فقط فيلمبرداري نكرده‌ام

مریم روزبهانی: رضا فیاضی چگونه بازیگر شد؟ من از دوران دبستان به بازیگری علاقه‌مند بودم. در مدارس گروه‌هایی تشکیل می‌دادیم و نمایش اجرا می‌کردیم تا اینکه در سال 1347 آقای دکتر طباطبایی به‌عنوان کارشناس تئاتر به اهواز آمد و مرکز آموزش تئاتر را در اهواز تشکیل داد. ما نخستین گروهی بودیم که در آن مرکز حضور پیدا کردیم و الفبای تئاتر را از استاد دکتر طباطبایی آموختیم. آقای دکتر طباطبایی در اصل دندانپزشک بود و در آنجا ماموریت داشت و از آنجا که تحصیلاتی در زمینه تئاتر و ادبیات و نمایش داشت و ترجمه‌های زیادی انجام داده بود در یک دوره‌ای هم استاد ما در دانشکده هنرهای زیبا شد. او نخستین رئیس تالار سنگلج هم بود. آنجا بود که در زمینه تئاتر پرورش یافتیم. نخستین نمایشی که بازی کردم‌ «در منطقه جنگی» اثر یوجین اونیل بود و بعد «سینریف و مرگ» بود که نمایشنامه بسیار خوبی بود تا اینکه گروهی تشکیل شد که تئاتر شهر را تشکیل می‌داد و بزرگ‌ترهای تئاتر آن زمان آقای حمید لبخنده کارگردان سینما، مرحوم علی سجادی‌حسینی که در واقع کارگردان سینما شد، رضا خندان و خیلی‌های دیگر در آن دوره در آنجا آموزش دیدند. در آن دوره بود که آقای نصیریان و آقای انتظامی در تئاتر شهر نمایش آوردند. اول کسی ما را تحویل نمی‌گرفت! و ما به‌عنوان اعتراض خودمان تئاتر کوچکی به راه انداختیم و خودمان مستقل شدیم تا اینکه در سال 1353 من در دانشکده هنرهای زیبای تهران در رشته هنرهای نمایشی قبول شدم. نکته جالب اینکه من دیپلم برق دارم، چرا که خانواده من شرکت نفتی بوده و علاقه‌مند بودند که فرزندانشان کارمند شرکت نفت شوند. وقتی خواستم در دانشگاه هنرهای زیبا شرکت کنم، دیپلم برق را قبول نکردند که ناچار به سربازی رفتم، اما بعد از سربازی گفتند قانون عوض شده و بچه‌های رشته فنی هم می‌توانند در رشته هنر شرکت کنند و من شرکت کردم و قبول شدم و فعالیتم را شروع کردم. نخستین نمایشم در آن زمان «آنتیگونه» اثر برشت بود که کار دکتر رفیعی بود و بعد با دکتر کوثر کار کردم و نخستین سریالی که برای بچه‌ها کار کردم با خانم برومند و رضا بابک به نام «گل باغمان» در سال 1355 بود. آن زمان فعالیت‌های سینمایی هم داشتم؛ مثلا «چریکه تارا» برای بهرام بیضایی. بعد از انقلاب نخستین سریالی‌ که کار کردم «زاغچه کنجکاو» بود. آن زمان زاغی‌جون خیلی معروف شده بود. بعد نخستین سریال جدی بعد از انقلاب من «شاه شکار» با آقای سعید نیک‌پور بود و بعد امیرکبیر و ... . فعالیت‌هایتان فقط محدود به بازیگری است؟ من بازیگری می‌کنم. کارگردانی می‌کنم. شعر می‌نویسم. عروسک‌گردانی، مجری‌گری و در رادیو هم کار کردم، خلاصه در زمینه هنری همه نوع کاری انجام می‌دهم حتی گریم هم کرده‌ام. فقط فیلمبرداری نکردم! ولی به هرحال بازیگری را بیشتر دوست دارم و انجام می‌دهم. البته اگر به پرونده کاری من مراجعه کنید به غیر از بازیگری، بقیه کارهای من فقط برای بچه‌ها بوده مثلا شعر سرودن و کارگردانی و ... . چرا بیشتر در حوزه کودک و نوجوان کار می‌کنید؟ آیا کار برای این قشر جزو دغدغه‌هایتان است؟ دقیقا همین‌طور است. دغدغه من همیشه همین بوده است. در واقع من به دنبال رویای کودکی خودم بوده‌ام، چون من کودکی خوبی نداشتم؛ دوران سخت و پیچیده‌ای داشتم که با کار توأم بوده است. پدر من مغازه روغن‌فروشی اتومبیل داشت و من از کودکی به همراه او در آن مکان با ابزار کار و آدم‌های سخت آن محیط بودم. محیط زندگی‌ام هم محله‌ای فقیرنشین در اهواز بود؛ محیط خطرناکی بود و واقعا اگر هنر و تئاتر نبود من از آن محیط جدا نمی‌شدم و خودم را همیشه مدیون دکتر طباطبایی می‌دانم.2 سال پیش برای اینکه بچه‌ها من را فراموش نکنند در «فیتیله» بازی کردم. فقط برای اینکه دوست داشتم بچه‌ها عمورضا، عمو فیاضی‌شان را فراموش نکنند. کار کردم چرا که من عاشق بچه‌ها هستم و اگر بگذارند من برای بچه‌ها کار کنم از پراکنده‌کاری خوشم نمی‌آید.سریالی برای بچه‌ها بازی کردم به نام «لولوی آوازه‌خوان» که هنوز جوابش نیامده است. سریالی برای بچه‌ها که دلیل توقیفش را نمی‌دانم. من در آن سریال در 2 شخصیت کاملا متفاوت بازی می‌کنم؛ یکی پیرمرد خیلی جهان‌دیده و دیگری یک لولو! که خیلی بانمکه. بسیاری از مردم شما را بیشتر با کاراکتر «آقای جمالی» در سریال «قصه‌های تابه‌تا» می‌شناسند. چه چیزی موجب موفقیت در این نقش شد؟ با وجود گذشت این همه سال از پخش آن سریال هنوز هم چهره شناخته شده‌ای است. واقعا همین‌طور است که می‌گویید هرگز خاطره آقای جمالی از ذهن بچه‌ها نرفت. من فکر می‌کردم بعد از آن کار مثلا با سریال «دنیای شیرین» ناصرآقا گل کند، ولی نشد یا شخصیت بانمک دیگری به نام «تاجر قورقوری» در سریال «شهر قشنگ» ولی باز هم هیچ‌کدام به اندازه شخصیت«آقای جمالی» گل نکرد. خاطره‌های بسیار زیادی هم از این سریال و حتی بعد از پخش آن دارم. مثلا یک بار که به دندانپزشکی مراجعه کردم متوجه شدم به نام آقای جمالی برایم پرونده پزشکی تشکیل داده بودند! اگر خاطرتان باشد من در آن سریال نوک زبانی حرف می‌زدم. زمانی در دفتر تهیه‌کننده همین کار آقای محمدی بودم که به کارگردانی به نام بهرام کاظمی برای ساخت سریالی گفته بودند که رضا فیاضی برای این کار چطور است؟ ایشان گفته بود رضا فیاضی خیلی خوب است ولی نوک‌زبانی حرف می‌زند! یعنی باور کرده بود که من نوک‌زبانی حرف می‌زنم! حتی مادر خانم سعادت گفته بود، بنده‌ خدا آقای فیاضی موقع حرف زدن زبانش می‌گیرد!خلاصه همان‌طور که می‌دانید این سریال بسیار طرفدار داشت. 96 درصد مخاطب داشت و 6-5 بار پخش شد البته قرار بود این سریال ادامه پیدا کند و فیلم سینمایی از آن ساخته شود که متاسفانه با مشکلاتی برخوردیم و نشد. یک خاطره از سریال «قصه‌های تابه‌تا» برایمان تعریف کنید. خاطره از این سریال بسیار زیاد است. مثلا یک‌بار در یکی از قسمت‌ها نردبانی تاشو داشتیم که لق بود و قرار بود من روی آن بایستم و چراغ‌هایی را برای جشن تولد پسرم تزئین کنم. من برای بانمک‌تر شدن کار، نردبان را چند بار تکان دادم که کاراکتر اعظم می‌گفت: «وای جمالی مواظب باش» که من در ضمن تکان‌دادن نردبان بشدت به زمین افتادم و زی‌زی‌گولو سریع گفت: آقای جمالی مرد! همان برداشت را هم گرفتند. در قسمت دیگر هم، عروسک‌ها همه باید یک مرتبه در خانه ظاهر می‌شدند و می‌آمدند خانه جمالی و من باید می‌ترسیدم. باز برای نشان دادن شدت ترس و بانمک‌تر شدن بازگشتم و ناگهان بشدت به زمین افتادم و سرم به کاشی زمین خورد و واقعا صدای انفجار شنیدم! یا عکس‌العمل‌هایی که از بچه‌ها می‌دیدم خیلی جذاب بود. باور کنید بچه‌های کوچکی را می‌دیدم که از شدت خنده ضعف می‌کردند. به خاطر دارم زمان پخش همین سریال بود که برای مراسم ختم یکی از آشنایان رفته بودم. اهالی محل متوجه شدند و تظاهرات شد! خدا شاهد است آنقدر سر و صدا کردند و جمالی جمالی گفتند که مجبور شدند من را مدتی بیرون نگه‌دارند و با مردم حرف بزنم بعد به داخل مراسم بروم. باز هم زمان پخش این سریال، یک بار به اهواز رفتم زمانی که از ماشین پیاده شدم با جمعیت عظیمی مواجه شدم، در این شلوغی یک نفر با لهجه عربی گفت: «ولک چه خبره؟ گله استیو مك کويین اومده؟!» شما کارهای زیادی با مرحوم رسام انجام دادید، درست است؟ بله. من با بهروز بقایی، بیژن بیرنگ و مرحوم مسعود رسام بسیار کار کردم. کاری با مسعود رسام داشتم که در آن نقش یک سلطان بانمک را بازی می‌کردم. این شاه با اینکه ظالم بود ولی آنقدر شیرین و بانمک بود که بچه‌ها دوستش داشتند و عاشق این شاه بودند. تقریبا شبیه سلطان و شبان شده بود. خاطرم هست زمان پخش این سریال ما آن زمان کرج زندگی می‌کردیم. روزی سوار مینی‌بوس شده بودم و داخل مینی‌بوس کنار 2 دختر ایستاده بودم. یکی از دخترخانم‌ها آرام به دیگری گفت:«شناختیش؟ سلطانه است. به خدا سلطانه است. دختر دیگر گفت: آخه خاک برسر سلطان توی مینی‌بوس چه کار می‌کنه؟!!» یکی از ویژگی‌های شما موفق بودن در بازی‌های با ژانر کمدی است. واقعا این ژانر را بیشتر دوست دارید؟ مطمئنا کمدی را بیشتر دوست دارم. حسن کمدی این است که مردم را مفرح می‌کند. مردم لذت می‌برند و من از لذت بردن مردم لذت می‌برم. در ضمن مردم عامه برخورد بهتری با بازیگرانی که نقش‌های مثبت بازی می‌کنند، دارند. من عکس‌العمل‌های منفی زیادی از مردم عامه در قبال کسانی که نقش‌های منفي بازی می‌کنند، دیده‌ام! شما را هر ازگاهی در نقش‌های بسیار جدی تاریخی نیز می‌بینیم. از علاقه‌تان به فیلم‌ها و سریال‌های تاریخی برایمان بگویید. یک مدت نقش‌های تاریخی زیاد به من پیشنهاد می‌شد. تا مقطع «قصه‌های تابه‌تا» آن زمان 2 کار به من پیشنهاد شد؛ یک کار تاریخی و کار«قصه‌های تابه‌تا» که من «قصه‌های تابه‌تا» را انتخاب کردم. البته فرقی برای من نمی‌کند نقش تاریخی یا هر نقش دیگر. من بازیگرم و باید توانمندی این را داشته باشم که همه نقش‌ها را دربیاورم. البته انتخاب برای ما بازیگرها بیسار مهم است، مثلا سریال تاریخی امیرکبیر، نخستین نقشی که به من محول شد میرزا ‌آقاخان نوری بود که نقش دوم سریال بود. محمد مطیع نیز نقش یک شخصیت روسی(پرنزدال بورتین) را داشت. من با کارگردان صحبت کردم که من نقش«پرنزدال بورتین» را بازی کنم چرا که احساس می‌کنم این نقش را بهتر می‌توانم ایفا کنم و ایشان گفت که باید با خود محمد مطیع به توافق برسی. با آقای مطیع صحبت کردم و بسیار تعجب کرد که من نقش دوم را قبول نمی‌کنم و نقش دیگری را می‌خواهم که نقش‌هایمان را عوض کردیم! انتخاب من واقعا درست و بجا بود چراکه پرنزدال بورتین دیده شد. من برای این نقش بسیار کار کردم و زحمت کشیدم. من حتی برای پیدا کردن لهجه روسی مدت‌ها کنار سفارت روسیه می‌رفتم و با روس‌ها صحبت می‌کردم. این لهجه را از یک خانم کتابفروش روس گرفتم و سعی کردم آکسان‌ها را خوب بگیرم و آن لهجه ماندگار شد. ولی باوجود این موفقیت، حضورتان در نقش‌هایی که خانوادگی است یا برای کودکان بیشتر است! به هرحال کار با بچه‌ها چون با خانواده همراه است عملا کار خانوادگی محسوب می‌شود. در این زمینه خیلی کار کرده‌ام، حتی کارهای پخش زنده مثل«زندگی جاریست» یا کاری که با آقای علیرضا خمسه همکاری داشتم یا زمانی که نقش یک پدر مهربان و دوست داشتنی را در«دنیای شیرین» بازی می‌کردم که در آن زمان هم مردم برخوردهای خیلی خوبی داشتند.من بازیگری را دوست دارم که توانمندی همه نوع بازی را داشته باشد. مثبت و منفی مهم نیست، مهم این است که واقعا کاراکتر و شخصیت داشته باشد. مثلا برای من در تئاتر بازی در «هملت با سالاد فصل» از نقش‌هایی بود که واقعا خیلی نقش سنگین و خوبی بود یا کار در «دیوار چین» مریم معترف که در تالار مولوی اجرا کردیم. من درآوردن یک نقش و زحمت کشیدن برای یک نقش را دوست دارم، حال آن نقش تاریخی، خانوادگی، جدی و ... باشد. همیشه بازی‌ای برای بازیگر لذتبخش است که آن را کشف کند و به شهود برسد، در آن نقش عمیق شود و آن را دربیاورد، اینها خیلی مهم است. ویژگی‌های یک بازیگر ایده‌آل از نظر شما چیست؟ به اعتقاد من بازیگر ایده‌آل کسی است که ابزار کار خود را بشناسد و بتواند از همه توانمندی‌اش استفاده کند. ابزار بازیگر بدن، بیان و ذهن خلاقه او است. این سه هستند که به ما مدد می‌دهند و ما باید روی بدن و بیانمان کار کنیم و ذهن خلاق که اساسی‌ترین چیز است و بازیگر باید از تاریخ، روانشناسی و از هرچیزی که موجود است، اکتساب کند تا بتواند شخصیت خودش را پرورش دهد. بازیگری موفق است که بتواند از این ابزار خوب استفاده کند و در جهت خلق شخصیت‌های متفاوت به کار ‌برد. البته اخلاق اجتماعی هم بسیار مهم است. در ضمن توصیه‌ای که به بازیگران دارم این است که انتخاب خیلی مهم است؛ اگر درست انتخاب کنیم، می‌توانیم خوب بمانیم. نباید به بیراهه رفت. در ایران و خارج از کشور چه کسانی را الگوی بازیگری‌تان قرار دادید؟ بستگی به شرایط و زمان دارد. من بچه که بودم، محمدعلی فردین را دوست داشتم! مثلا بازی دنیرو را دوست داشتم. چارلی‌چاپلین را به گونه‌ای دیگر دوست داشتم، اورسن ولز را همیشه خیلی دوست داشتم و همیشه او را ستایش می‌کردم، چون زندگی و شخصیت او را تحلیل کرده‌ام، خیلی آدم بزرگی بوده است، کسی که 23 سال طول می‌کشد تا «دون کیشوت» را کار کند و باز کارش به انتها نمی‌رسد یا مثلا بونوئل که شخصیت پیچیده‌ و مرموزی دارد. البته همه اینها را نه به‌عنوان الگو، ولی اگر پرسیده شود چه کسی را دوست دارم عنوان می‌کنم. در ایران هم که کارگردان‌ها به هرحال همگی محترمند. من رخشان بنی‌اعتماد را خیلی دوست دارم. بقیه هم همین‌طور، مثلا آقای انتظامی خیلی برایم قابل احترام است. خسرو شکیبایی دوست‌داشتنی بود. پرویز پرستویی و رضا کیانیان هرکدام از اینها در جایگاه خودشان محترم و دوست‌داشتنی هستند. شنیده‌ام که شما در دیگر صحنه‌های فرهنگی نیز فعالیت دارید و حتی کتاب شعری هم از شما به نام «مجموعه اشعار بازیگر» به چاپ رسیده است. راجع به نوشته‌هایتان برایمان صحبت کنید. بله علاوه بر کتاب «مجموعه اشعار بازیگر» مجموعه شعر دیگری هم زیر چاپ دارم به نام«بانوی نیلوفری» که قول داده‌اند چاپ شود.رضا کیانیان کتابی نوشته به نام«مردم نازنین» که در این کتاب از برخوردهای خود با مردم نوشته است، من هم چیزی مانند آن را جمع‌آوری کرده‌ام. ابتدا می‌خواستم با این ذهنیت بنویسم ولی بعد تصمیم گرفتم اتفاقاتی که در رابطه با کارهایم افتاده است را در آن جمع‌آوری کنم. مثلا تجربیات خودم را در ارتباط با نقش‌هایی که انتخاب کرده‌ام بنویسم. بخشی را هم اختصاص می‌دهم به خاطره‌های برخورد با مردم. وضعیت تئاتر در کشورمان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ ما متاسفانه در زمینه تئاتر ناکامیم و اوضاع‌مان دردناک است. در زمینه تئاتر نتوانسته‌ایم هویتمان را داشته باشیم. تئاتر هنر پرخرجی است که حمایت می‌خواهد و متاسفانه ما تئاتر حرفه‌ای نداریم، تخصص نداریم. مثلا من همیشه دوست دارم برای کودک کار کنم، اما آیا این امکان برای من به وجود می‌آید که گروهی داشته باشم؟ در حال حاضر چند ماه است که برای کانون پرورش فکری کار دارم، تصویب شده ولی جواب نداده‌اند. یک برآورد داده بودند که الان یک‌سوم آن هم نیست. باز قبول کردم اما جوابی دریافت نکرده‌ام. بودجه‌ای برای هنرمندان تئاتر نیست. من 5 ماه برای «هملت با سالاد فصل» وقت گذاشتم، هنوز قسط آخرش را نداده‌اند یا نمایش «درد آب» که در جشنواره شرکت کرد و هیچ مبلغی دریافت نشد.هنرمندان تئاتر زمان طولانی تمرین کرده و در جشنواره شرکت می‌کنند ولی در آخر هیچ مبلغی دریافت نمی‌کنند. کسانی که تئاتر کار می‌کنند خیلی زحمتکش هستند. باور بفرمایید قید همه چیز را می‌زنند؛ هزینه رفت و آمد و حقوق. با این همه، اجرا را با همه مشقتش انجام می‌دهند و فقط تقاضای احترام دارند و فقط تقاضا می‌شود که احترامشان حفظ شود. این در حالی است که کار در تلویزیون و سینما خیلی راحت‌تر است و حداقل ایاب و ذهاب راحتی دارند، هرچند ما بازیگران دلمان لک می‌زند برای سالی یک بار کار صحنه‌ای تئاتر انجام دادن. اغلب مشاغل پس از 20 تا 30 سال کار، بازنشستگی دارند؛ آیا شما هنرمندان هم بازنشستگی دارید؟ البته منظورم این نیست که پس از 30 سال، دیگر کار نکنید. بازیگری بازنشستگی ندارد. حتی ما حدود 50 نفر در انجمن نمایش بودیم که اخراج شدیم! ما در مرکز انجمن نمایش بودیم؛ من، قطب‌الدین صادقی، آتیلا پسیانی، مریم کاظمی، رویا تیموریان و ... که هم اخراج شدیم و هم بیمه‌مان قطع شد. همه جا؛ قانون، دادگستری، همه به ما حق دادند، وزیر هم امضا کردند ولی ما هنوز نتوانسته‌ایم سرکارمان بازگردیم. از فروردین 85 خیلی از هنرمندان بیمه نیستند. من خودم بدون بیمه عمل قلب انجام دادم. کمی درباره فعالیت‌های اخیرتان بگویید. خوشبختانه در چند فیلم سینمایی پشت سرهم کار می‌کنم. در «سبز کوچک» با آقای رمضانی کار کردم که اجازه پخش ندادند! «هم‌بازی» را هم با ایشان کار کردم که خانم نیکی کریمی و حمید فرخ‌نژاد هم بازی می‌کنند. موضوع کار هم خوب است. چند وقت پیش هم یک کار برای بچه‌ها انجام دادم با آقای زارعیان.یک تله‌فیلم آماده هم دارم که هنوز پخش نشده و در آن به همراه آقای داوود رشیدی و خانم ثریا قاسمی بازی کرده‌ام. در جشنواره فجر «هم‌بازی» و «گزارش مریم» را داشتم. بتازگی هم قراردادی برای یک فیلم سینمایی بسته‌ام به نام «پرونده باز» که کار عطاءالله سلمانیان است.