على نظرى دوست*: روز جهانى تالاب‌ها که
همه ساله در همه کشورهاى دنیا گرامى داشته می‌شود را می‌توان تنها مناسبت جهانى محیط‌زیستى دانست که منشأ آن از ایران است. این روز مصادف است با دوم فوریه، سالگرد تشکیل کنوانسیون رامسر که به‌عنوان تنها کنوانسیون بین‌المللى حفاظت از تالاب‌ها در سال 1971 در ایران منعقد شد. اهمیت این اکوسیستم‌هاى آبى، زمانى بیشتر مشخص می‌شود که به یاد داشته باشیم، بسیارى از تمدن‌هاى باستانى در حاشیه منابع آبى طبیعى یا همان تالاب‌ها شکل گرفته‌اند و درحال حاضر نیز بیش از یک سوم جمعیت جهان در حاشیه و مرتبط با اشکال مختلف این اکوسیستم‌هاى با ارزش اعم از رودخانه‌ها، برکه‌ها و سواحل زندگى مى‌کنند. به همین دلیل تالاب‌ها علاوه بر جنبه‌هاى تنوع زیستى با کارکردهاى مختلف خود، زندگى جوامع انسانى را نیز تا حد زیادى حمایت می‌کنند. از سوى دیگر محدودیت آب در مناطق خشک و نیمه خشکى مانند ایران سبب شده که در بخش توسعه نیز رقابت زیادى براى به‌دست آوردن آب به‌عنوان زیرساخت توسعه صورت بپذیرد. بدین ترتیب مدیریت تالاب‌ها در اینگونه مناطق از پیچیدگى قابل ملاحظه‌اى برخوردار می‌شود که مدیریت آنها نیازمند استفاده از یک رویکرد فرانگر و جامع است. به همین دلیل رویکرد نوین مدیریت زیست بومى که در بند «الف» ماده «67» قانون برنامه چهارم توسعه نیز به آن اشاره شد، ابزار مدیریتى مناسبى را براى تامین همگرایى فرابخشى، درنظر گرفتن بهره‌بردارى معقول، مشارکت و منافع جوامع محلى و حفاظت از تنوع زیستى فراهم می‌آورد. سازمان حفاظت محیط‌زیست با همکارى همه ذی‌نفعان در قالب طرح حفاظت از تالاب‌هاى ایران با حمایت دفتر عمران ملل متحد و تسهیلات جهانى محیط‌زیست تلاش کرده در سایت‌هاى دریاچه ارومیه، تالاب پریشان و تالاب شادگان، رویکرد مدیریت زیست بومى را عملیاتى کرده و با استفاده از تجارب به‌دست آمده، این روش مدیریتى را به صورت یک سیستم به دیگر تالاب‌هاى کشور نیز توسعه دهد. در کنار پیچیدگی‌ها و مسائل مدیریتى تالاب‌ها، در دهه اخیر طولانى شدن دوره‌هاى خشکسالى و احتمال تغییرات اقلیمى نیز در برخى مناطق جهان به یکى از مشکلات تالاب‌ها تبدیل شده است. متاسفانه ایران از نظر جغرافیایى در منطقه‌اى قرار گرفته که براساس الگوهاى پیش‌بینى شده، تغییرات اقلیمى در آن به صورت کاهش بارش نمایان می‌شود در حالی که در برخى از دیگر مناطق جهان تغییرات اقلیمى خود را به صورت افزایش بارش نشان داده است. علائم اولیه این مشکل در ایران در سال‌هاى اخیر با کاهش بارندگی‌ها و افت تراز آبى تالاب‌ها و در برخى موارد خشک شدن موقت برخى تالاب‌هاى کشور بروز کرده که درصورت تداوم، نیازمند برنامه‌ریزى دقیق براى فراهم آوردن زمینه‌هاى لازم جهت سازگارى و تطابق با تغییرات اقلیمى در راستاى حفاظت از تالاب‌هاست. این در حالی است که تالاب‌ها علاوه بر اینکه از نخستین اکوسیستم‌هاى آسیب‌پذیر نسبت به تغییرات اقلیمى هستند، خود بخشى از راه‌حل کاهش روند گرم شدن کره زمین و جلوگیرى از تغییرات اقلیمى نیز هستند. مهم‌ترین کارکرد تالاب‌ها براى کندکردن یا جلوگیرى از تغییرات اقلیمى نقش آنها در جذب و ذخیره کربن به عنوان یکى از مهم‌ترین گازهاى گلخانه‌اى و جلوگیرى از ورود آن به جو زمین است، به همین دلیل پیام امسال روز جهانى تالاب‌ها در دنیا «حمایت از تالاب‌ها پاسخى براى تغییرات اقلیم» انتخاب شده است. باید به خاطر داشته باشیم که مقابله با تغییرات اقلیمى از طریق کنترل کربن جو که تالاب‌ها در آن نقش مهمى دارند، امکانپذیر است. از سوى دیگر سازگارى با تغییرات اقلیمى از طریق مدیریت بهینه و صحیح منابع آب که تالاب‌ها از آن تاثیر مى‌بینند، میسر خواهد بود. امید است با حمایت از تالاب‌ها ضمن حفاظت از تنوع زیستى سهم خود را در مقابله با تغییرات اقلیمى و سازگارى با تغییرات اقلیمى ایفا کنیم.
*مدیر ملى طرح حفاظت از تالاب‌هاى ایران تالاب‌ها؛ محافظان محيط زيست
على نظرى دوست*: روز جهانى تالاب‌ها که
همه ساله در همه کشورهاى دنیا گرامى داشته می‌شود را می‌توان تنها مناسبت جهانى محیط‌زیستى دانست که منشأ آن از ایران است. این روز مصادف است با دوم فوریه، سالگرد تشکیل کنوانسیون رامسر که به‌عنوان تنها کنوانسیون بین‌المللى حفاظت از تالاب‌ها در سال 1971 در ایران منعقد شد. اهمیت این اکوسیستم‌هاى آبى، زمانى بیشتر مشخص می‌شود که به یاد داشته باشیم، بسیارى از تمدن‌هاى باستانى در حاشیه منابع آبى طبیعى یا همان تالاب‌ها شکل گرفته‌اند و درحال حاضر نیز بیش از یک سوم جمعیت جهان در حاشیه و مرتبط با اشکال مختلف این اکوسیستم‌هاى با ارزش اعم از رودخانه‌ها، برکه‌ها و سواحل زندگى مى‌کنند. به همین دلیل تالاب‌ها علاوه بر جنبه‌هاى تنوع زیستى با کارکردهاى مختلف خود، زندگى جوامع انسانى را نیز تا حد زیادى حمایت می‌کنند. از سوى دیگر محدودیت آب در مناطق خشک و نیمه خشکى مانند ایران سبب شده که در بخش توسعه نیز رقابت زیادى براى به‌دست آوردن آب به‌عنوان زیرساخت توسعه صورت بپذیرد. بدین ترتیب مدیریت تالاب‌ها در اینگونه مناطق از پیچیدگى قابل ملاحظه‌اى برخوردار می‌شود که مدیریت آنها نیازمند استفاده از یک رویکرد فرانگر و جامع است. به همین دلیل رویکرد نوین مدیریت زیست بومى که در بند «الف» ماده «67» قانون برنامه چهارم توسعه نیز به آن اشاره شد، ابزار مدیریتى مناسبى را براى تامین همگرایى فرابخشى، درنظر گرفتن بهره‌بردارى معقول، مشارکت و منافع جوامع محلى و حفاظت از تنوع زیستى فراهم می‌آورد. سازمان حفاظت محیط‌زیست با همکارى همه ذی‌نفعان در قالب طرح حفاظت از تالاب‌هاى ایران با حمایت دفتر عمران ملل متحد و تسهیلات جهانى محیط‌زیست تلاش کرده در سایت‌هاى دریاچه ارومیه، تالاب پریشان و تالاب شادگان، رویکرد مدیریت زیست بومى را عملیاتى کرده و با استفاده از تجارب به‌دست آمده، این روش مدیریتى را به صورت یک سیستم به دیگر تالاب‌هاى کشور نیز توسعه دهد. در کنار پیچیدگی‌ها و مسائل مدیریتى تالاب‌ها، در دهه اخیر طولانى شدن دوره‌هاى خشکسالى و احتمال تغییرات اقلیمى نیز در برخى مناطق جهان به یکى از مشکلات تالاب‌ها تبدیل شده است. متاسفانه ایران از نظر جغرافیایى در منطقه‌اى قرار گرفته که براساس الگوهاى پیش‌بینى شده، تغییرات اقلیمى در آن به صورت کاهش بارش نمایان می‌شود در حالی که در برخى از دیگر مناطق جهان تغییرات اقلیمى خود را به صورت افزایش بارش نشان داده است. علائم اولیه این مشکل در ایران در سال‌هاى اخیر با کاهش بارندگی‌ها و افت تراز آبى تالاب‌ها و در برخى موارد خشک شدن موقت برخى تالاب‌هاى کشور بروز کرده که درصورت تداوم، نیازمند برنامه‌ریزى دقیق براى فراهم آوردن زمینه‌هاى لازم جهت سازگارى و تطابق با تغییرات اقلیمى در راستاى حفاظت از تالاب‌هاست. این در حالی است که تالاب‌ها علاوه بر اینکه از نخستین اکوسیستم‌هاى آسیب‌پذیر نسبت به تغییرات اقلیمى هستند، خود بخشى از راه‌حل کاهش روند گرم شدن کره زمین و جلوگیرى از تغییرات اقلیمى نیز هستند. مهم‌ترین کارکرد تالاب‌ها براى کندکردن یا جلوگیرى از تغییرات اقلیمى نقش آنها در جذب و ذخیره کربن به عنوان یکى از مهم‌ترین گازهاى گلخانه‌اى و جلوگیرى از ورود آن به جو زمین است، به همین دلیل پیام امسال روز جهانى تالاب‌ها در دنیا «حمایت از تالاب‌ها پاسخى براى تغییرات اقلیم» انتخاب شده است. باید به خاطر داشته باشیم که مقابله با تغییرات اقلیمى از طریق کنترل کربن جو که تالاب‌ها در آن نقش مهمى دارند، امکانپذیر است. از سوى دیگر سازگارى با تغییرات اقلیمى از طریق مدیریت بهینه و صحیح منابع آب که تالاب‌ها از آن تاثیر مى‌بینند، میسر خواهد بود. امید است با حمایت از تالاب‌ها ضمن حفاظت از تنوع زیستى سهم خود را در مقابله با تغییرات اقلیمى و سازگارى با تغییرات اقلیمى ایفا کنیم.
*مدیر ملى طرح حفاظت از تالاب‌هاى ایران ارسال نظر
پربیننده