حنیف آصف
استراتژی دقیق نظام برای مهار فتنه اکنون در حال ثمر دادن است. 2 اتفاق باعث شده است جامعه سیاسی ایران اکنون در آستانه یک نقطه عطف در تحولات بعد از انتخابات قرار بگیرد:
1- در محیط سیاسی، رهبری با سخنرانی روز 6 بهمن 1388 و تصریح بر اینکه «امام به کسی باج نداد، ما هم نه از طرف مردم و نه از طرف خودمان به کسی باج نخواهیم داد»، راه پروژه حکمیت را به طور کامل مسدود کرد. با این سخنان، بانیان پروژه حکمیت دریافتند که دیگر هیچ امیدی به اینکه رهبری از تاکید و پافشاری خود بر عمل به مر قانون دست بردارد وجود ندارد.
2- در محیط اجتماعی، بعد از حوادث روز عاشورا و واکنش مردم به آن، سران فتنه کاملا دریافته‌اند که حمایت مردمی از آنها در ماه‌های اول، جای خود را به خشمی فراگیر داده است که جز به اعمال مجازاتی سخت راضی نمی‌شود. از دست رفتن بدنه مردمی و تقلیل یافتن حامیان جریان فتنه به «ضد انقلاب سازمان یافته» که این افراد کنترلی روی رفتار آن ندارند اما مسؤول تبعات آن خواهند بود، یک تجدید نظر اساسی در رفتار این طیف را الزامی کرده است.
بر اثر این 2 عامل، اکنون یک تحول مهم در استراتژی سران فتنه در حال رخ دادن است که بهتر از هر جای دیگر می‌توان آن را در پروژه علنی‌سازی عقب‌نشيني مشاهده کرد. در 3 ماه گذشته درپس پرده مسائل مهمی در چارچوب پروژه حکمیت رخ داده که تحولات هفته گذشته، فاز آخر آن است. حوادث رخ داده در این مدت به صورت زیر قابل خلاصه‌سازی است:
1- هاشمی‌رفسنجانی ابتدا در نماز جمعه روز 26 تیر 1388 خود شروطی برای جمع کردن قضیه گذاشت ولی اخیرا به نظر می‌رسد این دو شرط را پس گرفته است. به عقیده آگاهان، تلاش دوستان هاشمی این بوده است، همانطور که پیش از انتخابات برخی خواص را در قالب پروژه «نه احمدی‌نژاد» تجمیع کردند، اکنون هم آنها را در قالب پروژه «آشتی ملی» گرد آورند. آنها به این ترتیب مایل بودند علاوه بر گریز از هزینه اقداماتی که مرتکب شده‌اند، خود را هم برای نظام و هم برای فتنه‌گران به عنوان فرشته نجات و باز کننده راه برون‌رفت از بحران معرفی کنند.
2- محمد خاتمی با 2 هدف 1- ترس از مجازات 2- به دست گرفتن دوباره رهبری جریان اصلاحات و خارج کردن آن از دست کروبی و موسوی، نامه‌ای به رهبری نوشت و در آن ضمن تکذیب این موضوع که هدف فتنه‌گران در واقع فراتر از ساقط کردن دولت احمدی‌نژاد بوده، تاکید کرد که ساختارشکنی‌ها را قبول ندارد، به ولایت فقیه پایبند است و صرفا قصد دارد به عنوان یک فعال سیاسی به نقد دولت بپردازد. پس از این نامه، به گفته برخي فعالان اصلاح‌طلب، او درخواستی هم برای دیدار با برخی سران نظام ارائه کرده که هنوز پذیرفته نشده است. علاوه بر این، او در حال آماده کردن بیانیه‌ای به مناسبت 22 بهمن است که در آن انجام هرگونه اقدام ضدانقلابی در این روز تقبیح
شده است.
3- سیدحسن خمینی هم در دیدار با برخی مسؤولان نظام بر این نکته که حوادث بعد از انتخابات باید جمع شود، تاکید کرده است که فقط رهبری می‌تواند محور آشتی و وحدت باشد.
4- علی‌اکبر محتشمی‌پور رئیس کمیته صیانت از آرای موسوی هم نامه‌ای به برخی سران نظام نوشته و در آن گفته است که عقیده دارد حوادث بعد از انتخابات موجب طمع دشمن شده و باید هرچه زودتر برای پایان آن تدبیری کرد. او پیشنهاد داده است که یک فرآیند آشتی با محوریت رهبری شکل بگیرد.
همه این دیدارها، سخنان و نامه‌ها دارای 2 مضمون مشترک است: 1- تاکید بر اینکه اصلاح‌طلبان علاقه‌مندند زیر پرچم نظام، قانون اساسی و رهبری به فعالیت سیاسی عادی و بویژه نقد دولت بپردازند. 2- همه اصلاح‌طلبان عقیده دارند یک فرآیند آشتی لازم است اما کسی جز رهبری نمی‌تواند محور آن باشد.
وضعیت مطلوب برای طراحان این پروژه آن بود که با این اقدامات، موضوع در پس پرده و بدون آنکه چیزی به بیرون درز کند حل شود، اما اصرار نظام به علنی شدن موضوع در قالب موضعگیری شفاف پیش چشم مردم موجب شد، طراحان ناچار شوند پروژه‌ای جدید را که در آن چاره‌ای جز علنی کردن برخی مواضع پس پرده آنها نبود، کلید بزنند.
بر این مبنا، یک برنامه کاری تدوین شد که می‌توان آن را ساختار اجرایی پروژه حکمیت نامید.
از حدود 2 ماه پیش جلساتی در مرکز تحقیقاتی یک از نهادها با سفارش راس آن نهاد و محوریت رئیس آن مرکز تحقیقاتی در حال برگزاری بوده است تا ساختار این پروژه را نهایی کند. در یک بیان فشرده، ماحصل آن جلسات این بوده است که دیدارها، نامه‌نگاری‌ها و رایزنی‌های پشت پرده باید با برخی اقدامات علنی ساپورت شود تا بتواند به نتیجه برسد. نهایتا پروژه به این شکل بسته شد:
1- میرحسین موسوی به عنوان جدی‌ترین رهبر معترضان به انتخابات، در بیانیه‌ای ادعاهای خود درباره وقوع تقلب در انتخابات را به مقدار اندکی تعدیل کند. موسوی این کار را در بیانیه شماره 17 خود انجام داد و سعی کرد این پیام را منتقل کند که موضوع تقلب برای او اکنون دیگر یک موضوع فرعی است و نقد دولت را –که تلویحا به معنای پذیرش مشروعیت دولت است- استراتژی اصلی خود می‌داند. بنا بر اطلاعات موجود، این بیانیه بارها ویرایش و رد و بدل شده و دیدارهایی قبل از انتشار آن در جریان بوده است.
2- در مرحله بعد بنا بر این بود که یک نفر از خواص شناخته شده در نامه‌ای علنی خطاب به رهبری با استناد به تعدیل موضع موسوی از وی درخواست کند که پروژه آشتی را بپذیرد. این ماموریت انجام شد. تحلیل طراحان پروژه این بود که این درخواست علنی، نظام را در وضعی دشوار قرار خواهد داد. اگر نظام این درخواست را می‌پذیرفت پروژه به سرانجام رسیده بود و اگر نمی‌پذیرفت سران فتنه می‌توانستند در تبلیغات خود اینگونه به مردم بگویند که ما با اینکه کوتاه آمدیم اما ظاهرا نظام اساسا به دنبال جمع شدن ماجرا نیست، لذا از این بعد مسؤولیت همه اتفاقات بعدی بر عهده نظام خواهد بود.
3- و در مرحله آخر برنامه‌ریزی شده بود که تعدادی از خواص و سیاسیون در قم و تهران نامه‌ها و بیانیه‌هایی منتشر و همان سخنان نامه اول را تکرار کنند تا یک موج فراگیر مطالبه آشتی به‌وجود بیاید.
در یک بیان تحلیلی‌تر ساختار اجرایی پروژه حکمیت دارای پایه‌های زیر بود:
1- بسیج خواص؛ همانطور که در پروژه «نه احمدی نژاد» انجام شد.
2- در خیابان نگهداشتن مردم؛ طوری که برای چانه‌زنی‌های سطح بالا، نوعی فشار از پایین موجود باشد. مطابق اطلاعات موجود، سران فتنه در عین حال که می‌خواهند خودشان را از ضدانقلاب باقی مانده در کف خیابان جدا کنند، نیم نگاهی هم به این موضوع دارند که خوب است این حضور خیابانی لااقل تا مدتی حفظ شود تا بتوانند از این سرمایه باقی مانده برای فشار به نظام و جوش دادن پروژه وحدت استفاده کنند. به همین دلیل است که این عده در عین حال که درباره جدا کردن مرزهای خود از فتنه‌گران به صرافت افتاده‌اند، در حال نقشه کشیدن برای 22 بهمن هم هستند.
3- استناد به طمع دشمن؛ در همه نامه‌ها، دیدارها و اظهارنظرهای خصوصی و علنی مجریان این پروژه این موضوع که اکنون دشمن به کشور طمع کرده و باید هرچه زودتر کشور را از وضعیت فعلی خارج کرد به طور ثابت تکرار شده است. این افراد در سخنان خود در این باره که چه کسانی موجب این طمع شدند، هیچ نگفته‌اند.
4- محور بودن رهبری؛ فصل مشترک دیگر همه این تلاش‌ها هم این بوده است که تاکید کنند برای به سرانجام رساندن پروژه وحدت و آشتی هیچ‌کس را تواناتر و صالح‌تر از رهبری نمی‌دانند. استفاده از این ترفند چند دلیل داشته است: 1- سران فتنه می‌خواهند نشان دهند که پروژه آشتی یک پروژه در مقابل رهبری نیست، بلکه پروژه‌ای است که خود ایشان در راس آن قرار دارند. 2- فرض طراحان این پروژه آن است که اگر بتوانند جا بیندازند رهبری محور این پروژه‌اند؛ آنگاه بدنه سیاسی و رسانه‌ای اصولگرا این پروژه را تخریب نخواهد کرد. 3- و مهم‌تر از همه، معنای تلویحی نقش‌آفرینی رهبری در آن است که ایشان هم پذیرفته دو طرف در ماجرا مقصر بوده‌اند و در نتیجه دیگر بی‌معنا خواهد بود که بحث مجازات سران فتنه همچنان در دستور کار باقی بماند. به عبارت دیگر، بنیادی‌ترین توصیف از پروژه فتنه این است که این پروژه شامل لطف نظام در حق معترضان و همزمان، لطف معترضان در حق نظام است. لطف نظام این خواهد بود که از اعمال مجرمانه آنها در می‌گذرد و آنها را مجددا در جامعه سیاسی می‌پذیرد و لطف معترضان هم این خواهد بود که از حقوق پایمال شده خود می‌گذرند.
5- تاکید بر نقش دولت در ایجاد فتنه؛ این هم یکی دیگر از محورهای ثابت این تلاش‌ها بوده است که تاکید کنند دولت هم در حوادث بعد از انتخابات نقش داشته است و لذا اگر قرار است این ماجرا جمع شود فقط با آشتی یعنی کوتاه آمدن دو طرف می‌تواند جمع شود، نه با مجازات یک طرف.
این پروژه با موضع قاطعی که جریان اصولگرا و مردم در مقابل نامه رضایی به رهبر انقلاب گرفتند، شکست خورد یا به بیان بهتر به حالت تعلیق درآمد. پس از آن اتفاق، تلاش‌هایی برای احیای مجدد پروژه از طریق انتقال آن به قم انجام شد که همه آنها ناکام ماند.
اظهارات اخیر مهدی کروبی و بیانیه آتی محمد خاتمی آخرین راه حلی است که طراحان برای احیای پروژه حکمیت اندیشیده‌اند. به این موضوع و سناریوهای بعدی بزودی خواهیم پرداخت. ساختمان «پروژه حکمیت»
حنیف آصف
استراتژی دقیق نظام برای مهار فتنه اکنون در حال ثمر دادن است. 2 اتفاق باعث شده است جامعه سیاسی ایران اکنون در آستانه یک نقطه عطف در تحولات بعد از انتخابات قرار بگیرد:
1- در محیط سیاسی، رهبری با سخنرانی روز 6 بهمن 1388 و تصریح بر اینکه «امام به کسی باج نداد، ما هم نه از طرف مردم و نه از طرف خودمان به کسی باج نخواهیم داد»، راه پروژه حکمیت را به طور کامل مسدود کرد. با این سخنان، بانیان پروژه حکمیت دریافتند که دیگر هیچ امیدی به اینکه رهبری از تاکید و پافشاری خود بر عمل به مر قانون دست بردارد وجود ندارد.
2- در محیط اجتماعی، بعد از حوادث روز عاشورا و واکنش مردم به آن، سران فتنه کاملا دریافته‌اند که حمایت مردمی از آنها در ماه‌های اول، جای خود را به خشمی فراگیر داده است که جز به اعمال مجازاتی سخت راضی نمی‌شود. از دست رفتن بدنه مردمی و تقلیل یافتن حامیان جریان فتنه به «ضد انقلاب سازمان یافته» که این افراد کنترلی روی رفتار آن ندارند اما مسؤول تبعات آن خواهند بود، یک تجدید نظر اساسی در رفتار این طیف را الزامی کرده است.
بر اثر این 2 عامل، اکنون یک تحول مهم در استراتژی سران فتنه در حال رخ دادن است که بهتر از هر جای دیگر می‌توان آن را در پروژه علنی‌سازی عقب‌نشيني مشاهده کرد. در 3 ماه گذشته درپس پرده مسائل مهمی در چارچوب پروژه حکمیت رخ داده که تحولات هفته گذشته، فاز آخر آن است. حوادث رخ داده در این مدت به صورت زیر قابل خلاصه‌سازی است:
1- هاشمی‌رفسنجانی ابتدا در نماز جمعه روز 26 تیر 1388 خود شروطی برای جمع کردن قضیه گذاشت ولی اخیرا به نظر می‌رسد این دو شرط را پس گرفته است. به عقیده آگاهان، تلاش دوستان هاشمی این بوده است، همانطور که پیش از انتخابات برخی خواص را در قالب پروژه «نه احمدی‌نژاد» تجمیع کردند، اکنون هم آنها را در قالب پروژه «آشتی ملی» گرد آورند. آنها به این ترتیب مایل بودند علاوه بر گریز از هزینه اقداماتی که مرتکب شده‌اند، خود را هم برای نظام و هم برای فتنه‌گران به عنوان فرشته نجات و باز کننده راه برون‌رفت از بحران معرفی کنند.
2- محمد خاتمی با 2 هدف 1- ترس از مجازات 2- به دست گرفتن دوباره رهبری جریان اصلاحات و خارج کردن آن از دست کروبی و موسوی، نامه‌ای به رهبری نوشت و در آن ضمن تکذیب این موضوع که هدف فتنه‌گران در واقع فراتر از ساقط کردن دولت احمدی‌نژاد بوده، تاکید کرد که ساختارشکنی‌ها را قبول ندارد، به ولایت فقیه پایبند است و صرفا قصد دارد به عنوان یک فعال سیاسی به نقد دولت بپردازد. پس از این نامه، به گفته برخي فعالان اصلاح‌طلب، او درخواستی هم برای دیدار با برخی سران نظام ارائه کرده که هنوز پذیرفته نشده است. علاوه بر این، او در حال آماده کردن بیانیه‌ای به مناسبت 22 بهمن است که در آن انجام هرگونه اقدام ضدانقلابی در این روز تقبیح
شده است.
3- سیدحسن خمینی هم در دیدار با برخی مسؤولان نظام بر این نکته که حوادث بعد از انتخابات باید جمع شود، تاکید کرده است که فقط رهبری می‌تواند محور آشتی و وحدت باشد.
4- علی‌اکبر محتشمی‌پور رئیس کمیته صیانت از آرای موسوی هم نامه‌ای به برخی سران نظام نوشته و در آن گفته است که عقیده دارد حوادث بعد از انتخابات موجب طمع دشمن شده و باید هرچه زودتر برای پایان آن تدبیری کرد. او پیشنهاد داده است که یک فرآیند آشتی با محوریت رهبری شکل بگیرد.
همه این دیدارها، سخنان و نامه‌ها دارای 2 مضمون مشترک است: 1- تاکید بر اینکه اصلاح‌طلبان علاقه‌مندند زیر پرچم نظام، قانون اساسی و رهبری به فعالیت سیاسی عادی و بویژه نقد دولت بپردازند. 2- همه اصلاح‌طلبان عقیده دارند یک فرآیند آشتی لازم است اما کسی جز رهبری نمی‌تواند محور آن باشد.
وضعیت مطلوب برای طراحان این پروژه آن بود که با این اقدامات، موضوع در پس پرده و بدون آنکه چیزی به بیرون درز کند حل شود، اما اصرار نظام به علنی شدن موضوع در قالب موضعگیری شفاف پیش چشم مردم موجب شد، طراحان ناچار شوند پروژه‌ای جدید را که در آن چاره‌ای جز علنی کردن برخی مواضع پس پرده آنها نبود، کلید بزنند.
بر این مبنا، یک برنامه کاری تدوین شد که می‌توان آن را ساختار اجرایی پروژه حکمیت نامید.
از حدود 2 ماه پیش جلساتی در مرکز تحقیقاتی یک از نهادها با سفارش راس آن نهاد و محوریت رئیس آن مرکز تحقیقاتی در حال برگزاری بوده است تا ساختار این پروژه را نهایی کند. در یک بیان فشرده، ماحصل آن جلسات این بوده است که دیدارها، نامه‌نگاری‌ها و رایزنی‌های پشت پرده باید با برخی اقدامات علنی ساپورت شود تا بتواند به نتیجه برسد. نهایتا پروژه به این شکل بسته شد:
1- میرحسین موسوی به عنوان جدی‌ترین رهبر معترضان به انتخابات، در بیانیه‌ای ادعاهای خود درباره وقوع تقلب در انتخابات را به مقدار اندکی تعدیل کند. موسوی این کار را در بیانیه شماره 17 خود انجام داد و سعی کرد این پیام را منتقل کند که موضوع تقلب برای او اکنون دیگر یک موضوع فرعی است و نقد دولت را –که تلویحا به معنای پذیرش مشروعیت دولت است- استراتژی اصلی خود می‌داند. بنا بر اطلاعات موجود، این بیانیه بارها ویرایش و رد و بدل شده و دیدارهایی قبل از انتشار آن در جریان بوده است.
2- در مرحله بعد بنا بر این بود که یک نفر از خواص شناخته شده در نامه‌ای علنی خطاب به رهبری با استناد به تعدیل موضع موسوی از وی درخواست کند که پروژه آشتی را بپذیرد. این ماموریت انجام شد. تحلیل طراحان پروژه این بود که این درخواست علنی، نظام را در وضعی دشوار قرار خواهد داد. اگر نظام این درخواست را می‌پذیرفت پروژه به سرانجام رسیده بود و اگر نمی‌پذیرفت سران فتنه می‌توانستند در تبلیغات خود اینگونه به مردم بگویند که ما با اینکه کوتاه آمدیم اما ظاهرا نظام اساسا به دنبال جمع شدن ماجرا نیست، لذا از این بعد مسؤولیت همه اتفاقات بعدی بر عهده نظام خواهد بود.
3- و در مرحله آخر برنامه‌ریزی شده بود که تعدادی از خواص و سیاسیون در قم و تهران نامه‌ها و بیانیه‌هایی منتشر و همان سخنان نامه اول را تکرار کنند تا یک موج فراگیر مطالبه آشتی به‌وجود بیاید.
در یک بیان تحلیلی‌تر ساختار اجرایی پروژه حکمیت دارای پایه‌های زیر بود:
1- بسیج خواص؛ همانطور که در پروژه «نه احمدی نژاد» انجام شد.
2- در خیابان نگهداشتن مردم؛ طوری که برای چانه‌زنی‌های سطح بالا، نوعی فشار از پایین موجود باشد. مطابق اطلاعات موجود، سران فتنه در عین حال که می‌خواهند خودشان را از ضدانقلاب باقی مانده در کف خیابان جدا کنند، نیم نگاهی هم به این موضوع دارند که خوب است این حضور خیابانی لااقل تا مدتی حفظ شود تا بتوانند از این سرمایه باقی مانده برای فشار به نظام و جوش دادن پروژه وحدت استفاده کنند. به همین دلیل است که این عده در عین حال که درباره جدا کردن مرزهای خود از فتنه‌گران به صرافت افتاده‌اند، در حال نقشه کشیدن برای 22 بهمن هم هستند.
3- استناد به طمع دشمن؛ در همه نامه‌ها، دیدارها و اظهارنظرهای خصوصی و علنی مجریان این پروژه این موضوع که اکنون دشمن به کشور طمع کرده و باید هرچه زودتر کشور را از وضعیت فعلی خارج کرد به طور ثابت تکرار شده است. این افراد در سخنان خود در این باره که چه کسانی موجب این طمع شدند، هیچ نگفته‌اند.
4- محور بودن رهبری؛ فصل مشترک دیگر همه این تلاش‌ها هم این بوده است که تاکید کنند برای به سرانجام رساندن پروژه وحدت و آشتی هیچ‌کس را تواناتر و صالح‌تر از رهبری نمی‌دانند. استفاده از این ترفند چند دلیل داشته است: 1- سران فتنه می‌خواهند نشان دهند که پروژه آشتی یک پروژه در مقابل رهبری نیست، بلکه پروژه‌ای است که خود ایشان در راس آن قرار دارند. 2- فرض طراحان این پروژه آن است که اگر بتوانند جا بیندازند رهبری محور این پروژه‌اند؛ آنگاه بدنه سیاسی و رسانه‌ای اصولگرا این پروژه را تخریب نخواهد کرد. 3- و مهم‌تر از همه، معنای تلویحی نقش‌آفرینی رهبری در آن است که ایشان هم پذیرفته دو طرف در ماجرا مقصر بوده‌اند و در نتیجه دیگر بی‌معنا خواهد بود که بحث مجازات سران فتنه همچنان در دستور کار باقی بماند. به عبارت دیگر، بنیادی‌ترین توصیف از پروژه فتنه این است که این پروژه شامل لطف نظام در حق معترضان و همزمان، لطف معترضان در حق نظام است. لطف نظام این خواهد بود که از اعمال مجرمانه آنها در می‌گذرد و آنها را مجددا در جامعه سیاسی می‌پذیرد و لطف معترضان هم این خواهد بود که از حقوق پایمال شده خود می‌گذرند.
5- تاکید بر نقش دولت در ایجاد فتنه؛ این هم یکی دیگر از محورهای ثابت این تلاش‌ها بوده است که تاکید کنند دولت هم در حوادث بعد از انتخابات نقش داشته است و لذا اگر قرار است این ماجرا جمع شود فقط با آشتی یعنی کوتاه آمدن دو طرف می‌تواند جمع شود، نه با مجازات یک طرف.
این پروژه با موضع قاطعی که جریان اصولگرا و مردم در مقابل نامه رضایی به رهبر انقلاب گرفتند، شکست خورد یا به بیان بهتر به حالت تعلیق درآمد. پس از آن اتفاق، تلاش‌هایی برای احیای مجدد پروژه از طریق انتقال آن به قم انجام شد که همه آنها ناکام ماند.
اظهارات اخیر مهدی کروبی و بیانیه آتی محمد خاتمی آخرین راه حلی است که طراحان برای احیای پروژه حکمیت اندیشیده‌اند. به این موضوع و سناریوهای بعدی بزودی خواهیم پرداخت. ارسال نظر
پربیننده