۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۲:۴۱
خشکسالی، محیط‌زیست و حیات وحش کشور را تهدید می‌کند

مرگ در شوره‌زار

روند نزولی سطح آب دریاچه اروميه در سال‌های اخیر کارشناسان و دوستداران محیط‌زیست را نگران کرده و هشدار کارشناسان در رابطه با وضع این زیست‌بوم ارزشمند آذربایجان‌غربی را در پی داشته است
کاظم برآبادی: خشکسالی‌های مستمر در بسیاری از استان‌های کشور باعث شده حیوانات تحت حفاظت سازمان محیط زیست از کمبود علوفه رنج ببرند، به لاغری و مرگ تدریجی رضایت دهند یا اینکه راهکار مهاجرت گله‌ای را برگزینند. بر اساس آخرین اطلاعات از سازمان هواشناسی کشور در سال آبی گذشته، استان‌های فارس، کرمان، یزد و خراسان جنوبی بیشترین میزان خشکسالی را تجربه کرده‌اند، این در حالی است که این 4 استان زیستگاه‌های اصلی گونه‌های تحت حمایت سازمان محیط‌زیست به حساب می‌آیند؛ گونه‌هایی که به سختی با خشکسالی امسال می‌جنگند و هر آن ممکن است یا با نابودی گله‌ای مواجه شوند یا با مهاجرت زمینه‌های شکار و صید خود را فراهم کنند. گورخر از استان فارس گزارش می‌رسد که خشکسالی این استان در سال آبی گذشته باعث شده گورخرهای منطقه «بهرام‌گور» مجبور شوند زیستگاه خود را برای یافتن علوفه ترک کنند. منطقه حفاظت شده بهرام‌گور در شرق استان فارس و شمال شرقی شهرستان نی‌ریز قرار دارد و وسعت این منطقه 40 هزار و 800 هکتار و ارتفاع بلندترین نقطه آن 2 هزار و 787 متر بوده و دارای آب و هوای گرم و خشک و بارندگی حدود 200 میلیمتر است. این محدوده از سال 1351 با عنوان منطقه حفاظت شده بهرام‌گور تحت مدیریت اداره کل حفاظت محیط‌زیست فارس قرار گرفته است. منطقه حفاظت شده بهرام‌گور تنها منطقه‌ای در کشور بوده که جمعیت قابل ملاحظه و پویایی از گورخر ایرانی را در خود جای داده است. حضور دیگر گونه‌های ارزشمند نظیر کاراکال، زاغ‌بور، هوبره، جبیر و... ارزش اکولوژیکی این زیستگاه پهناور را دوچندان می‌کند و تماشای حیات‌وحش بویژه گونه‌های در معرض تهدیدی نظر گورخر ایرانی، هوبره و زاغ‌بور در این منطقه به سادگی امکان‌پذیر است، اما برخی مشکلات موجود در منطقه بهرام‌گور باعث شده که گونه‌هایی نظیر جبیر، گورخر و.. در این منطقه چندان وضع مناسبی نداشته باشند و این امر ضرورت توجه بیشتر مسؤولان برای بهبود زیستگاه آنان را بیشتر متذکر می‌شود. یکی از حیواناتی که در منطقه حفاظت شده بهرام‌گور زندگی می‌کند، گورخر در حال انقراض است که از این نژاد در منطقه بهرام‌گور تنها 280 راس وجود دارد. این گونه از حیوانات موجود در منطقه بهرام‌گور شرایط خاص و البته سختی در منطقه دارند و وضع در حال انقراض بودن آن نیز باعث شده شرایط زیستی آنها سخت‌تر شود. البته کمبود علوفه تنها مشکل این حیوان به شمار نمی‌رود بلکه وضع زیستگاهی آن نیز دارای مشکلاتی است که باید در این‌باره تدابیر ویژه‌ای در نظر گرفته شود. رئیس محیط‌زیست شهرستان نی‌ریز فارس در این‌باره معتقد است: گورخرهای مذکور در حال انقراض و خطر هستند و باید اقدامات مناسبی برای جلوگیری از انقراض این گونه از حیوانات انجام شود. به گفته علیرضا فرخی، این گونه باید مانند گوزن زرد ایرانی در مکانی مناسب و امن نگهداری و پرورش داده شوند تا امکان تکثیر آنها نیز فراهم باشد. وی با اشاره به اینکه برای نگهداری این حیوان وسعت مکان برای زیست آنها باید مورد توجه قرار گیرد، ادامه داد: عوامل انسانی، تخریب زیستگاه این حیوان، جاده‌سازی، ازدیاد تردد انسان‌ها، ناامن بودن زیستگاه و... باعث در معرض خطر قرار گرفتن گورخر شده است. رئیس محیط‌زیست شهرستان نی‌ریز در این‌باره توضیح داد: وقتی زیستگاه این حیوان ناامن باشد زاد و ولد آن کاهش یافته و در نتیجه در معرض انقراض قرار خواهد گرفت. فرخی با اشاره به اینکه حضور این گورخرها در بهرام‌گور مشکلاتی را برای کشاورزان نیز ایجاد کرده، افزود: یکی از مسائلی که اکنون در منطقه بهرام‌گور پیرامون این گورخرها قابل مشاهده است، این است که حتی اگر این حیوان علوفه نیز داشته باشد بازهم به مزارع کشاورزی منطقه هجوم آورده و باعث تخریب‌هایی در این اراضی می‌شود که این امر ناراحتی‌هایی را برای کشاورزان در پی داشته است. جبیرها خشکسالی امسال بخش عمده‌ای از گونه‌های جانوری استان خراسان رضوی را نیز تحت فشار قرار داد. رضا آقامیری، کارشناس محیط‌زیست بومی این استان در گفت‌وگو با «وطن امروز» می‌گوید: خشکسالی‌های متناوب، چرای بی‌رویه در مراتع و شکار غیرمجاز از مهم‌ترین عوامل کاهش گونه‌های زیستی در استان است. به گفته وی، برای هر ٨ هزار هکتار مناطق حفاظت شده در این استان تنها یک محیط‌بان داریم در حالی که حد مطلوب آن بین ٣ تا ٣ هزار و ٥٠٠ هکتار است. وی حتی اعتراض خود نسبت به شکار غیرمجاز در این استان هم اعلام می‌کند و با اشاره به اینکه امکانات این اداره کل برای مقابله با شکارچیان غیرمجاز کافی نیست، می‌گوید: سالانه ٦٥٠ شکارچی متخلف توسط ماموران دستگیر و تحویل مقام‌های قضایی می‌شوند. وی با اشاره به تلاش‌های صورت گرفته برای حفظ 60 تا 70 راس جبیر باقی مانده در این استان هشدار می‌دهد که مهاجرت جبیرها در اثر خشکسالی احتمال مرگ آنها را در جاده‌های مواصلاتی کشور افزایش داده است. خراسان رضوی یکی از زیستگاه‌های مهم جبیر در کشور است. این منطقه به همراه نی‌ریز فارس بیشترین قلاده جبیر را در سطح کشور در خود جای داده‌اند. جبیر شباهت زیادی به آهو دارد ولی دارای تفاوت‌های ظاهری در جثه، رنگ و شاخ است که تشخیص این دو را از یکدیگر ممکن می‌کند. جبیر دارای موهای کوتاه به رنگ زرد تیره متمایل به قرمز است که رنگ آن در قسمت‌های شکمی و کفل‌ها سفیدرنگ است، در صورتی که رنگ آهو روشن‌تر از جبیر و به رنگ زرد شنی است، وزن جبیر نیز حدود 25 کیلوگرم است. کارشناسان معتقدند استان خراسان در حال حاضر به خاطر شرایط خشکسالی که طی 2 سال اخیر پشت سر گذاشته در حوزه زیستگاه‌ها و مناطق حفاظت شده شرایط ویژه‌ای دارد که باید برای جلوگیری از به خطر افتادن گونه‌های حیوانی و جانوری این منطقه مورد حفاظت بیشتری قرار گرفته و قوانین زیست‌محیطی پیرامون اینگونه عرصه‌ها با جدیت دنبال شود و چنانچه نیاز است برخی از گونه‌های در حال انقراض نیز به زیستگاه‌های امن‌تر و مساعد‌تر برای زاد و ولد انتقال داده شوند. آبزیان اگرچه استان آذربایجان غربی هیچگاه در فهرست استان‌های خشک کشور قرار نداشته اما خشکی دریاچه ارومیه امروز به عنوان یکی از چالش‌های محیط‌زیستی کشور شناخته شده است. این دریاچه به عنوان دومین دریاچه آب شور جهان با 4 هزار و810 کیلومتر مربع مساحت یکی از نادرترین ذخیره‌گاه‌های زیستی ایران و جهان و دارای 102 جزیره کوچک و بزرگ است. دریاچه ارومیه به همراه جزایر درونی آن از سوی سازمان یونسکو به عنوان ذخیره‌گاه طبیعی به ثبت جهانی رسیده است که متاسفانه روند نزولی سطح آب این دریاچه در سال‌های اخیر کارشناسان و دوستداران محیط‌زیست را نگران کرده و هشدار کارشناسان در رابطه با وضع این زیست‌بوم ارزشمند آذربایجان‌غربی را در پی داشته است. این در حالی است که کاهش 6 متری عمق آب و قرار گرفتن سطح آب 2 متر پایین‌تر از تراز اکولوژیک دریاچه، شوره‌زار شدن سطح وسیعی از دریاچه، پیوستن جزایر 9 گانه به خشکی که زیست و زادآوری موجودات زنده بویژه پرندگان را با تهدید مواجه کرده و کاهش تعداد آرتمیا به عنوان تنها موجود آبزی پارک ملی دریاچه ارومیه در پی افزایش شوری آب، زنگ خطر نابودی این دریاچه را به عنوان یک ثروت طبیعی برای کشور و استان آذربایجان‌غربی برای مسؤولان و کارشناسان امر به صدا درآورده است. شاهرخ حکیم‌خانی، عضو هیأت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه ارومیه در این‌باره معتقد است: حوضه آبریز دریاچه ارومیه با مساحتی نزدیک به 52 هزار کیلومتر مربع بین استان‌های آذربایجان‌غربی و آذربایجان‌شرقی قرار گرفته که 85 درصد سهم آب ورودی به دریاچه در این حوضه آبریز از رودخانه‌های آذربایجان‌غربی تامین می‌شود. وی کاهش عمق آب دریاچه ارومیه را متاثر از 2 عامل اقلیمی و انسانی عنوان کرد و گفت: کاهش قابل ملاحظه میزان بارندگی در سال‌های اخیر و وابستگی مستقیم بارش با حجم روان آب ورودی به دریاچه، نقش تاثیرگذاری در پایین رفتن سطح آب دریاچه داشته است. این عضو هیأت علمی دانشگاه ارومیه در ادامه بیان کرد: احداث سد و توسعه بی‌رویه کشاورزی در بالادست حوضه آبخیز دریاچه ارومیه یکی از عوامل انسانی است که در حال حاضر نزدیک به40 سد و بند احداث یا در دست اجراست که حجم قابل توجهی از آب‌های برداشتی به مصرف کشاورزی می‌رسد و این در صورتی است که حداکثر راندمان آبیاری کشاورزی 34 درصد است و این یعنی 66 درصد آب برداشتی از رودخانه‌ها و چاه‌ها که به مصرف بخش کشاورزی می‌رسد هدر رفته و تبخیر می‌شود. وی افزود: مهم‌ترین عامل انسانی موثر در کاهش عمق آب دریاچه ارومیه استفاده بی‌رویه و غیراصولی آبیاری کشاورزی از منابع آبی است که سالانه بخش عمده‌ای از منابع آب حوضه آبریز دریاچه ارومیه را هدر می‌دهد. وی اظهار کرد: دریاچه ارومیه زیستگاه یک گونه منحصر به فرد از آرتمیا و دومین زیستگاه بزرگ آرتمیا در جهان است که تا سال 76 تولید آرتمیا در دریاچه بسیار بالا و سالانه ارزشی معادل 10 میلیارد دلار داشت که از سال 77 با آغاز بحران خشکسالی تولید این آبزی سخت‌پوست سال به سال کمتر شد و هم‌اکنون نسبت به بهترین زمان نزدیک به یکصد برابر تعداد آرتمیا در دریاچه ارومیه کاهش یافته است که ادامه شرایط بحرانی دریاچه می‌تواند آرتمیا را همراه با خود دریاچه از بین ببرد. وی گفت: مقایسه میزان حداکثر و حداقل تراز آب نشان می‌دهد که پارک ملی دریاچه ارومیه با افت ارتفاعی به میزان 6 متر روبه‌رو شده و وسعت زیادی از سطح آبی این دریاچه به شوره‌زار تبدیل شده است. وی اظهار داشت: پارک ملی دریاچه ارومیه با تمام زیبایی‌های خود به یک بحران زیست‌محیطی تبدیل شده که در صورت ادامه این روند، دریاچه ارومیه بحرانی جدی برای ساکنان و کشاورزی منطقه خواهد بود. این کارشناس وجود پرندگانی همچون فلامینگو و پلیکان سفید را یکی از ویژگی‌های تنوع زیستی در دریاچه ارومیه عنوان و اضافه کرد: این پرندگان در جزایر 9گانه پارک ملی دریاچه ارومیه جوجه‌آوری دارند و با توجه به روند خشکسالی در 10 سال اخیر و تغییرات اکولوژیک در سطح جزایر 9گانه که از طریق خشک شدن اطراف جزایر و به هم پیوستن آنها صورت گرفته، تعداد جمعیت تخمگذار این پرندگان بسیار کاهش یافته و این امر نشان‌دهنده تاثیر معنی‌دار خشکسالی بر پرندگان ساکن پارک ملی دریاچه ارومیه است.
ارسال نظر
captcha
پربیننده