دکتر حسین افتخاری
هرچند شیعیان الحوثی یمن حدود یک هفته است از پایبندی به آتش‌بس و توقف جنگ خبر داده‌اند اما حملات وحشیانه به این گروه همچنان ادامه دارد. حوثی‌ها بیش از یک هفته است که از خاک عربستان در مرز 2کشور خارج شدهاند اما جنگنده‌های سعودی همچنان با بمباران مناطق شیعه‌نشین، زنان و کودکان را مورد هدف قرار می‌دهند. در همین راستا به بررسی اوضاع و جنگ در یمن می‌پردازیم. اگرچه جنگ ششم یمن از ابتدا تحت عنوان مناقشات درونی از آگوست سال 2009 آغاز شد اما بتدریج زمینه‌هایی پیدا کرد که بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای احساس کردند می‌توانند دستاورد و فرصت‌های جدیدی در این زمینه‌ها داشته باشند. مشکل حکومت یمن با حوثی‌ها یک مشکل درون حاکمیتی است، همان‌گونه که دولت با جنبش جنوب یمن مشکلی مشابه دارد. این مشکل‌ها در واقع با کارآمدی نظام و نوع تدابیر و سیاست‌های یمن در ارتباط است ولی بتدریج با ادامه این جنگ،براي بازیگران منطقه‌ای مانند عربستان (که از همان ابتدا هم ناظر هوشمندی بر این حوادث بود و برای یمن، تدارکاتی نیز از قبل اندیشیده بود) فرصت‌هایی پیش آمد تا بیشتر بتواند به نقش‌آفرینی در این عرصه بپردازد. برای آمریکا نیز این جنگ می‌تواند زمینه را فراهم آورد تا بخشی از پتانسیل جریان‌های افراطی القاعده و طالبانیسم را از افغانستان و پاکستان تخلیه کند و به آن سمت بکشد. مفهوم این وضع این است که اگرچه یک جرقه درونی در یمن به علت مسائل درون حاکمیتی و سیاست‌های حاکم بر یمن زده شد اما بازیگرهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای سعی کردند از این رویداد به نفع خود مصادره به مطلوب کنند. عربستان از قبل سرمایه‌گذاری کرده بود، به جریان‌های سلفی و دینی خود آموزش داده و حتی جمعیت و نیروی قابل‌توجهی از تکفیری‌ها را تربیت کرده و آماده بود تا به نحوی در یک شرایط مناسب بتواند مدیریت اوضاع یمن را به نفع خود به دست گرفته و فعال کند. حتی تدابیر عربستان تا این حد پیش رفته بود که نظامیان یمن کودتایی را در این کشور صورت دهند و حکومت یمن را صددرصد تحت کنترل خود درآورند. این پروژه به‌طور مطلوب پیش نرفت و آن بخش از سلفی‌ها که در جریان میلیتاری در میان نظامی‌ها بودند، نتوانستند شایستگی لازم را از خود نشان دهند و برگه کودتا برای عربستان سوخت، بنابراين شاهد هستیم که دولت یمن گرچه در ابتدای درگیری با حوثی‌ها از جریانات سلفی هم استفاده می‌کرد ولی بتدریج در مقابل سلفی‌ها قرار گرفت و هم‌اکنون بخشی از حکومت مجبور است با سلفی‌ها هم درگیر باشد.
آمریکایی‌ها هم از جهت بحران‌هایی که در سطح منطقه دارند نیازمند یک نقطه تخلیه و سرریز برای جریان‌های افراطی‌ای که در افغانستان و پاکستان با آنها درگیر بودند و مایلند تا یمن را با ظرفیتی که دارد، این نقطه سرریز در منطقه قرار دهند و از زمینه‌ای که مجالس دینی و سلفی‌ها ایجاد کرده بودند، استفاده کرده و یمن را به عنوان اولویت بعدی خود قرار دهند تا بتوانند این پروژه را به اجرا بگذارند. در این اثنا شاخک‌های اطلاعاتی و امنیتی- سیاسی لندن هم که تاریخ طولانی در استعمار و حضور در این منطقه دارند، فعال و حساس شده و به سمت منطقه توجه نشان دادند. برای یادآوری باید این نکته را تذکر داد که هنگامی که انگلیسی‌ها در هندوستان، کمپانی هند شرقی را به راه انداخته و کشتی‌های آنها از کانال سوئز و دریای سرخ به سمت اقیانوس هند و هندوستان حرکت می‌کرد، به بهانه اینکه دزدان دریایی در یمن به کشتی‌های آنها دستبرد می‌زنند، یمن را اشغال کرده و با بهانه سرکوب راهزنان، این منطقه را تحت سلطه و سیطره خود در آوردند. بعدها بتدریج از این نقطه یمن هم به داخل خلیج‌فارس نفوذ کردند و سپس حوادث مربوط به ایران، بنادر ایرانی، جنگ‌هایی را که بر پا کردند و نفوذی که در سطح ایران برای خودشان به وجود آوردند، پیش آمد. بنابراین باید گفت، سابقه حضور انگلیسی‌ها در یمن یک سابقه بسیار ظریف، هوشمندانه و خطرناک بوده است و امروز هم همچنان به دنبال ادامه سیاست‌های استعمارگرانه خود هستند. تحولات داخلی در یمن با توجه به اینکه حتی عربستان وارد این کارزار شده و نیروهای نظامی‌اش در این جنگ صدمه دیدند و نتوانستند مقابل یک جریان و نیروی مردمی تاب بیاورند وارد مرحله حساسی شده است. عربستان فقط با توپخانه، موشک و هواپیماهای خود مناطق کوهستانی و صعب‌العبور حوثی‌ها را بمباران می‌کند اما باز هم نتوانست چیزی را در روی زمین تغییر داده یا در صحنه جنگ موازنه‌ای به‌وجود آورد. به دست آوردن پیروزی نیازمند آن است که نیروهای کماندویی و زمینی را از اردن، مراکش و برخی کشورهای دیگر فرابخواند تا در کنار نیروهای خودش بتوانند در صحنه عمل حوثی‌ها را تحت فشار قرار دهند یا ضربه مهلکی به آنها وارد کنند. این ناتوانی به جایی رسید که نیروها، هواپیماها و حتی هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی با همان بهانه نخ‌نمای موضوع القاعده و افراطی‌های سلفی وارد کارزار شدند تا سرخوردگی و شکست‌های ارتش سعودی را جبران کنند. برای اینکه اوضاع از کنترل دولت یمن خارج شود و به نوعی بن‌بست ایجاد شده حل و فصل شود، انگلستان پیشنهاد برگزاری کنفرانس بین‌المللی مسائل یمن را مطرح کرد. نخستین کارکرد کنفرانس لندن بررسی ابعاد مختلف بحران در یمن بود تا جای پایی برای بازیگران و قدرت‌های بین‌المللی مانند انگلستان و آمریکا در یمن فراهم شود و از آنجایی که یمن در یک نقطه ژئوپلتیک و حساس در دهانه باب‌المندب قرار گرفته است، همه کشورهای غربی که چشمی هم به شرق، منابع و ژئوپلتیک آن دوخته‌اند، این نقطه سوق‌الجیشی برای آنها به اندازه کافی جذاب خواهد بود. معنی کنفرانس لندن این بود که با حضور قدرت‌های جهانی تلاش شود تا ابتکار عمل روند سیاسی از دست عوامل منطقه‌ای و درونی یمن خارج و بحران یمن به یک موضوع مستمر جدید در سطح منطقه تبدیل شود؛ به همین منظور حتی مقامات یمنی اعلام کرده‌اند به تعداد زیادی از سلفی‌های مصر و عربستان سعودی احتیاج دارند که هم اکنون این افراد وارد یمن شدهاند. جالب اینجاست هنگامی که آمریکایی‌ها به یک نقطه تخلیه امنیتی نیاز دارند، به بهانه‌ای برای منصرف کردن افکار عمومی جهانی و منطقه‌ای محتاجند و وقتی مردم منطقه نسبت به مسائل فلسطین حساس شدهاند و به محاصره غزه و دیوار فولادی که مصر در حال کشیدن آن است، واکنش نشان می‌دهند خیلی راحت عوامل تروریستی دور هم جمع می‌شوند. آمریکا وقتی نیاز دارد که یمن به یک نقطه و کانون توجه جدید تبدیل شود، القاعده و سلفی‌ها به این نقطه سرازیر می‌شوند و این امر نشان‌دهنده یک ارتباط مستقیم و غیرمستقیم بین 2پدیده افراطی‌گری در سطح منطقه و سیاست‌هایی است که آمریکایی‌ها در منطقه دنبال می‌کنند.
*كارشناس مسائل خاورميانه خط و نشان آمریکا و عربستان برای یمن
دکتر حسین افتخاری
هرچند شیعیان الحوثی یمن حدود یک هفته است از پایبندی به آتش‌بس و توقف جنگ خبر داده‌اند اما حملات وحشیانه به این گروه همچنان ادامه دارد. حوثی‌ها بیش از یک هفته است که از خاک عربستان در مرز 2کشور خارج شدهاند اما جنگنده‌های سعودی همچنان با بمباران مناطق شیعه‌نشین، زنان و کودکان را مورد هدف قرار می‌دهند. در همین راستا به بررسی اوضاع و جنگ در یمن می‌پردازیم. اگرچه جنگ ششم یمن از ابتدا تحت عنوان مناقشات درونی از آگوست سال 2009 آغاز شد اما بتدریج زمینه‌هایی پیدا کرد که بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای احساس کردند می‌توانند دستاورد و فرصت‌های جدیدی در این زمینه‌ها داشته باشند. مشکل حکومت یمن با حوثی‌ها یک مشکل درون حاکمیتی است، همان‌گونه که دولت با جنبش جنوب یمن مشکلی مشابه دارد. این مشکل‌ها در واقع با کارآمدی نظام و نوع تدابیر و سیاست‌های یمن در ارتباط است ولی بتدریج با ادامه این جنگ،براي بازیگران منطقه‌ای مانند عربستان (که از همان ابتدا هم ناظر هوشمندی بر این حوادث بود و برای یمن، تدارکاتی نیز از قبل اندیشیده بود) فرصت‌هایی پیش آمد تا بیشتر بتواند به نقش‌آفرینی در این عرصه بپردازد. برای آمریکا نیز این جنگ می‌تواند زمینه را فراهم آورد تا بخشی از پتانسیل جریان‌های افراطی القاعده و طالبانیسم را از افغانستان و پاکستان تخلیه کند و به آن سمت بکشد. مفهوم این وضع این است که اگرچه یک جرقه درونی در یمن به علت مسائل درون حاکمیتی و سیاست‌های حاکم بر یمن زده شد اما بازیگرهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای سعی کردند از این رویداد به نفع خود مصادره به مطلوب کنند. عربستان از قبل سرمایه‌گذاری کرده بود، به جریان‌های سلفی و دینی خود آموزش داده و حتی جمعیت و نیروی قابل‌توجهی از تکفیری‌ها را تربیت کرده و آماده بود تا به نحوی در یک شرایط مناسب بتواند مدیریت اوضاع یمن را به نفع خود به دست گرفته و فعال کند. حتی تدابیر عربستان تا این حد پیش رفته بود که نظامیان یمن کودتایی را در این کشور صورت دهند و حکومت یمن را صددرصد تحت کنترل خود درآورند. این پروژه به‌طور مطلوب پیش نرفت و آن بخش از سلفی‌ها که در جریان میلیتاری در میان نظامی‌ها بودند، نتوانستند شایستگی لازم را از خود نشان دهند و برگه کودتا برای عربستان سوخت، بنابراين شاهد هستیم که دولت یمن گرچه در ابتدای درگیری با حوثی‌ها از جریانات سلفی هم استفاده می‌کرد ولی بتدریج در مقابل سلفی‌ها قرار گرفت و هم‌اکنون بخشی از حکومت مجبور است با سلفی‌ها هم درگیر باشد.
آمریکایی‌ها هم از جهت بحران‌هایی که در سطح منطقه دارند نیازمند یک نقطه تخلیه و سرریز برای جریان‌های افراطی‌ای که در افغانستان و پاکستان با آنها درگیر بودند و مایلند تا یمن را با ظرفیتی که دارد، این نقطه سرریز در منطقه قرار دهند و از زمینه‌ای که مجالس دینی و سلفی‌ها ایجاد کرده بودند، استفاده کرده و یمن را به عنوان اولویت بعدی خود قرار دهند تا بتوانند این پروژه را به اجرا بگذارند. در این اثنا شاخک‌های اطلاعاتی و امنیتی- سیاسی لندن هم که تاریخ طولانی در استعمار و حضور در این منطقه دارند، فعال و حساس شده و به سمت منطقه توجه نشان دادند. برای یادآوری باید این نکته را تذکر داد که هنگامی که انگلیسی‌ها در هندوستان، کمپانی هند شرقی را به راه انداخته و کشتی‌های آنها از کانال سوئز و دریای سرخ به سمت اقیانوس هند و هندوستان حرکت می‌کرد، به بهانه اینکه دزدان دریایی در یمن به کشتی‌های آنها دستبرد می‌زنند، یمن را اشغال کرده و با بهانه سرکوب راهزنان، این منطقه را تحت سلطه و سیطره خود در آوردند. بعدها بتدریج از این نقطه یمن هم به داخل خلیج‌فارس نفوذ کردند و سپس حوادث مربوط به ایران، بنادر ایرانی، جنگ‌هایی را که بر پا کردند و نفوذی که در سطح ایران برای خودشان به وجود آوردند، پیش آمد. بنابراین باید گفت، سابقه حضور انگلیسی‌ها در یمن یک سابقه بسیار ظریف، هوشمندانه و خطرناک بوده است و امروز هم همچنان به دنبال ادامه سیاست‌های استعمارگرانه خود هستند. تحولات داخلی در یمن با توجه به اینکه حتی عربستان وارد این کارزار شده و نیروهای نظامی‌اش در این جنگ صدمه دیدند و نتوانستند مقابل یک جریان و نیروی مردمی تاب بیاورند وارد مرحله حساسی شده است. عربستان فقط با توپخانه، موشک و هواپیماهای خود مناطق کوهستانی و صعب‌العبور حوثی‌ها را بمباران می‌کند اما باز هم نتوانست چیزی را در روی زمین تغییر داده یا در صحنه جنگ موازنه‌ای به‌وجود آورد. به دست آوردن پیروزی نیازمند آن است که نیروهای کماندویی و زمینی را از اردن، مراکش و برخی کشورهای دیگر فرابخواند تا در کنار نیروهای خودش بتوانند در صحنه عمل حوثی‌ها را تحت فشار قرار دهند یا ضربه مهلکی به آنها وارد کنند. این ناتوانی به جایی رسید که نیروها، هواپیماها و حتی هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی با همان بهانه نخ‌نمای موضوع القاعده و افراطی‌های سلفی وارد کارزار شدند تا سرخوردگی و شکست‌های ارتش سعودی را جبران کنند. برای اینکه اوضاع از کنترل دولت یمن خارج شود و به نوعی بن‌بست ایجاد شده حل و فصل شود، انگلستان پیشنهاد برگزاری کنفرانس بین‌المللی مسائل یمن را مطرح کرد. نخستین کارکرد کنفرانس لندن بررسی ابعاد مختلف بحران در یمن بود تا جای پایی برای بازیگران و قدرت‌های بین‌المللی مانند انگلستان و آمریکا در یمن فراهم شود و از آنجایی که یمن در یک نقطه ژئوپلتیک و حساس در دهانه باب‌المندب قرار گرفته است، همه کشورهای غربی که چشمی هم به شرق، منابع و ژئوپلتیک آن دوخته‌اند، این نقطه سوق‌الجیشی برای آنها به اندازه کافی جذاب خواهد بود. معنی کنفرانس لندن این بود که با حضور قدرت‌های جهانی تلاش شود تا ابتکار عمل روند سیاسی از دست عوامل منطقه‌ای و درونی یمن خارج و بحران یمن به یک موضوع مستمر جدید در سطح منطقه تبدیل شود؛ به همین منظور حتی مقامات یمنی اعلام کرده‌اند به تعداد زیادی از سلفی‌های مصر و عربستان سعودی احتیاج دارند که هم اکنون این افراد وارد یمن شدهاند. جالب اینجاست هنگامی که آمریکایی‌ها به یک نقطه تخلیه امنیتی نیاز دارند، به بهانه‌ای برای منصرف کردن افکار عمومی جهانی و منطقه‌ای محتاجند و وقتی مردم منطقه نسبت به مسائل فلسطین حساس شدهاند و به محاصره غزه و دیوار فولادی که مصر در حال کشیدن آن است، واکنش نشان می‌دهند خیلی راحت عوامل تروریستی دور هم جمع می‌شوند. آمریکا وقتی نیاز دارد که یمن به یک نقطه و کانون توجه جدید تبدیل شود، القاعده و سلفی‌ها به این نقطه سرازیر می‌شوند و این امر نشان‌دهنده یک ارتباط مستقیم و غیرمستقیم بین 2پدیده افراطی‌گری در سطح منطقه و سیاست‌هایی است که آمریکایی‌ها در منطقه دنبال می‌کنند.
*كارشناس مسائل خاورميانه ارسال نظر
پربیننده