حمید شریفیان: بخش‌های «مرور آثار» یا «نگاه ویژه» از قسمت‌های بسیار مهم در جشنواره‌های بین‌المللی و درجه A محسوب می‌شود. این بخش‌ها ممکن است به بررسی آثاری از یک هنرپیشه، کارگردان، فیلمنامه‌نویس یا هر نام بزرگی که به نوعی در یکی از حرفه‌های متنوع مرتبط با فیلمسازی مشغول بوده‌اند، بپردازد اما مرور آثار تنها به بررسی آثار افراد منتهی نمی‌شود، بلکه چنین بخش‌هایی در یک جشنواره یا نمایش خاص می‌تواند به فیلم‌های ارائه شده در یک ژانر ویژه یا دوران ویژه‌ای از سینما بپردازد اما ممکن است این سوال مطرح شود که اهمیت چنین برنامه‌هایی در چیست؟ غنا بخشیدن به برنامه‌های یک جشنواره شاید به‌عنوان یکی از نخستین گزینه‌ها برای پاسخ به این سوال به ذهن برسد. در واقع نمایش فیلم‌هایی که هرگز رنگ کهنگی به خود نمی‌گیرند همواره می‌تواند با استقبال بسیاری روبه‌رو شود چراکه جدا از احساسات و خاطراتی که ممکن است این فیلم‌ها برای نسل‌های گذشته با خود به همراه داشته باشند، چنین برنامه‌هایی می‌تواند نقش آگاهی‌دهنده و حتی آموزشی نیز برای نسل‌های جدیدتر ایفا کنند. از سوی دیگر تفاوت‌هایی که گذشت زمان در دنیای پیرامون ما و نحوه نگرش ما به مسائل مختلف ایجاد می‌کند درباره فیلم‌ها نیز صادق است. در واقع ممکن است دیدن یک فیلم در 2 دوره زمانی مختلف با 2 یا چند برداشت و دید مختلف نیز همراه باشد و این مساله خود تاکیدی است بر اهمیت بخش‌های «نگاه ویژه» و «مرور آثار» برای جشنواره‌های مختلف.
در این میان جشنواره‌های تراز اول جهان برای برپایی بخش‌های مرور آثار و نگاه ویژه دارای فرصت‌هایی هستند که ممکن است جشنواره‌هایی با رتبه‌های پایین‌تر فاقد آنها باشند چراکه بسیاری از فیلمسازان ترجیح می‌دهند نخستین نمایش فیلم‌های خود را در فستیوال‌های معتبر سینمایی برپا کنند. این عامل موجب می‌شود اگر زمانی فیلم به نمایش درآمده در یک جشنواره به اثری تاریخی و به عبارت دیگر تاریخ‌ساز تبدیل شود، به نوعی جشنواره‌ای که برای اولین بار آن را به نمایش گذاشته است از اعتبار آن بی‌نصیب نماند. از سوی دیگر بسیاری از فیلمسازان بزرگ نیز در همین جشنواره‌ها شناسایی می‌شوند. به این ترتیب جشنواره‌های دارای رتبه A می‌توانند به خوبی بخش‌های مرور آثار یا نگاه ویژه خود را به فیلم‌ها یا فیلمسازانی که برای نخستین بار از آنجا ظهور کرده‌اند اختصاص دهند. شاید بتوان از جشنواره بین‌المللی فیلم برلین به‌عنوان یکی از بهترین مثال‌ها در این زمینه نام برد چراکه قرار است در شصتمین دوره این رویداد سینمایی بخشی به‌نام «دوباره آن را نمایش دهید» درنظر گرفته شود که به نمایش برخی از به‌یاد ماندنی‌ترین و پیشروترین فیلم‌های این فستیوال در یک مرور 40 اثری خواهد پرداخت. شاید بیان این جمله از دیوید تامسون، منتقد بریتانیایی که در انتخاب این فیلم‌ها نقش بسیاری را ایفا کرده است به درک اهمیت چنین بخش‌هایی در جشنواره‌های مختلف کمک کند. وی در این‌باره می‌گوید: «جشنواره‌ای مانند جشنواره فیلم برلین نمودی است از این امر که چگونه فیلم‌های جنجال‌آفرین دیروز به کلاسیک‌های امروز تبدیل شده‌اند. در کنار این فیلم‌ها من کارهایی را قرار داده‌ام که حتی ممکن است موجب تعجب یا خشم مخاطبان امروز شود. من انتظار دارم که در برلین به یک بحث دامن زده شود». در این دوره برلیناله فیلم‌هایی مانند «از نفس افتاده» ژان‌لوک گدار که در نقطه آغازین موج نوی فرانسه جای می‌گیرد به چشم می‌خورد. همچنین فیلم‌هایی که متعلق به سال‌های ابتدایی این جشنواره هستند و نیز آثاری که در زمان اوج جنگ سرد و فروپاشی دیوار برلین ساخته شده‌اند در این بخش حضور خواهند داشت، اما توجه به آثار گذشته تنها محدود به برلین نیست بلکه در دوره گذشته جشنواره فیلم ونیز هم شاهد بودیم که در مراسم پیش افتتاحیه آن فیلم «جنگ بزرگ» (1954) ماریو مونیچللی به نمایش گذاشته شد و البته از آکی‌را کوروساوا هم که ونیز از نخستین جایگاه‌های توجه به وی بود تقدیر به عمل آمد.
جشنواره فیلم فجر هم به‌عنوان مهم‌ترین رویداد سینمایی کشور همواره نگاهی قابل توجه به بخش‌های مرور آثار یا نگاه ویژه داشته است. این امر حتی در نخستین دوره‌های این فستیوال نیز به چشم می‌خورد و در واقع یکی از برگ‌های برنده آن به شمار می‌آمد. در دوره‌های نخستین این جشنواره همواره شاهد در نظر گرفته شدن بخش‌هایی اینچنینی بودیم؛ بخش‌هایی مانند «امید ایثار؛ دنیای آندره تارکوفسکی» در دوره ششم، «دوران خنده» که به نمایش آثار کلاسیک سینمای کمدی می‌پرداخت و همچنین بخشی 4 فیلمی به نام «سرگئی پاراجانف، یک عمر 4 فیلم» در دوره هفتم. چنین روندی در دوره نهم و با بخش «ادبیات و سینمای فرانسه» پیگیری شد. در دوره دهم نیز جشنواره فجر توجه خود را به آکی‌را کوروساوا و اینگمار برگمان معطوف کرد که آثارشان به راحتی می‌توانست در تاریکی سالن‌ها مخاطبان جشنواره را مسحور جادوی خود کند. بخش‌های دیگری نیز در دوره‌های بعد در نظر گرفته شده بود که از میان آنها می‌توان به «توشیرو میفونه، همیشه سامورایی» اشاره کرد که در دوره پانزدهم شاهد آن بودیم. حتی در دوره قبل نیز آثاری از کارگردان‌هایی مطرح همچون هیچکاک، فورد، کاپولا، پولاک، یوسف شاهین و مایک لی به‌نمایش درآمد اما این مساله در جشنواره امسال به‌چشم نخورد. البته در جشنواره بیست و هشتم قسمت‌هایی برای بررسی آثار سینمای آسیا در نظر گرفته شده اما هنوز این سوال برای مخاطبان جشنواره مطرح است که آیا جای آثار سینماگران بزرگ تاریخ در این جشنواره خالی نبود؟ بخش «مرور آثار» غایب بزرگ این دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر بود
دوباره آن را نمایش دهید!
حمید شریفیان: بخش‌های «مرور آثار» یا «نگاه ویژه» از قسمت‌های بسیار مهم در جشنواره‌های بین‌المللی و درجه A محسوب می‌شود. این بخش‌ها ممکن است به بررسی آثاری از یک هنرپیشه، کارگردان، فیلمنامه‌نویس یا هر نام بزرگی که به نوعی در یکی از حرفه‌های متنوع مرتبط با فیلمسازی مشغول بوده‌اند، بپردازد اما مرور آثار تنها به بررسی آثار افراد منتهی نمی‌شود، بلکه چنین بخش‌هایی در یک جشنواره یا نمایش خاص می‌تواند به فیلم‌های ارائه شده در یک ژانر ویژه یا دوران ویژه‌ای از سینما بپردازد اما ممکن است این سوال مطرح شود که اهمیت چنین برنامه‌هایی در چیست؟ غنا بخشیدن به برنامه‌های یک جشنواره شاید به‌عنوان یکی از نخستین گزینه‌ها برای پاسخ به این سوال به ذهن برسد. در واقع نمایش فیلم‌هایی که هرگز رنگ کهنگی به خود نمی‌گیرند همواره می‌تواند با استقبال بسیاری روبه‌رو شود چراکه جدا از احساسات و خاطراتی که ممکن است این فیلم‌ها برای نسل‌های گذشته با خود به همراه داشته باشند، چنین برنامه‌هایی می‌تواند نقش آگاهی‌دهنده و حتی آموزشی نیز برای نسل‌های جدیدتر ایفا کنند. از سوی دیگر تفاوت‌هایی که گذشت زمان در دنیای پیرامون ما و نحوه نگرش ما به مسائل مختلف ایجاد می‌کند درباره فیلم‌ها نیز صادق است. در واقع ممکن است دیدن یک فیلم در 2 دوره زمانی مختلف با 2 یا چند برداشت و دید مختلف نیز همراه باشد و این مساله خود تاکیدی است بر اهمیت بخش‌های «نگاه ویژه» و «مرور آثار» برای جشنواره‌های مختلف.
در این میان جشنواره‌های تراز اول جهان برای برپایی بخش‌های مرور آثار و نگاه ویژه دارای فرصت‌هایی هستند که ممکن است جشنواره‌هایی با رتبه‌های پایین‌تر فاقد آنها باشند چراکه بسیاری از فیلمسازان ترجیح می‌دهند نخستین نمایش فیلم‌های خود را در فستیوال‌های معتبر سینمایی برپا کنند. این عامل موجب می‌شود اگر زمانی فیلم به نمایش درآمده در یک جشنواره به اثری تاریخی و به عبارت دیگر تاریخ‌ساز تبدیل شود، به نوعی جشنواره‌ای که برای اولین بار آن را به نمایش گذاشته است از اعتبار آن بی‌نصیب نماند. از سوی دیگر بسیاری از فیلمسازان بزرگ نیز در همین جشنواره‌ها شناسایی می‌شوند. به این ترتیب جشنواره‌های دارای رتبه A می‌توانند به خوبی بخش‌های مرور آثار یا نگاه ویژه خود را به فیلم‌ها یا فیلمسازانی که برای نخستین بار از آنجا ظهور کرده‌اند اختصاص دهند. شاید بتوان از جشنواره بین‌المللی فیلم برلین به‌عنوان یکی از بهترین مثال‌ها در این زمینه نام برد چراکه قرار است در شصتمین دوره این رویداد سینمایی بخشی به‌نام «دوباره آن را نمایش دهید» درنظر گرفته شود که به نمایش برخی از به‌یاد ماندنی‌ترین و پیشروترین فیلم‌های این فستیوال در یک مرور 40 اثری خواهد پرداخت. شاید بیان این جمله از دیوید تامسون، منتقد بریتانیایی که در انتخاب این فیلم‌ها نقش بسیاری را ایفا کرده است به درک اهمیت چنین بخش‌هایی در جشنواره‌های مختلف کمک کند. وی در این‌باره می‌گوید: «جشنواره‌ای مانند جشنواره فیلم برلین نمودی است از این امر که چگونه فیلم‌های جنجال‌آفرین دیروز به کلاسیک‌های امروز تبدیل شده‌اند. در کنار این فیلم‌ها من کارهایی را قرار داده‌ام که حتی ممکن است موجب تعجب یا خشم مخاطبان امروز شود. من انتظار دارم که در برلین به یک بحث دامن زده شود». در این دوره برلیناله فیلم‌هایی مانند «از نفس افتاده» ژان‌لوک گدار که در نقطه آغازین موج نوی فرانسه جای می‌گیرد به چشم می‌خورد. همچنین فیلم‌هایی که متعلق به سال‌های ابتدایی این جشنواره هستند و نیز آثاری که در زمان اوج جنگ سرد و فروپاشی دیوار برلین ساخته شده‌اند در این بخش حضور خواهند داشت، اما توجه به آثار گذشته تنها محدود به برلین نیست بلکه در دوره گذشته جشنواره فیلم ونیز هم شاهد بودیم که در مراسم پیش افتتاحیه آن فیلم «جنگ بزرگ» (1954) ماریو مونیچللی به نمایش گذاشته شد و البته از آکی‌را کوروساوا هم که ونیز از نخستین جایگاه‌های توجه به وی بود تقدیر به عمل آمد.
جشنواره فیلم فجر هم به‌عنوان مهم‌ترین رویداد سینمایی کشور همواره نگاهی قابل توجه به بخش‌های مرور آثار یا نگاه ویژه داشته است. این امر حتی در نخستین دوره‌های این فستیوال نیز به چشم می‌خورد و در واقع یکی از برگ‌های برنده آن به شمار می‌آمد. در دوره‌های نخستین این جشنواره همواره شاهد در نظر گرفته شدن بخش‌هایی اینچنینی بودیم؛ بخش‌هایی مانند «امید ایثار؛ دنیای آندره تارکوفسکی» در دوره ششم، «دوران خنده» که به نمایش آثار کلاسیک سینمای کمدی می‌پرداخت و همچنین بخشی 4 فیلمی به نام «سرگئی پاراجانف، یک عمر 4 فیلم» در دوره هفتم. چنین روندی در دوره نهم و با بخش «ادبیات و سینمای فرانسه» پیگیری شد. در دوره دهم نیز جشنواره فجر توجه خود را به آکی‌را کوروساوا و اینگمار برگمان معطوف کرد که آثارشان به راحتی می‌توانست در تاریکی سالن‌ها مخاطبان جشنواره را مسحور جادوی خود کند. بخش‌های دیگری نیز در دوره‌های بعد در نظر گرفته شده بود که از میان آنها می‌توان به «توشیرو میفونه، همیشه سامورایی» اشاره کرد که در دوره پانزدهم شاهد آن بودیم. حتی در دوره قبل نیز آثاری از کارگردان‌هایی مطرح همچون هیچکاک، فورد، کاپولا، پولاک، یوسف شاهین و مایک لی به‌نمایش درآمد اما این مساله در جشنواره امسال به‌چشم نخورد. البته در جشنواره بیست و هشتم قسمت‌هایی برای بررسی آثار سینمای آسیا در نظر گرفته شده اما هنوز این سوال برای مخاطبان جشنواره مطرح است که آیا جای آثار سینماگران بزرگ تاریخ در این جشنواره خالی نبود؟ ارسال نظر
پربیننده