
خشایار سنجری: نجات آقای بنکس، فیلمی است که با تکیه بر فلشبک، زمان حال را بنا میکند و در تلاش است عمیقترین احساسات بشری را سوار بر ماشین زمان کرده و از گذشتهای دور به زمانی نزدیک به حال برساند. ترسیم سیر تحول کاراکتر اصلی داستان، مهمترین عنصر در موفقیت درامی شخصیتمحور است که در آن تمام عناصر داستان از جمله کنشها، نقاط عطف و... باید در خدمت تغییر درونی یا بیرونی کاراکتر اصلی باشد. نجات آقای بنکس، در معرفی خانم تراورز بسیار موشکافانه عمل کرده و جزئیات فراوانی از زندگی او را به تصویر میکشد. زنی مستحکم، مقرراتی و اصولگرا که هوای بارانی را بر آفتابی ترجیح میدهد، منطقا باید در محیطی خشک و با پدر و مادری مقید به قوانین پرورش یافته باشد اما خانم نویسنده، پدری شاعرمآب و مادری عمیقا خونسرد داشته و از زندگی ماشینی و شهری، دور بوده است. پس علت چیست؟ هانکوک با بهرهگیری از فلشبک، دو نقطه عطف زندگی خانم تراورز را در قالب تدوین موازی، در کنار هم قرار داده و به دلایل شکلگیری آنها اشاره میکند. مرگ پدر احساسگرا اما الکلی و فاقد عقل معاش (نقطه عطف اول) زندگی تراورس را دگرگون کرده و توجیهکننده رفتارهای او قبل از ورود به دنیای دیزنی است. آشنایی تراورز با معجزه فیلم و تصویر و همکاری در قالب گروه (نقطه عطف دوم) او را بار دیگر به حقانیت پدرش در شناخت عمق زندگی نزدیک و روحیات ماشینی او را نرم و انسانی میکند. هانکوک در طراحی فلشبکها هوشمندانه عمل کرده است. او در ابتدای فیلم، از تعداد زیادی از این نماها با زمان کوتاه بهره برده تا مخاطب سریعتر با مختصات روحی حال و گذشته خانم نویسنده آشنا شود. در ادامه تعداد فلشبکها کاهش و زمانشان افزایش مییابد تا بینندگان پس از آشنایی اولیه و کلی، به شناخت جزئیتر و متمرکزتری از اوضاع فکری و روانی فعلی و قبلی او دست یابند. هانکوک در نهایت با نمای یکی شدن سخنرانی پدر و شعرخوانی گروه مری پاپینز برای بانک، به نقطه عطف فیلمنامه و دگرگونی کاراکتر، کالبدی قابل لمس و عینی میدهد و بدون اینکه مخاطب را از تصمیم خانم تراورز شگفتزده کند، او را راضی به این اقتباس سینمایی نشان میدهد. اگرچه در ابتدا، فلشبکها نامربوط و خارج از بافت فیلم به نظر میآید اما هرچه در زمان فیلم جلوتر میرویم، هانکوک را در کاشت خردهداستانها و پیرنگها در گذشته و برداشتشان در زمان حال، موفقتر و دقیقتر مییابیم. به عنوان مثال تنفر تراورز از گلابی که در ابتدا احمقانه و بیپایه به نظر میرسد ولی در ادامه تجسمی عمیقا روحی مییابد. ویژگی مهم نجات آقای بنکس، این است که بیننده، بدون احساس نیاز به دیدن فیلم مری پاپینز یا خواندن رمان آن، میتواند با اثر همراه شود. در واقع کیفیت این دو، نقشی در کیفیت فیلم هانکوک ندارد و نجات آقای بنکس، اعتبار خود را به صورت مستقل کسب میکند و در ذهن مخاطب تهنشین میشود. کلی مارسل و سو اسمیت به عنوان فیلمنامهنویسان، از احساسگرایی بیمنطق دوری کردهاند و به این قناعت نکردهاند که عواطف بیننده را با نماهای سانتیمانتال تحریک کرده و صرفا اثری زودگذر و فرار را بر روحیه مخاطب بگذارند. آنها به جای اینکه تراورز را پیرزنی دوستداشتنی و مهربان یا زن میانسالی نفرتانگیز و مستبد نشان دهند، او را در مقاومت 20 ساله برای اهدای حق سینمایی مری پاپینز، کاملا محق نشان دادهاند. آنها آگاهند که نویسنده با شخصیتهایش ارتباط روحی و فکری عمیقی برقرار میکند تا جایی که این کاراکترها میتوانند به اندازه هر انسانی در دنیای پیرامونی نویسنده، واقعی شوند. در مقابل پرداخت ریزبینانه تراورز، تجسم سینمایی والتدیزنی، اسیر پردازش کلیشهای شده و به پیرمرد مهربان و صبوری بدل نزدیک شده که عمق لازم را برای خلق تحول اساسی در تراورز ندارد. دیزنی، در نجات آقای بنکس، مردی ستودنی است که بدون بازی تام هنکس مسلما تختتر و تیپتر از شکل فعلیاش میشد. عدم نمایش جدالهای حقوقی دیزنی و تراورز، نجات آقای بنکس را به عذرخواهی تصویری کمپانی دیزنی از این نویسنده شبیه کرده که البته این موضوع و فقدانش در فیلم، نمیتواند در کیفیت درام شکل گرفته از منظر زیباییشناسی بصری تاثیرگذار باشد.