبش می‌گیرد، تنها به نامهربانان و بدخواهان این ملت در هر جایگاه و موطنی، کمک کرده است. ما هنوز در مقام تقليد سوفوکل و آشیل و مولیر و شکسپیر مانده‌ایم و زمانی که می‌خواهیم خودمان را به نوآوری مشهور کنیم، کاری از آنها را که قرن‌هاست مورد اقبال خاص و عام بوده، جراحی می‌کنیم و یک فرانکشتاین ویرانگر تحویل می‌دهیم. غیر از این بوده است؟ آنهایی هم که در این میان کار به‌دردخوری را می‌سازند و البته اندک‌شمارند، با چه نامهربانی‌ها که مواجه نمی‌شوند.در رسانه‌ها هم، آنهایی که صدایشان به جایی می‌رسد، حرفشان دوا نیست؛ آنهایی هم که حرفی برای گفتن دارند، صدایشان به جایی نمی‌رسد. نشست‌های مطبوعاتی را ببینید. جایگاه ویژه خبرنگاران را ببینید که بیشترشان در طول سال در چنین فضاهایی دیده نمی‌شوند، اما زمان تقسیم غنایم، چنین هجومی می‌آورند؛ باورنکردنی. کاش می‌شد در نمایش‌هایمان «رسم جوانمردی» را دوباره زنده کنیم، چرا که حلقه مفقوده ما، همین است. به بهانه جشنواره تئاتر فجر
موضوع مغفول
سیداصغر نوربخش: امسال جشنواره تئاتر فجر بیست و هشتمین دوره خود را گذراند؛ بخوبی و خوشی انگار. دوره بیست و نهم هم می‌آید و از پس آن دوره سی‌ام و الی آخر. برخی همچنان خواهند گفت که این جشنواره‌های هنری به چه درد هنر ما می‌خورد. بهتر نیست که هزینه آن را صرف چاله‌های هنر این مملکت کنید؟ برخی هم در کل می‌گویند، جشنواره یعنی چه. برخی هم خب، هر سال شرکت می‌کنند و شده‌اند پای ثابت این برنامه‌ها. حالا واقعا این جشنواره‌ها و بویژه جشنواره تئاتر فجر به چه درد هنر ما و بویژه‌تر تئاتر ما می‌خورند؟ جشنواره تئاتر امسال هنوز پا نگرفته، رفت زیر چتر جشنواره سینما. زیر چتر هم نه، زیر سایه آن. از آن شلوغی‌های سال گذشته و سال‌های قبل‌تر خبری نیست. هر چند نمایش‌ها (برخی هم نه) با تماشاچی پر، اجرا مي‌شدند اما به هر حال کسی نمی‌تواند انکار کند که تئاتر ما هنوز تحت‌تاثیر سینمای ما است؛ البته در چنین مواقعی و مواقع مشابه همچون بودجه و حمایت و دیگر داستان‌‌ها.
تئاتر، هنری است که هر چند می‌گویند وارداتی است و قدمت چندانی در کشور ما ندارد، اما هر چه هست، همه آنهایی که در این مملکت، هنر تئاتر را می‌شناسند، می‌دانند که از چه تاثیر بالایی روی مخاطب خود برخوردار است. در مقایسه با سینما و حتی تلویزیون و رادیو و شاید هم کتاب، این هنر کار خودش را همانطور که می‌خواهد روی ذهن مخاطبش انجام می‌دهد. البته اگر طرف، به قول معروف، کننده کار باشد. تئاتر ما در هر شرایطی که بوده، توانسته بایستد و بماند و محصولات گرانسنگی هم بعضا زایانده و تحویل اجتماع ما و دیگر ملل داده است که هر چند بسیاری از آنها دیده نشده ، اما موجب افتخار ما است. با توجه به اهمیت چنین هنری در یک جامعه، ما می‌بینیم که کمتر مدیر و مسؤولی پا به سالن تئاتر می‌گذارد و از نمایشی دیدن می‌کند. خیلی‌ها هنوز وارد سالن‌های تئاتر ما نشده‌اند و خیلی‌های دیگر با شنیدن این کلمه، سیاهبازی‌ها و نمایش‌های باسمه‌ای لاله‌زار و از آن دست را به یاد دارند. بسیاری از جماعتی هم که نمایش می‌بینند، پولی برای آن خرج نمی‌کنند یا «دعوتی» هستند یا «سهمیه‌‌ای» دارند یا «مناسبتی» و «جشنواره‌ای» مگر برپا شود که این دوستان افتخار دهند، سری به سالن‌های تئاتر بزنند. می‌ماند عده‌ای خاص که اگر نگوییم انگشت‌شمار، اما عدد زیادی را شامل نمی‌شوند. اینها برای دیدن تئاتر هزینه می‌کنند. البته باز هم برای این گروه اما و اگر وجود دارد و باید قید برخی مواقع و برخی نمایش‌ها را آورد. این وضع تئاتر و مخاطبانش است که از ارکان مهم این هنر مهم هستند.
کمبود سالن‌های تئاتر هم بحث تکراری دیگری است که همه دست‌اندرکاران و اهالی هنر و دوستان رسانه‌ای مرتبط با تئاتر از پیش کشیدن آن خسته شده‌اند. پس از این نیز بگذریم.
در اینجا، جشنواره تئاتر فجر موضوع مغفول ما است. مثلا در اینجا باید بگوییم جشنواره فلان خوبی‌ها را داشت، فلان ضعف‌ها را داشت، آنها که آمدند چنین بودند و آنها که نیامدند چنان و از این دست سخنان یا مثلا باید نگران این باشیم که اگر آقای پارسایی از مدیریت تئاتر خداحافظی کند چه اتفاقاتی برای این هنر والا خواهد افتاد و آنکه می‌آید چه کسی است و چه خواهد کرد. اینها هم حرف‌های تکراری است و چه بخواهیم و چه نخواهیم جشنواره برگزار شده و ضعف‌ها و کمبودهایش همواره بوده و برخی قوت‌ها هم داشته است. رفتن و آمدن مدیران هم امری تعریف‌شده در قاموس ما است، پس برای این مطالب هم وقت نگذاریم.
اینجا موضوع اصلی ما«تئاتر» است. یاد گفته دوستی می‌افتم که در جایی می‌گفت، تئاتر ما این روزها به وضعی دچار شده است که اگر فردا نباشد، به کسی یا جایی برنمی‌خورد و هیچ اتفاقی نمی‌افتد. این دردآور است برای یک جامعه. حالا باید دید چرا چنین هنر تاثیرگذاری در اینجا به این وضع دچار شده است. از این بحث بگذریم که تئاتر، یک هنر والا هست یا نه، چرا که هست و همه می‌دانند و اگر کسی عکس آن را بگوید غرض و مرض در کارش است، تئاتر کارنامه درخشان چندهزارساله در جماعت انسان‌ها دارد و همین برای دفاع از
خودش کافی است.
در واقع مشکل ما در اینجا نگاه به مقوله هنر در جامعه است. ما هنر را چه می‌دانیم؟ وظیفه هنر را چه می‌دانیم؟ جایگاه آن را در امور کشور کجا می‌دانیم؟ از تاثیرات و کارآیی آن چه می‌دانیم؟ اینها سوالاتی است که به پاسخ‌های خوشایندی منجر مي‌شود، اما عملکرد، واقعیت دیگری را رقم زده است. هنر در حقیقت یک موضوع ویترینی و نمایشی است. کمی نگاه کنید به مخاطبان تئاتر، سینما، موسیقی، گالری‌ها و... . تنها عده‌ای خاص هستند که در این دایره کوچک حضور دارند و مابقی ملت، اگر بخواهند توجهی به هنر داشته باشند یا به تلویزیون رجوع می‌کنند یا در سطح بالاتر به ویدئوکلوپ‌ها و فروشنده‌های کپی‌های غیرمجاز آثار هنری؛ همین. این واقعیتی است که به جای برآشفتن در مقابل آن، باید به فکر چاره‌ای باشیم. باید بدانیم که هنر در هر رشته و سطحی می‌تواند یک جامعه را از بسیاری معضلات به سلامت عبور دهد و چشم‌انداز روشنی را برایش ترسیم کند. هنر یک موضوع حاشیه‌ای در زندگی نیست، بلکه جزو اصول آن است. ما این موضوع را فراموش کرده‌ایم.
بر سردر باشگاه‌هایی که کارهای ورزشی می‌کنند، نوشته است «باشگاه فرهنگی، ورزشی...». آیا این نهادها که معمولا به یکی، دو ورزش خاص تمایل ویژه دارند، با توجه به پول‌های هنگفتی که دریافت می‌کنند، کار فرهنگی می‌کنند؟ اگر می‌کنند، میزان آن چقدر است؟ آیا رفتار ورزشکاران آن با فرهنگ اصیل جامعه ما همخوانی دارد؟
باز هم به حسادت و بغض‌داری و از این قبیل مسائل محکوم شده‌ایم؛ پس بگذریم از این حکایت. از اینکه ورزشکاران بعضا متمول ما هیچ واکنشی نسبت به زلزله مهیب هائیتی که سبب کشته شدن هزاران انسان شد، نشان ندادند تعجبی نیست اما اهالی هنر که در این روزها 2 جشنواره پر رفت و آمد تئاتر و سینما را برگزار می‌کنند، چرا به این موضوع بی‌تفاوت بودند؟ اینجا نشان می‌دهد که اگر ما مشکلی در وضع هنرمان داریم بخشی از آن به هنرمندان مربوط می‌شود.هنرمندی که می‌خواهد خود را به روز نشان دهد، در نمایش‌اش یکی، دو ادای مرسوم شخصیت‌های خاص را از بازیگرانش می‌خواهد و به آن مهر «انتقاد» می‌کوبد، نمی‌تواند دردی را دوا کند. آنکه دائما می‌گوید «ما تئاتر نداریم» اما زمانی که می‌خواهد یک تفریح تازه در شغلش ایجاد کند با خیلی از چهره‌های معروف به سالن‌های تئاتر می‌آید برای اجرای یک نمایش، نمی‌تواند کمکی به تئاتر ما و هنر ما بکند. آنکه با نمایش‌های سرد و سیاه و به ظاهر روشنفکرانه و در باطن ضد آن، امید و چابکی را از مخاطبش می‌گیرد، تنها به نامهربانان و بدخواهان این ملت در هر جایگاه و موطنی، کمک کرده است. ما هنوز در مقام تقليد سوفوکل و آشیل و مولیر و شکسپیر مانده‌ایم و زمانی که می‌خواهیم خودمان را به نوآوری مشهور کنیم، کاری از آنها را که قرن‌هاست مورد اقبال خاص و عام بوده، جراحی می‌کنیم و یک فرانکشتاین ویرانگر تحویل می‌دهیم. غیر از این بوده است؟ آنهایی هم که در این میان کار به‌دردخوری را می‌سازند و البته اندک‌شمارند، با چه نامهربانی‌ها که مواجه نمی‌شوند.در رسانه‌ها هم، آنهایی که صدایشان به جایی می‌رسد، حرفشان دوا نیست؛ آنهایی هم که حرفی برای گفتن دارند، صدایشان به جایی نمی‌رسد. نشست‌های مطبوعاتی را ببینید. جایگاه ویژه خبرنگاران را ببینید که بیشترشان در طول سال در چنین فضاهایی دیده نمی‌شوند، اما زمان تقسیم غنایم، چنین هجومی می‌آورند؛ باورنکردنی. کاش می‌شد در نمایش‌هایمان «رسم جوانمردی» را دوباره زنده کنیم، چرا که حلقه مفقوده ما، همین است. ارسال نظر
پربیننده