کامیار کیان: چرا نباید درباره «زم‌هریر» نوشت؟ نوشتن درباره یک فیلم زمانی معنا می‌یابد که ارتکاب این امر کمکی کند به شفاف‌تر شدن فضای تماشای آن و برجسته‌تر شدن نقاط قوت و ضعف سینمایی‌اش. با همین تعریف می‌توان نتیجه گرفت که اگر فیلمی ساخته شود بدون اینکه حرفی برای گفتن و توانی برای تاثیرگذاری داشته باشد یا از پس حرفی که می‌خواسته بزند برنیامده باشد (اگر نگوییم موجب بروز تاثیرات منفی شده است)، همه تلاشش تبدیل می‌شود به نمونه‌ای سردرگم که همه کاستی‌ها و نداشته‌هایش را با برچسب نوآوری، متافیزیک و مسائلی غیرقابل تحلیل و تعمیم‌پذیر، جنجال‌های رسانه‌ای، نامه‌نگاری و جواب نامه و... پوشش می‌دهد تا مبادا کسی از راه برسد و بگوید چرا چنین شد و چرا بهمان شد. خلاصه اینکه آگاهانه یا ناخودآگاه، سراغ گرفتن از فضایی که هیچ سر و تهی برای آن نمی‌توان متصور بود (حتی با روشنفکرانه‌ترین برداشت‌ها) و... نوشتن در موردش را بی‌اعتبار می‌کند چرا که اصولا نوشتن فارغ از کیفیت و سطح این نوشته نیاز به یکسری حداقل‌ها دارد تا قلم را به حرکت وادارد. این استنباط هیچ ارتباطی به شخص نویسنده یا اطوارهای اینچنینی ندارد، بلکه فقط و فقط به اصول اولیه و شاید همه‌گیر نوشتن بازمی‌گردد، پس گاهی ننوشتن عین نوشتن است. اما چرا باید درباره «دموکراسی تو روز روشن» ساخته علی عطشانی نوشت؟ با تکیه بر همان دلایلی که منتج به ننوشتن درباره فیلم‌هایی با کیفیت و البته حواشی فیلم‌های نام برده در بالا می‌شود، می‌توان به صراحت نتیجه گرفت که باید درباره «دموکراسی تو روز روشن» نوشت. نوشتن درباره این فیلم هیچ ارتباطی به ورود به حیطه سبک‌شناسی و مکاتب هنری، تکنیک‌های روایی و نوآوری در فیلمنامه‌نویسی و... ندارد. داستان اصلا پیچیده نیست. «دموکراسی تو روز روشن» به طرز واضح و تحسین‌برانگیزی تکلیفش را با سینما و مخاطب مشخص کرده و با تکیه بر برخی خصوصیات، ذهن مخاطب را نشانه رفته و فروش در گیشه را هدف گرفته است. جالب اینکه فیلم‌های زیادی در جشنواره امسال حاضر هستند که با همین هدف کنار هم چیدن این المان‌ها نتوانسته‌اند به فیلمی با این خواص برسند. اما چه خصوصیاتی نوشتن درباره این فیلم را جایز می‌کند؟
1 - در «دموکراسی تو روز روشن» همه چیز به همه چیز می‌آید. فضای یکدست حاکم بر این فیلم حاصل یکدستی در چینش تیم فنی از صدر تا ذیل آن است. تیتراژ ابتدایی فیلم جزو معدود تیتراژهایی است که روی آن کار شده و باید اذعان کرد که جزو بهترین تیتراژهای چند سال اخیر سینمای ما است. این در حالی است که بیشتر فیلم‌هایی که در سینمای ایران می‌بینیم با همان فرمول رو به قدمت گذارده (در سینمای جهان منسوخ شده) درج اسامی در ابتدای فیلم و... کارشان را پیش می‌برند. تیتراژ ابتدایی فیلم «دموکراسی تو روز روشن» به طرز درستی معرف همه وقایع و اتفاقاتی است که در فیلم رخ خواهد داد و البته معرف شخصیت (تیپ – شخصیت‌ها) همه بازیگران فیلم. به نوعی خود تیتراژ را می‌توان صاحب سبک و شخصیت‌پردازی دانست. در کنار این خصوصیت از این جلوه‌های تصویری کامپیوتری برای رساندن سیر و حرکت حاج ستوده (حمید فرخ‌نژاد) به عالم برزخ و ورود به عالم سوال و جواب و البته رفت و برگشت میان این دنیا و آن دنیا و... به درستی استفاده شده، به نحوی که برخلاف فیلم‌هایی که سراغ این روال رفته‌اند جلوه‌های ویژه فیلم منفک از موضوع نیست و گل درشت به نظر نمی‌آید. این همه نشان از کارگردانی درست عطشانی در آغازین تجربه‌هایش دارد.
2 – خصوصیت دیگری که نوشتن درباره این فیلم را موجب می‌شود، استفاده صحیح و بجا از نکات و نقاط جاری و حاکم در اجتماع ایران (کارگردانی که فیلمش سال‌هاست توقیف شده، ترور سردار جنگ، سقوط هواپیمای سرداران جنگ و...) برای رسیدن به یک هدف واضح است. سابقه نشان داده که پرداختن به مشکلات اجتماعی و البته شوخی با مسائلی که طرح و صحبت کردن درباره آنها از دست و زبان هر کسی برنمی‌آید یا امکانش برای همه فراهم نیست، می‌تواند کمک شایانی به فیلم کند. حتی اگر آن فیلم چندان استاندارد و دقیق ساخته نشده باشد، ولی در «دموکراسی تو روز روشن» بهره‌گیری از این حربه را در کنار دقت و وسواس در اجرا، دیالوگ‌نویسی و کارگردانی و بازیگری می‌بینیم. با تکیه بر همین اصل یک اثر استاندارد گیشه‌پسند را در مقابل می‌بینیم.
3 – ديگر خصوصیت این فیلم استفاده از چهره‌های شاخص سینمای ایران در قاب‌های بسته متعدد است. در نظر بگیرید محمدرضا فروتن، نیکی کریمی، حمید فرخ‌نژاد، محمدرضا گلزار در کنار مهران رجبی، نیوشا ضیغمی و نیما شاهرخ‌شاهی در آن واحد در یک فیلم ظاهر شوند (حضور هر یک از این ستاره‌ها می‌تواند متضمن فروش یک فیلم باشد) نتیجه‌گیری چندان مشکل نیست. اجرای درست همین بازیگران در کنار محبوبیت‌شان موجب درست از کار درآمدن و تاثیرگذار شدن همه تمهیداتی شده که پیش از این برشمرده شد و کارگردانی، جلوه‌های ویژه و البته مضامین مطرح شده در فیلمنامه شده است. کنار هم قرار گرفتن این 3 خصوصیت در قالبی قابل درک و درست از آب درآمدن این تلاش، موجب شده «دموکراسی تو روز روشن» تبدیل شود به نمونه درست و درمانی از سینمایی که بشدت سینماست و به طرز واضحی به دنبال رسیدن به استانداردهای بهتر و سینمایی‌تر برای فیلم‌های پرفروش است. یکی از خصوصیت اصیل این فیلم جا انداختن این اصل است که به صرف جنجالی شدن یک فیلم با حاشیه‌سازی‌های رسانه‌ای یا تابوشکنی با بهره‌گیری از رانت، مصونیت حرف زدن یا ستاره‌باران کردن فیلم به مدد بودجه‌های نجومی، معنای فیلم پرفروش تغییر نمی‌کند و سطحی‌کاری و مخدوش کردن سینما با فیلمسازی در قالب سینما - صنعت اشتباه گرفته نمی‌شود. «دموکراسی تو روز روشن» کاملا طبق اصول دموکراتیک تصمیم گرفته پرفروش باشد و قید جایزه گرفتن برای فیلمنامه و بر دوش کشیدن تحلیل‌های سبک‌شناسانه را زده است. چرا باید درباره «دموکراسی تو روز روشن» نوشت؟
لطفاً فیلم این آقا را ببینید!
کامیار کیان: چرا نباید درباره «زم‌هریر» نوشت؟ نوشتن درباره یک فیلم زمانی معنا می‌یابد که ارتکاب این امر کمکی کند به شفاف‌تر شدن فضای تماشای آن و برجسته‌تر شدن نقاط قوت و ضعف سینمایی‌اش. با همین تعریف می‌توان نتیجه گرفت که اگر فیلمی ساخته شود بدون اینکه حرفی برای گفتن و توانی برای تاثیرگذاری داشته باشد یا از پس حرفی که می‌خواسته بزند برنیامده باشد (اگر نگوییم موجب بروز تاثیرات منفی شده است)، همه تلاشش تبدیل می‌شود به نمونه‌ای سردرگم که همه کاستی‌ها و نداشته‌هایش را با برچسب نوآوری، متافیزیک و مسائلی غیرقابل تحلیل و تعمیم‌پذیر، جنجال‌های رسانه‌ای، نامه‌نگاری و جواب نامه و... پوشش می‌دهد تا مبادا کسی از راه برسد و بگوید چرا چنین شد و چرا بهمان شد. خلاصه اینکه آگاهانه یا ناخودآگاه، سراغ گرفتن از فضایی که هیچ سر و تهی برای آن نمی‌توان متصور بود (حتی با روشنفکرانه‌ترین برداشت‌ها) و... نوشتن در موردش را بی‌اعتبار می‌کند چرا که اصولا نوشتن فارغ از کیفیت و سطح این نوشته نیاز به یکسری حداقل‌ها دارد تا قلم را به حرکت وادارد. این استنباط هیچ ارتباطی به شخص نویسنده یا اطوارهای اینچنینی ندارد، بلکه فقط و فقط به اصول اولیه و شاید همه‌گیر نوشتن بازمی‌گردد، پس گاهی ننوشتن عین نوشتن است. اما چرا باید درباره «دموکراسی تو روز روشن» ساخته علی عطشانی نوشت؟ با تکیه بر همان دلایلی که منتج به ننوشتن درباره فیلم‌هایی با کیفیت و البته حواشی فیلم‌های نام برده در بالا می‌شود، می‌توان به صراحت نتیجه گرفت که باید درباره «دموکراسی تو روز روشن» نوشت. نوشتن درباره این فیلم هیچ ارتباطی به ورود به حیطه سبک‌شناسی و مکاتب هنری، تکنیک‌های روایی و نوآوری در فیلمنامه‌نویسی و... ندارد. داستان اصلا پیچیده نیست. «دموکراسی تو روز روشن» به طرز واضح و تحسین‌برانگیزی تکلیفش را با سینما و مخاطب مشخص کرده و با تکیه بر برخی خصوصیات، ذهن مخاطب را نشانه رفته و فروش در گیشه را هدف گرفته است. جالب اینکه فیلم‌های زیادی در جشنواره امسال حاضر هستند که با همین هدف کنار هم چیدن این المان‌ها نتوانسته‌اند به فیلمی با این خواص برسند. اما چه خصوصیاتی نوشتن درباره این فیلم را جایز می‌کند؟
1 - در «دموکراسی تو روز روشن» همه چیز به همه چیز می‌آید. فضای یکدست حاکم بر این فیلم حاصل یکدستی در چینش تیم فنی از صدر تا ذیل آن است. تیتراژ ابتدایی فیلم جزو معدود تیتراژهایی است که روی آن کار شده و باید اذعان کرد که جزو بهترین تیتراژهای چند سال اخیر سینمای ما است. این در حالی است که بیشتر فیلم‌هایی که در سینمای ایران می‌بینیم با همان فرمول رو به قدمت گذارده (در سینمای جهان منسوخ شده) درج اسامی در ابتدای فیلم و... کارشان را پیش می‌برند. تیتراژ ابتدایی فیلم «دموکراسی تو روز روشن» به طرز درستی معرف همه وقایع و اتفاقاتی است که در فیلم رخ خواهد داد و البته معرف شخصیت (تیپ – شخصیت‌ها) همه بازیگران فیلم. به نوعی خود تیتراژ را می‌توان صاحب سبک و شخصیت‌پردازی دانست. در کنار این خصوصیت از این جلوه‌های تصویری کامپیوتری برای رساندن سیر و حرکت حاج ستوده (حمید فرخ‌نژاد) به عالم برزخ و ورود به عالم سوال و جواب و البته رفت و برگشت میان این دنیا و آن دنیا و... به درستی استفاده شده، به نحوی که برخلاف فیلم‌هایی که سراغ این روال رفته‌اند جلوه‌های ویژه فیلم منفک از موضوع نیست و گل درشت به نظر نمی‌آید. این همه نشان از کارگردانی درست عطشانی در آغازین تجربه‌هایش دارد.
2 – خصوصیت دیگری که نوشتن درباره این فیلم را موجب می‌شود، استفاده صحیح و بجا از نکات و نقاط جاری و حاکم در اجتماع ایران (کارگردانی که فیلمش سال‌هاست توقیف شده، ترور سردار جنگ، سقوط هواپیمای سرداران جنگ و...) برای رسیدن به یک هدف واضح است. سابقه نشان داده که پرداختن به مشکلات اجتماعی و البته شوخی با مسائلی که طرح و صحبت کردن درباره آنها از دست و زبان هر کسی برنمی‌آید یا امکانش برای همه فراهم نیست، می‌تواند کمک شایانی به فیلم کند. حتی اگر آن فیلم چندان استاندارد و دقیق ساخته نشده باشد، ولی در «دموکراسی تو روز روشن» بهره‌گیری از این حربه را در کنار دقت و وسواس در اجرا، دیالوگ‌نویسی و کارگردانی و بازیگری می‌بینیم. با تکیه بر همین اصل یک اثر استاندارد گیشه‌پسند را در مقابل می‌بینیم.
3 – ديگر خصوصیت این فیلم استفاده از چهره‌های شاخص سینمای ایران در قاب‌های بسته متعدد است. در نظر بگیرید محمدرضا فروتن، نیکی کریمی، حمید فرخ‌نژاد، محمدرضا گلزار در کنار مهران رجبی، نیوشا ضیغمی و نیما شاهرخ‌شاهی در آن واحد در یک فیلم ظاهر شوند (حضور هر یک از این ستاره‌ها می‌تواند متضمن فروش یک فیلم باشد) نتیجه‌گیری چندان مشکل نیست. اجرای درست همین بازیگران در کنار محبوبیت‌شان موجب درست از کار درآمدن و تاثیرگذار شدن همه تمهیداتی شده که پیش از این برشمرده شد و کارگردانی، جلوه‌های ویژه و البته مضامین مطرح شده در فیلمنامه شده است. کنار هم قرار گرفتن این 3 خصوصیت در قالبی قابل درک و درست از آب درآمدن این تلاش، موجب شده «دموکراسی تو روز روشن» تبدیل شود به نمونه درست و درمانی از سینمایی که بشدت سینماست و به طرز واضحی به دنبال رسیدن به استانداردهای بهتر و سینمایی‌تر برای فیلم‌های پرفروش است. یکی از خصوصیت اصیل این فیلم جا انداختن این اصل است که به صرف جنجالی شدن یک فیلم با حاشیه‌سازی‌های رسانه‌ای یا تابوشکنی با بهره‌گیری از رانت، مصونیت حرف زدن یا ستاره‌باران کردن فیلم به مدد بودجه‌های نجومی، معنای فیلم پرفروش تغییر نمی‌کند و سطحی‌کاری و مخدوش کردن سینما با فیلمسازی در قالب سینما - صنعت اشتباه گرفته نمی‌شود. «دموکراسی تو روز روشن» کاملا طبق اصول دموکراتیک تصمیم گرفته پرفروش باشد و قید جایزه گرفتن برای فیلمنامه و بر دوش کشیدن تحلیل‌های سبک‌شناسانه را زده است. ارسال نظر
پربیننده