۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۹:۵۳
گزارشی از وضع‌ ذخيره‌گاه‌هاي کشور به مناسبت سی و نهمین سالگرد کنوانسیون رامسر

صداي زندگي در سكوت تالاب‌ها

پارک ملی بوجاق به ثبت رسید گروه اجتماعی: در آستانه روز جهانی تالاب‌ها، پارک ملی بوجاق به فهرست تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر افزوده شد تا از مجموع 84 تالاب بین‌المللی ایران، 22 تالاب در این فهرست تحت حمایت و حفاظت قرار بگیرند. پارک ملی بوجاق با مساحتی بالغ بر 3 هزار و 250 هکتار، نخستین‌بار در سال 77 با عنوان منطقه شکار ممنوع تحت حفاظت قرار گرفت و از خردادماه سال 81 به مجموعه پارک‌های ملی کشور پیوسته است. پارک ملی بوجاق که «لاگون کیاشهر» را به عنوان تالاب بین‌المللی به مجامع جهانی معرفی ک
کاظم برآبادی: هفته گذشته سازمان محیط‌زیست از خبرنگاران و اهالی رسانه این حوزه دعوت کرد تا در مراسمی که به مناسبت سی ‌و نهمین سال کنوانسیون جهانی رامسر در این شهر شمالی برگزار می‌شد شرکت کرده و از نزدیک با فعالیت‌های این سازمان در حفظ و حراست از تالاب‌ها آشنا شوند. در کنار شرکت در برنامه‌هایی چون بازدید از شهر ساحلی رامسر، شرکت در جلسات سخنرانی مسؤولان و... قرار بود در این مراسم خبرنگاران، میهمان محمدجواد محمدی‌زاده، رئیس سازمان حفاظت از محیط‌زیست و میزبان اسفندیار رحیم‌مشایی، رئیس دفتر رئیس‌جمهور باشند اما نیامدن این 2 مدیر دولتی و عدم شرکت‌شان در این مراسم مهم باعث شد بسیاری از برنامه‌های تدارک دیده شده با سردی ملموسی برگزار شوند. با توجه به اینکه سال آینده رامسر میزبان میهمانان جهانی است که قرار است در چهلمین سال کنوانسیون بین‌المللی حفاظت از تالاب‌ها شرکت کنند، مراسم امسال نوعی برنامه آزمایشی بود تا کشورمان سال آینده بتواند در میزبانی نمایندگان 159 کشور عضو این کنوانسیون سنگ‌تمام بگذارد. با این همه مراسم سی و نهمین سالگی کنوانسیون رامسر در حالی برگزار شد که به گفته مسؤولان سازمان محیط‌زیست، 6 تا 7 تالاب از 22 تالاب ثبت شده در این کنوانسیون در فهرست سیاه مونترال قرار دارند، باقی تالاب‌ها هم با توجه به شرایط موجود نیازمند توجه ویژه مسؤولان است تا از مرگ حتمی جان سالم به در ببرند. تاریخچه کنوانسیون رامسر دوم فوریه سال 1972 بود که روسای سازمان‌های محیط‌زیست 18 کشور پیشرفته جهان به دعوت رئیس وقت سازمان حفاظت از محیط‌زیست ایران به شهر رامسر آمدند و نخستین کنوانسیون زیست‌محیطی جهان را برای حفاظت از تالاب‌ها به امضا رساندند. کنوانسیون فوق تنها کنوانسیون جهانی ثبت شده به‌ نام ایران است. ایران به عنوان بنیانگذار کنوانسیون رامسر از لحاظ تعداد تالاب‌های ثبت شده در میان 159 کشور جهان مقام نوزدهم را به خود اختصاص داده، این در حالی است که به علت اقلیم جغرافیایی و شرایط مساعد آب و هوایی بیشترین تالاب‌های ثبت شده جهان متعلق به انگلیس، مکزیک و استرالیاست. نگاه یونسکو به تالاب‌های ایران با وجود آنکه هر روز خبرهای ناگواری از تالاب‌های کشور به گوش می‌رسد، رئیس دفتر منطقه‌ای یونسکو در تهران‌ اقدامات حفاظتی ایران در حوزه تالاب‌ها را مطلوب ارزیابی می‌کند. چونلی هان، رشد شهر‌نشینی را موجب کاهش زمین‌ها، تالاب‌ها و جنگل‌ها می‌داند و از سوی دیگر تاکید می‌کند که تجاوزهای غیرمجاز به اراضی و اقدامات کشاورزی باعث نابودی ذخیرگاه‌های زیست‌کره می‌شود و می‌گوید: احداث بزرگراه‌ها و پروژه‌های زیربنایی که موجب جداسازی پیوستگی یک اکوسیستم می‌شود، شکار غیرقانونی حیات وحش و وارد کردن گونه‌های گیاهی و جانوری نیز از جمله تهدیدات ذخیره‌گاه زیست‌کره به‌شمار می‌رود، اما با این همه وی با اشاره به بازدید خود از تعدادی از ذخیره‌گاه زیست‌کره ایران تاکید می‌کند که جمهوری اسلامی ایران اقدامات حفاظتی خوبی برای ذخیره‌گاه زیست‌کره خود انجام داده اما در کنار این اقدامات مدیران ذخیره‌گاه زیست‌کره باید در مباحث ارتباط مستقیم با جوامع محلی نیز وارد شوند. چونلی هان معتقد است ‌ ایران در کشورهای غرب و جنوب آسیا بیشترین تعداد ذخیره‌گاه زیست‌کره را داراست اما متاسفانه در دنیا، اطلاعات از رشته کوه‌های زاگرس ایران کم است و این در حالی است که تمدن بشری از بین‌النهرین شروع شده و این امر زاگرس را بسیار ویژه می‌کند. اما رئیس دفتر منطقه‌ای یونسکو در تهران بخش دیگری از سخنانش را به موضوع کمک یونسکو به ایران برای حفاظت از ذخیرگاه‌های زیست‌کره اختصاص داده و می‌گوید: یونسکو استانداردهای بین‌المللی برای مدیریت علمی ذخیره‌گاه زیست‌کره را تدوین کرده، همچنین از طریق شبکه جهانی ذخیره‌گاه‌ها تبادلات علمی را صورت داده و در زمینه‌ آموزش و توسعه پایدار نیز فعالیت‌های زیادی کرده است که از جمله آن می‌توان به حمایت و تشویق دانشمند‌ان جوانی که در مباحث حفاظتی کار می‌کنند، اشاره کرد. فهرست رامسر و فهرست مونترال تالاب‌های در معرض خطر جهان را در فهرست مونترال ثبت می‌کنند تا به این وسیله به مسؤولان و مدیران محیط‌زیستی آن کشور هشدار دهند در صورت عدم مراقبت ویژه از این زیستگاه، نابودی در کمین آن است. بر اساس گزارش‌های جهانی در حال حاضر نام‌های بزرگی چون تالاب ‌شادگان، دریاچه ارومیه، تالاب نی‌ریز و کمجان، تالاب گاوخونی و... در این فهرست سیاه قرار دارند. شادگان یکی از غربی‌ترین تالاب‌های کشور است که همیشه با معضل بزرگ زباله‌های نفتی دست و پنجه نرم کرده است. اخیرا نیز چاه نفت رامشیر بر اثر کهنگی اتصالات در این تالاب نشت کرد که هنوز گزارشی از میزان خسارت‌های به جا مانده از آن منتشر نشده است اما سازمان محیط‌زیست می‌گوید جلوی نشت نفت سیاه به این دریاچه گرفته شده و بزودی کار پاکسازی آن انجام می‌شود. اما وضع‌ تالاب ارومیه به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه کشور وخیم‌تر از شادگان است چرا که این تالاب 3 استان کشور را از نظر اقتصادی، تجاری، اکولوژیکی و اجتماعی تغذیه می‌کند و در صورت مرگ آن باید برای این استان‌ها فکری جدی شود. سال گذشته که برای نخستین‌بار تمام سطح دریاچه ارومیه یخ زد و اردبیلی‌ها و ارومیه‌ای‌ها برای نخستین بار توانستند با گام‌های آرام روی سطح دریاچه ارومیه قدم بزنند، همه به این نتیجه رسیدند که مرگ تالاب آغاز شده است؛ تالابی که با ساخت بزرگراه در دل آن، ایجاد سد در بالادست رودخانه‌های منتهی به تالاب و احداث شهرک‌های تفریحی و توریستی در محدوده خود، دامن برمی‌چیند و هر روز از وسعت‌‌اش کم می‌شود. تالاب گاوخونی هم‌اکنون در فهرست مونترال ثبت شده چرا که از آن جز چاله‌ای پر از فاضلاب و لجن چیزی باقی نمانده است. بسیاری معتقدند برنامه‌ریزی ناهمسو با اقلیم و فصل آبی این رودخانه از یک سو و کشاورزی و شالیکاری در عرصه زاینده‌رود به خشک شدن این تالاب‌ انجامیده است. به این فهرست بالابلند بیافزایید تخریب بخش‌های وسیعی از تالاب‌های نی‌ریز، کمجان، خورخوران، میانکاله، هامون و... که در حال خشک شدن، نابودی یا گندآب شدن هستند. پاسداشت محیط‌زیستی تالاب‌ها کارشناسان معتقدند ارزش بیولوژیکی تالاب‌ها 10 برابر جنگل و 200 برابر فعالیت‌های زراعی بوده، این در حالی است که یک‌درصد از مساحت کل کشور را تالاب دربر می‌گیرد بنابراین، ایران از این فرصت الهی برخوردار شده تا مدیریت و سرمایه‌گذاری در این ودیعه خدایی، امکان بهره‌وری بیشتر از این ذخیره‌گاه‌ها را فراهم کند، آنچنان که قائم مقام سازمان حفاظت از محیط‌زیست کشور هم معتقد است تالاب‌ها مکان خوبی برای سرمایه‌گذاری و تولید و افزایش درآمد برای مردم محسوب می‌شود. علی‌محمد شاعری با بیان اینکه سازمان محیط‌زیست با یک رویکرد همه‌جانبه، علمی و فنی نسبت به حفاظت از تالاب‌ها و مناطق حفاظت شده، جنگل، مراتع و دریاها و جلوگیری از آلودگی هوا، مدیریت پسماندها و دیگر زمینه‌ها اقدامات جدی‌تری را در دستور کار دارد، تاکید می‌کند امروزه موضوع محیط‌زیست یک مساله مشترک است و به یک معاهده بین‌المللی تبدیل شده و علت آن رشد و توسعه سریع صنعتی و اقتصادی است. وی با بیان اینکه 6 تالاب کشور در وضع نامساعدی قرار دارند خاطرنشان می‌کند که این رشد سریع استفاده از منابع آب، خاک و سرزمینی را اجتناب‌ناپذیر کرده و تجربه یکصد ساله اخیر هم این موضوع را ثابت می‌کند. وی در عین حال از پدیده قحطی، خشکسالی، بیابانزایی و کاهش سفره‌های آب زیرزمینی به عنوان پدیده‌های نوظهوری یاد می‌کند که حیات تالاب‌ها را در خطر قرار داده و معتقد است: امروزه همه به این نتیجه رسیده‌اند توسعه پایدار که به منابع حیاتی توجه نکند منجر به شکست می‌شود. وی در ادامه با اشاره به اینکه در ایران 22 تالاب ثبت جهانی شده است، می‌گوید: از این لحاظ رتبه 19 را در جهان از آن خود کرده‌ایم و بنا داریم سازمان محیط‌زیست در مدیریتی جدید با رویکرد همه‌جانبه، علمی و فنی نسبت به حفاظت از تالاب‌ها و مناطق حفاظت شده و دریاها و جلوگیری از آلودگی هوا، مدیرت پسماندها و دیگر زمینه‌ها اقدامات جدی به عمل آورد. وی به تلاش‌های دولتی هم در این حوزه اشاره می‌کند و می‌گوید: تالاب‌ها ذخایر ملی ما هستند و باید حفظ شوند، دولت نهم و دهم حفظ محیط‌زیست را در اولویت اول خود قرار داده است. باید منتظر ماند در همایشی که هفته گذشته خبرنگاران به آن دعوت شده بودند البته یک اقدام تازه هم صورت گرفت که باید از آن سخن گفت چرا که مهم‌ترین اقدام سازمان برای ایجاد آمادگی میزبانی چهلمین سال کنوانسیون در شهر رامسر بود. در این مراسم و به دست مسؤولان محلی، کلنگ مرکز منطقه‌ای کنوانسیون رامسر زده شد. پیشنهاد ساخت چنین مرکزی در نشست دوره‌ای کنوانسیون رامسر در «مادرید» تصویب شد تا مرکزی منطقه‌ای در شهر رامسر برای کنوانسیون احداث شود. در ابتدا ساختمانی اجاره‌ای برای این مرکز در نظر گرفته شده بود اما در سفر استانی دولت، احداث ساختمانی جدید و مناسب به جای آن به تصویب رسید که عملیات احداث این ساختمان در فروردین‌ماه سال آینده آغاز می‌شود. از سوی دیگر بهمن‌ماه سال آینده ایران میزبان نمایندگان 159 کشور خواهد بود. باید منتظر ماند و دید سال آینده که نمایندگان 159 کشور جهان در رامسر دور هم جمع می‌شوند چه جمع‌بندی‌ای برای تالاب‌های ایرانی فهرست مونترال و رامسر خواهند داشت، آیا تخریب باعث حذف این تالاب‌ها از فهرست رامسر و انتقال‌شان به فهرست سیاه مونترال خواهد شد یا اینکه همت بالای سازمان محیط‌زیست فکری اساسی به حال تنها ذخیره‌گاه‌های باستانی ایران خواهد کرد؟
ارسال نظر
captcha
پربیننده