رضا بابایی: کمتر از یک سال پیش معاون
محیط طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت
محیط زیست کشور اعلام کرد که 25 استان در کشور از نظر زیست محیطی در معرض پدیده خشکسالی هستند. این در حالی است که هم‌اکنون 15 استان کشور به‌طور جدی با خشکسالی مواجه‌اند. امسال پدیده طبیعی خشکسالی در کشور مسأله جدی‌ای قلمداد می‌شود و از ابتدای سال تاکنون آهسته‌آهسته بخش‌های منابع طبیعی چون تالاب‌ها، مرداب‌ها، دریاچه‌ها رودخانه‌ها، زمین‌های کشاورزی و همچنین زندگی روزمره در شهرهای بزرگ و حتی روستاها را به خطر انداخته است. علاوه بر قطعی آب و برق که خشکسالی را برای مردم ملموس‌تر می‌کند، باید گفت خسارت‌های ناشی از خشکسالی بر گونه‌های گیاهی و حیوانی در کشور قابل جبران نخواهد بود. دولت بنا بر گزارش‌های سازمان محیط‌زیست کشور برای کاهش اثرات خشکسالی، لایحه 210 میلیارد ریالی را به مجلس پیشنهاد داده است. قرار است این بودجه صرف کاهش اثرات نامطلوب خشکسالی در مناطق حفاظت شده، شود.
عوامل اصلی
در سال‌های اخیر، احداث سدهای مخزنی و همچنین روند تند جنگل‌تراشی در جهان سبب افزایش تبخیر و تشدید خشکسالی شده است. اگرچه خشکسالی پدیده‌ای طبیعی است و در این میان، حافظه ایرانی‌ها خشکسالی‌های بسیاری را در کشورمان ثبت کرده، باید به این نکته توجه داشت که خشکسالی به تنهایی علت نیست و معلول شرایط طبیعی بوده، این در حالی است که همه نقاط جهان در معرض خشکسالی قرار دارند به‌طوری که از 7/6 میلیارد نفر جمعیت جهان، 5/2 میلیارد نفر در مناطق خشک زندگی می‌کنند. سرانه آب جهان در سال 1950 میلادی 17 میلیارد متر مکعب بوده که در سال 2009 به 6 هزار و 400 میلیارد متر مکعب رسیده و پیش‌بینی می‌شود در سال 2025 به 4 هزار و 700 میلیارد متر مکعب تنزل پیدا کند که با این وضعیت شرایط برای کشورها بحرانی خواهد شد. بحران آب در ایران نیز شدید بوده و همواره سرانه آب کشورمان در حال کاهش است. براساس گزارش‌های بین‌المللی منابع آب جهان با توجه به افزایش جمعیت رو به کاهش است که به این ترتیب و با این وضعیت، برنامه توسعه کشورها زیر سوال می‌رود. همچنین سرانه اراضی زیرکشت جهان حدود 23/0 هکتار است که 33 درصد اراضی جهان در معرض فرسایش قرار گرفته است. ناگفته نماند فرسایش خاک هر ساله علاوه بر ایجاد توفان‌های بسیار در جهان، بر محصولات کشاورزی نیز تاثیرات منفی بسیاری می‌گذارد. در طول بیش از 40 سال، 4 کشور دنیا تامین کننده غله جهان بودند، ولی امروزه خریداران هستند که باید برای تهیه غله مورد نیاز خود با یکدیگر رقابت کنند. با چنین روندی باید باور کنیم که سونامی تخریب محیط‌زیست در راه است و برای جلوگیری از آن باید برای مدیریت خشکسالی، همه بخش‌ها با یکدیگر و به صورت هماهنگ عمل کنند. باید بپذیریم که خشکسالی با کشور ما عجین شده است و مدیریت آن تنها راه خروج از این بحران است.
خشکسالی و تالاب‌ها
ایران یکی از اعضای کنوانسیون جهانی حفاظت از تالاب‌های جهان است که در سال 1971 در رامسر امضا شد. هم‌اکنون ایران با 7 «تالاب در معرض خطر» در صدر فهرست سیاه این کنوانسیون قرار دارد که از نظر مجامع بین‌المللی وضع بحرانی دارد. هرچند گفته می‌شود امسال دولت بیش از 480 میلیارد تومان اعتبار برای خسارت خشکسالی هزینه کرده است اما همچنان محیط زیست و منابع طبیعی نیازمند رسیدگی بیشتر هستند. هم‌اکنون 95 درصد از مجموعه تالاب‌های هامون (پوزک، صابری و هیرمند) با وسعت 293 هزار هکتار خشک شده است.
خشکسالی و حیوانات تشنه
گونه‌ای از یوزپلنگ که در قاره آسیا منقرض شده و تنها 60 قلاده از آن در ایران و بویژه در استان‌های یزد و سمنان وجود دارد در اثر خشکسالی با کمبود طعمه مواجه هستند. پیش‌بینی می‌شود خشکسالی اخیر سبب انقراض نسل اینگونه یوزپلنگ در ایران شود. همچنین اداره حفاظت محیط‌زیست استان خراسان رضوی از کاهش زاد و ولد وحوش و پرندگان در اثر خشکسالی در این استان خبر داده است. این اداره اعلام کرده اگر چه دوقلوزایی در وحوش و پستانداران شایع است، اما امسال حتی یک قلوزایی نیز در پستانداران بسیار محدود بوده است. زاد و ولد حیوانات اکثرا در اردیبهشت‌ماه انجام می‌گیرد که امسال میزان آن با کاهش روبه‌رو بوده است. کاهش تعداد حیوانات تازه به دنیا آمده در راس‌های میش، بز، گوسفند، آهو و قوچ بسیار چشمگیر است. کمبود علوفه، طعمه و همچنین آب آشامیدنی از مهم‌ترین عوامل کاهش زاد و ولد حیوانات در کشور بوده است.
خشکسالی و پوشش گیاهی
خشکسالی، دست تاراج‌اش را به سمت کوهپایه‌ها و مراتع نوار زاگرس و کوه‌هایی چون علم‌کوه، بشران و شیرکوه نیز دراز کرده است. بسیاری از بخش‌های این مناطق پوشش گیاهی بومی خود را از دست داده‌اند و همین مساله روی چرای دام و چرای حیوانات وحشی بومی منطقه تاثیر گذاشته است. مرگ گونه‌های گیاهی بومی یک مصیبت دیگر هم دارد و آن خالی شدن عرصه طبیعی کشور از نمونه‌های منحصر به فرد گیاهانی است که تنها در ایران می‌رویند. چالش‌هاي مديريت خشكسالي در ايران
رضا بابایی: کمتر از یک سال پیش معاون
محیط طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت
محیط زیست کشور اعلام کرد که 25 استان در کشور از نظر زیست محیطی در معرض پدیده خشکسالی هستند. این در حالی است که هم‌اکنون 15 استان کشور به‌طور جدی با خشکسالی مواجه‌اند. امسال پدیده طبیعی خشکسالی در کشور مسأله جدی‌ای قلمداد می‌شود و از ابتدای سال تاکنون آهسته‌آهسته بخش‌های منابع طبیعی چون تالاب‌ها، مرداب‌ها، دریاچه‌ها رودخانه‌ها، زمین‌های کشاورزی و همچنین زندگی روزمره در شهرهای بزرگ و حتی روستاها را به خطر انداخته است. علاوه بر قطعی آب و برق که خشکسالی را برای مردم ملموس‌تر می‌کند، باید گفت خسارت‌های ناشی از خشکسالی بر گونه‌های گیاهی و حیوانی در کشور قابل جبران نخواهد بود. دولت بنا بر گزارش‌های سازمان محیط‌زیست کشور برای کاهش اثرات خشکسالی، لایحه 210 میلیارد ریالی را به مجلس پیشنهاد داده است. قرار است این بودجه صرف کاهش اثرات نامطلوب خشکسالی در مناطق حفاظت شده، شود.
عوامل اصلی
در سال‌های اخیر، احداث سدهای مخزنی و همچنین روند تند جنگل‌تراشی در جهان سبب افزایش تبخیر و تشدید خشکسالی شده است. اگرچه خشکسالی پدیده‌ای طبیعی است و در این میان، حافظه ایرانی‌ها خشکسالی‌های بسیاری را در کشورمان ثبت کرده، باید به این نکته توجه داشت که خشکسالی به تنهایی علت نیست و معلول شرایط طبیعی بوده، این در حالی است که همه نقاط جهان در معرض خشکسالی قرار دارند به‌طوری که از 7/6 میلیارد نفر جمعیت جهان، 5/2 میلیارد نفر در مناطق خشک زندگی می‌کنند. سرانه آب جهان در سال 1950 میلادی 17 میلیارد متر مکعب بوده که در سال 2009 به 6 هزار و 400 میلیارد متر مکعب رسیده و پیش‌بینی می‌شود در سال 2025 به 4 هزار و 700 میلیارد متر مکعب تنزل پیدا کند که با این وضعیت شرایط برای کشورها بحرانی خواهد شد. بحران آب در ایران نیز شدید بوده و همواره سرانه آب کشورمان در حال کاهش است. براساس گزارش‌های بین‌المللی منابع آب جهان با توجه به افزایش جمعیت رو به کاهش است که به این ترتیب و با این وضعیت، برنامه توسعه کشورها زیر سوال می‌رود. همچنین سرانه اراضی زیرکشت جهان حدود 23/0 هکتار است که 33 درصد اراضی جهان در معرض فرسایش قرار گرفته است. ناگفته نماند فرسایش خاک هر ساله علاوه بر ایجاد توفان‌های بسیار در جهان، بر محصولات کشاورزی نیز تاثیرات منفی بسیاری می‌گذارد. در طول بیش از 40 سال، 4 کشور دنیا تامین کننده غله جهان بودند، ولی امروزه خریداران هستند که باید برای تهیه غله مورد نیاز خود با یکدیگر رقابت کنند. با چنین روندی باید باور کنیم که سونامی تخریب محیط‌زیست در راه است و برای جلوگیری از آن باید برای مدیریت خشکسالی، همه بخش‌ها با یکدیگر و به صورت هماهنگ عمل کنند. باید بپذیریم که خشکسالی با کشور ما عجین شده است و مدیریت آن تنها راه خروج از این بحران است.
خشکسالی و تالاب‌ها
ایران یکی از اعضای کنوانسیون جهانی حفاظت از تالاب‌های جهان است که در سال 1971 در رامسر امضا شد. هم‌اکنون ایران با 7 «تالاب در معرض خطر» در صدر فهرست سیاه این کنوانسیون قرار دارد که از نظر مجامع بین‌المللی وضع بحرانی دارد. هرچند گفته می‌شود امسال دولت بیش از 480 میلیارد تومان اعتبار برای خسارت خشکسالی هزینه کرده است اما همچنان محیط زیست و منابع طبیعی نیازمند رسیدگی بیشتر هستند. هم‌اکنون 95 درصد از مجموعه تالاب‌های هامون (پوزک، صابری و هیرمند) با وسعت 293 هزار هکتار خشک شده است.
خشکسالی و حیوانات تشنه
گونه‌ای از یوزپلنگ که در قاره آسیا منقرض شده و تنها 60 قلاده از آن در ایران و بویژه در استان‌های یزد و سمنان وجود دارد در اثر خشکسالی با کمبود طعمه مواجه هستند. پیش‌بینی می‌شود خشکسالی اخیر سبب انقراض نسل اینگونه یوزپلنگ در ایران شود. همچنین اداره حفاظت محیط‌زیست استان خراسان رضوی از کاهش زاد و ولد وحوش و پرندگان در اثر خشکسالی در این استان خبر داده است. این اداره اعلام کرده اگر چه دوقلوزایی در وحوش و پستانداران شایع است، اما امسال حتی یک قلوزایی نیز در پستانداران بسیار محدود بوده است. زاد و ولد حیوانات اکثرا در اردیبهشت‌ماه انجام می‌گیرد که امسال میزان آن با کاهش روبه‌رو بوده است. کاهش تعداد حیوانات تازه به دنیا آمده در راس‌های میش، بز، گوسفند، آهو و قوچ بسیار چشمگیر است. کمبود علوفه، طعمه و همچنین آب آشامیدنی از مهم‌ترین عوامل کاهش زاد و ولد حیوانات در کشور بوده است.
خشکسالی و پوشش گیاهی
خشکسالی، دست تاراج‌اش را به سمت کوهپایه‌ها و مراتع نوار زاگرس و کوه‌هایی چون علم‌کوه، بشران و شیرکوه نیز دراز کرده است. بسیاری از بخش‌های این مناطق پوشش گیاهی بومی خود را از دست داده‌اند و همین مساله روی چرای دام و چرای حیوانات وحشی بومی منطقه تاثیر گذاشته است. مرگ گونه‌های گیاهی بومی یک مصیبت دیگر هم دارد و آن خالی شدن عرصه طبیعی کشور از نمونه‌های منحصر به فرد گیاهانی است که تنها در ایران می‌رویند. ارسال نظر
پربیننده